Uczestnictwo świeckich w misji kapłańskiej Chrystusa

901 „Świeccy, jako poświęceni Chrystusowi i namaszczeni Duchem Świętym, w

przedziwny sposób są powołani i przygotowani do tego, aby rodziły się w nich zawsze coraz

obfitsze owoce Ducha. Wszystkie bowiem ich uczynki, modlitwy i apostolskie

przedsięwzięcia, życie małżeńskie i rodzinne, codzienna praca, wypoczynek ducha i ciała,

jeśli odbywają się w Duchu, a nawet utrapienia życia, jeśli cierpliwie są znoszone, stają się

duchowymi ofiarami, miłymi Bogu przez Jezusa Chrystusa; ofiary te składane są zbożnie

Ojcu w eucharystycznym obrzędzie wraz z ofiarą Ciała Pańskiego. W ten sposób i ludzie

świeccy, jako zbożnie działający wszędzie czciciele Boga, sam świat Jemu poświęcają"401.

398 Tamże.

399 Pius XII, Przemówienie (20 lutego 1946) cytowane przez Jana Pawia II w adhort. apost. Christifideles

laici, 9.

400 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 33.

401 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 34; por. 10.

902 W sposób szczególny w misji uświęcania uczestniczą rodzice, „prowadząc w duchu

chrześcijańskim życie małżeńskie i podejmując chrześcijańskie wychowanie dzieci"402.

903 Świeccy, którzy posiadają wymagane przymioty, mogą być przyjęci na stałe do posługi

lektora i akolity403. „Tam gdzie to doradza konieczność Kościoła, z braku szafarzy także

świeccy, chociażby nie byli lektorami lub akolitami, mogą wykonywać pewne obowiązki w

ich zastępstwie, mianowicie: posługę słowa, przewodniczenie modlitwom liturgicznym,

udzielanie chrztu, a także rozdzielanie Komunii świętej, zgodnie z przepisami prawa"404.

Uczestnictwo świeckich w misji prorockiej Chrystusa

904 „Chrystus... pełni swe prorocze zadanie... nie tylko przez hierarchię... ale także przez

świeckich, których po to ustanowił świadkami oraz wyposażył w zmysł wiary i łaskę

słowa"405:

Pouczanie kogoś, by doprowadzić go do wiary, jest zadaniem każdego kaznodziei, a nawet

każdego wierzącego406.

905 Świeccy wypełniają swoją misję prorocką również przez ewangelizację, „to znaczy

głoszenie Chrystusa... zarówno świadectwem życia, jak i słowem". W przypadku świeckich

„ta ewangelizacja... nabiera swoistego charakteru i szczególnej skuteczności przez to, że

dokonuje się w zwykłych warunkach właściwych światu"407.

Tego rodzaju apostolstwo nie polega jednak na samym tylko świadectwie życia.

Prawdziwy apostoł szuka okazji głoszenia Chrystusa również słowem, bądź to

niewierzącym... bądź wierzącym408.

402 KPK, kan. 835, § 4.

403 Por. KPK, kan. 230, § 1.

404 KPK, kan. 230, § 3.

405 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 35.

406 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, III, 71, 4, ad 3.

407 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 35.

408 Sobór Watykański II, dekret Apostolicam actuositatem, 6; por. dekret Ad gentes, 15.

906 Wierni świeccy, którzy są do tego zdolni i przygotowani, mogą wnosić swój wkład w

formację katechetyczną409, w nauczanie świętej nauki410 i w wykorzystanie środków

społecznego przekazu411.

907 „Stosownie do posiadanej wiedzy, kompetencji i zdolności, jakie posiadają, przysługuje

im prawo, a niekiedy nawet obowiązek wyjawiania swego zdania świętym pasterzom w

sprawach dotyczących dobra Kościoła oraz - zachowując nienaruszalność wiary i obyczajów,

szacunek wobec pasterzy, biorąc pod uwagę wspólny pożytek i godność osoby - podawania

go do wiadomości innym wiernym"412.

Uczestnictwo świeckich w misji królewskiej Chrystusa

908 Chrystus, przez swoje posłuszeństwo aż do śmierci413, udzielił swoim wiernym daru

królewskiej wolności, by „przez zaparcie się siebie oraz przez życie święte pokonywali w

sobie samych panowanie grzechu"414.

Ten, kto utrzymuje w karności swoje ciało i kieruje swoją duszą, nie pozwalając, by

była ona niepokojona namiętnościami, jest panem siebie; słusznie może być nazwany

królem, ponieważ umie panować nad samym sobą; jest wolny i niezależny oraz nie

poddaje się w niewolę grzechu415.

909 „Ponadto świeccy winni wspólnymi siłami tak uzdrawiać istniejące na świecie

urządzenia i warunki, jeśli one gdzieś skłaniają do grzechu, by to wszystko stosowało się do

norm sprawiedliwości i raczej sprzyjało praktykowaniu cnót, niż mu przeszkadzało. Tak

postępując, przepoją kulturę i dzieła ludzkie wartością moralną"416.

910 „Świeccy mogą czuć się powołani do współdziałania ze swymi pasterzami w służbie dla

wspólnoty kościelnej, dla jej wzrostu i żywotności, wybierając rozmaite posługi, według łaski

i charyzmatów, jakich im Pan udzieli"417.

911 W Kościele „wierni świeccy mogą współdziałać w wykonywaniu władzy, zgodnie z

przepisami prawa"418. Dotyczy to ich obecności na synodach partykularnych419, synodach

diecezjalnych420, w radach duszpasterskich421; sprawowania in solidum misji

duszpasterskiej w parafii422; współpracy w radach ekonomicznych423; udziału w

trybunałach kościelnych424 itd.

409 Por. KPK, kan. 774; 776; 780.

410 Por. KPK, kan. 229.

411 Por. KPK, kan. 823, § 1.

412 KPK, kan. 212, § 3.

413 Por. Flp 2, 8-9.

414 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 36.

415 Św. Ambroży, Expositio Psalmi CXVIII, 14, 30: PL 15, 1403 A.

416 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 36.

417 Paweł VI, adhort. apost. Evangelii nuntiandi, Ti.

418 KPK, kan. 129, § 2.

419 Por. KPK, kan. 443, § 4.

420 Por. KPK, kan. 463, § 1. 2.

421 Por. KPK, kan. 511; 536.

422 Por. KPK, kan. 517, § 2.

423 Por. KPK, kan. 492, § 1; 536.

424 Por. KPK, kan. 1421, § 2.

912 Wierni powinni „pilnie wyróżniać prawa i obowiązki, jakie spoczywają na nich jako na

członkach Kościoła, od tych, które przysługują im jako członkom społeczności ludzkiej. I

mają starać się harmonijnie godzić jedne z drugimi, pamiętając o tym, że w każdej sprawie

doczesnej kierować się winni sumieniem chrześcijańskim, bo żadna działalność ludzka, nawet

w sprawach doczesnych, nie może być wyjęta spod władzy Boga"425.

913 „W ten sposób każdy świecki na mocy samych darów, jakie otrzymał, staje się

świadkiem i zarazem żywym narzędziem posłannictwa samego Kościoła «według miary daru

Chrystusowego» (Ef 4, 7)"426.

III. Życie konsekrowane

914 „Stan, który opiera się na profesji rad ewangelicznych, nie dotycz hierarchicznej

struktury Kościoła, należy jednak nienaruszalnie do jego życia i świętości"427.

Rady ewangeliczne, życie konsekrowane

915 Rady ewangeliczne, w ich wielości, są proponowane wszystkim uczni on Chrystusa.

Doskonałość miłości, do której są powołani wszyscy wierni, nakłada na tych, którzy w sposób

wolny przyjmują wezwanie do życia konsekrowanego obowiązek praktykowania czystości w

bezżenności dla Królestwa, obowiązek ubóstwa i posłuszeństwa. Profesja rad

ewangelicznych, w trwałym stanie życia uznanym przez Kościół, jest znakiem

charakterystycznym „życia poświęcone go" Bogu428.

916 Stan zakonny ukazuje się zatem jako jeden ze sposobów przeżywania „bardziej

wewnętrznej" konsekracji, która opiera się na chrzcie i polega na całkowitym oddaniu się

Bogu429. W życiu konsekrowanym wierni, za na tchnieniem Ducha Świętego, decydują się w

sposób doskonalszy iść za Chrystusem, poświęcić się umiłowanemu nade wszystko Bogu

oraz, dążąc dc doskonałej miłości w służbie Królestwa, głosić w Kościele chwałę świata,

który ma przyjść, oraz być jego znakiem430.

425 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 36.

426 Tamże, 33.

427 Tamże, 44.

428 Por.tamże,.42-43; dekret Perfectae caritatis, 1.

429 Por. Sobór Watykański II, dekret Perfectae caritatis, 5.

430 Por. KPK, kan. 573.

Wielkie drzewo o licznych gałęziach

917 „Wyrosły niby na drzewie, które się cudownie i bujnie rozkrzewiło na roli Pańskiej z

danego przez Boga zalążka, rozmaite formy życia samotnego lub wspólnego, rozmaite

rodziny zakonne, które pomnażają to, co służy zarówno pożytkowi ich członków, jak i dobru

całego Ciała Chrystusa"431.

918 „Już od początku byli w Kościele zarówno mężczyźni, jak i niewiasty, którzy chcieli

przez praktykę rad ewangelicznych z większą swobodą iść za Chrystusem i wierniej Go

naśladować, prowadząc na swój sposób życie Bogu poświęcone. Wielu spośród nich, z

natchnienia Ducha Świętego, prowadziło życie pustelnicze lub tworzyło rodziny zakonne,

które Kościół chętnie objął swą powagą i zatwierdził"432.

919 Biskupi powinni zawsze starać się rozpoznawać nowe dary życia konsekrowanego

powierzane przez Ducha Świętego Jego Kościołowi; zatwierdzanie nowych form życia

konsekrowanego jest zarezerwowane Stolicy Apostolskiej433.

Życie pustelnicze

920 Pustelnicy nie zawsze składają publicznie profesję trzech rad ewangelicznych, ale

„przez surowe odsunięcie się od świata, milczenie, samotność, gorliwą modlitwę i pokutę

poświęcają swoje życie na chwałę Boga i zbawienie świata"434.

921 Ukazują oni każdemu wewnętrzny aspekt tajemnicy Kościoła, którym jest osobowa

bliskość z Chrystusem. Ukryte przed światem życie pustelnika jest milczącym

przepowiadaniem Chrystusa, któremu oddał swoje życie, ponieważ jest On dla niego

wszystkim. Na tym polega to szczególne powołanie, by na pustyni, właśnie w walce

wewnętrznej, znaleźć chwałę Ukrzyżowanego.

Dziewice konsekrowane

922 Począwszy od czasów apostolskich dziewice chrześcijańskie, powołane przez Pana, by

poświęcić się Mu w sposób niepodzielny435 w większej wolności serca, ciała i ducha,

podejmowały za aprobatą Kościoła decyzję życia w stanie dziewictwa „dla Królestwa

niebieskiego" (Mt 19, 12).

923 „Wyrażając święty zamiar wierniejszego pójścia za Chrystusem, dziewice zostają

poświęcone Bogu przez biskupa diecezjalnego według zaaprobowanego obrzędu

liturgicznego oraz mistycznie poślubione Chrystusowi, Synowi Bożemu, i włączone w służbę

Kościoła"436. Przez ten uroczysty obrzęd (Consecratio virginum) „dziewica staje się osobą

konsekrowaną, transcendentnym znakiem miłości Kościoła do Chrystusa, eschatologicznym

obrazem tej niebieskiej Oblubienicy i przyszłego życia"437.

431 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 43.

432 Sobór Watykański II, dekret Perfectae caritatis, 1.

433 Por. KPK, kan. 605.

434 KPK, kan. 603, § 1.

435 Por. 1 Kor 7, 34-36.

436 KPK, kan. 604, § 1.

437 Pontificale Romanum, Konsekracja dziewic, 1.

924 „Obok wspomnianych form życia konsekrowanego"438 stan dziewic obejmuje kobiety

żyjące w świecie (lub mniszki), które poświęcają się modlitwie, pokucie, służbie braciom i

pracy apostolskiej, stosownie do ich stanu i odpowiednich charyzmatów ofiarowanych każdej

z nich439. Dziewice konsekrowane mogą się zrzeszać, by wierniej wypełniać swoje

postanowienie440.

Życie zakonne

925 Życie zakonne, powstałe w pierwszych wiekach chrześcijaństwa na Wschodzie441 i

praktykowane w instytutach kanonicznie erygowanych przez Kościół442, różni się od innych

form życia konsekrowanego przez swój aspekt kultowy, publiczną profesję rad

ewangelicznych, życie braterskie prowadzone we wspólnocie, świadectwo dawane

zjednoczeniu z Chrystusem i Kościołem443.

926 Życie zakonne wypływa z tajemnicy Kościoła. Jest ono darem, który Kościół otrzymuje

od swojego Pana i który ofiaruje jako trwały stan życia osobie powołanej przez Boga w

profesji rad ewangelicznych. W ten sposób Kościół może ukazywać równocześnie Chrystusa i

rozpoznawać się jako Oblubienica Zbawiciela. Życie zakonne w swoich różnych formach

zmierza do tego, by było znakiem miłości Bożej wyrażonej językiem naszych czasów.

927 Wszyscy zakonnicy, podlegający lub nie podlegający władzy ordynariusza444, należą

do współpracowników biskupa diecezjalnego w jego misji pasterskiej445. Zakładanie i

misyjne rozszerzanie się Kościoła domagają się obecności życia zakonnego w jego różnych

formach od samych początków ewangelizacji446. „Historia odnotowuje wielkie zasługi

rodzin zakonnych w krzewieniu wiary i formowaniu nowych Kościołów od starożytnych

instytucji monastycznych przez zakony średniowieczne aż po współczesne

zgromadzenia"447.

438 KPK, kan. 604, § 1.

439 Pontificale Romanum, Konsekracja dziewic, 2.

440 Por. KPK, kan. 604, § 2.

441 Por. Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 15.

442 Por. KPK, kan. 573.

443 Por. KPK, kan. 607.

444 Por. KPK, kan. 591.

445 Por. Sobór Watykański II, dekret Christus Dominus, 33-35.

446 Por. Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 18; 40.

447 Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 69.

Instytuty świeckie

928 „Instytut świecki jest instytutem życia konsekrowanego, w którym wierni żyjący w

świecie dążą do doskonałej miłości i starają się przyczynić do uświęcenia świata, zwłaszcza

od wewnątrz"448.

929 Przez „życie całkowicie i doskonale poświęcone (temu) uświęceniu"449 członkowie

instytutów uczestniczą w misji ewangelizacyjnej Kościoła „w świecie i jakby od strony

świata", gdzie ich obecność jest „zaczynem do wzmocnienia i wzrostu Ciała Chrystusa"450.

Ich „świadectwo życia chrześcijańskiego" zmierza do „układania spraw doczesnych po

Bożemu i przepajania świata mocą Ewangelii". Przez święte więzy przyjmują oni rady

ewangeliczne i strzegą między sobą wspólnoty i braterstwa „zgodnie z własnym świeckim

sposobem życia"451.

Stowarzyszenia życia apostolskiego

930 Obok różnych form życia konsekrowanego istnieją „stowarzyszenia życia

apostolskiego, których członkowie - bez ślubów zakonnych - realizują własny cel apostolski

stowarzyszenia i prowadzą życie braterskie we wspólnocie, zgodnie z własnym sposobem

życia, dążą do doskonałej miłości przez zachowanie konstytucji. Wśród nich są

stowarzyszenia, których członkowie podejmują rady ewangeliczne"według ich

konstytucji452.

Konsekracja i posłanie: zwiastować Króla, który przychodzi

931 Człowiek oddany umiłowanemu nade wszystko Bogu, ofiarowany Mu już przez chrzest,

poświęca się w ten sposób głębiej służbie Bożej i oddaje się dla dobra Kościoła. Przez stan

konsekracji Bogu Kościół objawia Chrystusa i pokazuje, w jak przedziwny sposób działa w

nim Duch Święty. Zadaniem składających profesję rad ewangelicznych jest przede wszystkim

życie swoją konsekracją. Ponieważ jednak „na mocy samej konsekracji poświęcają się na

służbę Kościołowi, powinni w sposób właściwy ich instytutowi mieć szczególny udział w

działalności misyjnej"453.

448 KPK, kan. 710.

449 Pius XII, konst. apost. Provida Mater.

450 Sobór Watykański II, dekret Perfectae caritatis, 11.

451 KPK, kan. 713, § 2.

452 KPK, kan. 731, § 1. 2.

453 KPK, kan. 783; por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 69.

932 W Kościele, który jest jakby sakramentem, to znaczy znakiem i narzędziem życia

Bożego, życie konsekrowane jawi się jako szczególny znak tajemnicy Odkupienia. „Wierniej"

iść za Chrystusem i naśladować Go, „wyraźniej" ukazywać Jego wyniszczenie, oznacza być

„głębiej" obecnym w sercu Chrystusa dla sobie współczesnych. Ci bowiem, którzy idą tą

„węższą" drogą, pobudzają swoim przykładem braci oraz „dają wspaniałe i zaszczytne

świadectwo temu, iż świat nie może się przemienić i ofiarować się Bogu bez ducha

błogosławieństw"454.

933 Zarówno gdy to świadectwo jest publiczne, na przykład w stanie zakonnym, jak również

prywatne czy nawet ukryte, przyjście Chrystusa pozostaje dla wszystkich konsekrowanych

początkiem i światłem ich życia:

Ponieważ Lud Boży nie ma tutaj trwałego miasta... to stan zakonny... ukazuje także

wszystkim wierzącym dobra niebieskie już na tym świecie obecne, jak i daje

świadectwo nowemu i wiekuistemu życiu zyskanemu dzięki odkupieniu przez

Chrystusa oraz zapowiada przyszłe zmartwychwstanie i chwałę Królestwa

niebieskiego455.

W skrócie

934 „Z ustanowienia Bożego są w Kościele wśród wiernych święci szafarze, których w

prawie nazywa się także duchownymi; pozostałych nazywa się świeckimi". Są także wierni,

należący do jednej i do drugiej kategorii, którzy przez profesję rad ewangelicznych poświęcili

się szczególnie Bogu i w taki sposób służą posłaniu Kościoła456.

935 Chrystus posyła swoich Apostołów i ich następców, aby głosili wiarę i rozszerzali Jego

Królestwo. Daje im udział w swoim posłaniu. Otrzymują oni od Niego władzę działania w

Jego Osobie.

936 Pan uczynił Piotra widzialnym fundamentem swojego Kościoła i powierzył mu jego

„klucze". Biskup Kościoła w Rzymie, następca św. Piotra, Jest głową Kolegium Biskupów,

zastępcą Chrystusa i pasterzem całego Kościoła tu na ziemi"457.

937 Papież „cieszy się z ustanowienia Bożego najwyższą, pełną, bezpośrednią i powszechną

władzą duszpasterską"458.

454 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 31.

455 Tamże, 44.

456 KPK, kan. 207, §1.2.

457 KPK, kan. 331.

458 Sobór Watykański II, dekret Christus Dominus, 2.

938 Biskupi, ustanowieni przez Ducha Świętego, są następcami Apostołów; każdy z nich jest

„widzialnym źródłem i fundamentem jedności w swoim Kościele partykularnym"459.

939 Biskupi przy pomocy prezbiterów, swoich współpracowników, i diakonów pełnią misję

autentycznego nauczania wiary, sprawowania kultu Bożego, przede wszystkim Eucharystii, i

rządzenia Kościołem jako prawdziwi pasterze. Do ich funkcji należy także troska o wszystkie

Kościoły, razem z papieżem i pod jego zwierzchnictwem.

940 „Ponieważ właściwością stanu ludzi świeckich jest życie wśród świata i spraw

doczesnych, dlatego wzywa ich Bóg, by ożywieni duchem chrześcijańskim, sprawowali niczym

zaczyn swoje apostolstwo w świecie"460.

941 Świeccy uczestniczą w kapłaństwie Chrystusa; coraz bardziej z Nim zjednoczeni,

pomnażają laskę chrztu i bierzmowania we wszystkich wymiarach życia osobistego,

rodzinnego, społecznego i kościelnego. Urzeczywistniają w ten sposób powołanie do

świętości, do której są wezwani wszyscy ochrzczeni.

942 Dzięki swej misji prorockiej świeccy „są też powołani i do tego, aby we wszystkim

pośród wspólnoty ludzkiej byli świadkami Chrystusa"461.

943 Dzięki swej misji królewskiej świeccy mają moc zwyciężania w sobie i w świecie

panowania grzechu przez wyrzeczenie się siebie oraz przez świętość życia462.

944 Życie konsekrowane Bogu charakteryzuje się publiczną profesją rad ewangelicznych:

ubóstwa, czystości i posłuszeństwa w trwałym stanie życia uznanym przez Kościół.

945 Człowiek oddany umiłowanemu nade wszystko Bogu, ofiarowany Mu już przez chrzest,

w stanie życia konsekrowanego bardziej wewnętrznie poświęca się służbie Bożej i oddaje się

dla dobra całego Kościoła.

459 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 23.

460 Sobór Watykański II, konst. Apostolicam actuositatem, 2.

461 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 43.

462 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 36.

Paragraf piąty

KOMUNIA ŚWIĘTYCH

946 Po wyznaniu wiary w „święty Kościół powszechny", Symbol Apostolski dodaje

„świętych obcowanie" (komunia świętych). Artykuł ten jest w pewnym sensie dalszym

ciągiem poprzedniego: „Czymże jest Kościół, jak nie zgromadzeniem wszystkich

świętych?"463 Kościół jest właśnie komunią świętych.

947 „Skoro wszyscy wierzący tworzą jedno ciało, dobro jednego jest przekazywane innym...

Należy więc wierzyć, że istnieje w Kościele wspólnota dóbr. Najważniejszym członkiem jest

jednak Chrystus, ponieważ On jest Głową... Dlatego dobro Chrystusa jest przekazywane

wszystkim członkom, a dokonuje się to przez sakramenty Kościoła"464. „Jedność Ducha

Świętego, który ożywia Kościół i nim kieruje, sprawia, że wszystko to, co Kościół posiada,

jest wspólne tym, którzy do niego należą"465.

948 Pojęcie „komunia świętych" ma więc dwa znaczenia, ściśle ze sobą powiązane:

„komunia w rzeczach świętych (sancta)" i „komunia między osobami świętymi (sancti)".

Sancta sanctis! - „To, co święte, dla tych, którzy są święci" - taką aklamację wypowiada

celebrans w większości liturgii wschodnich w czasie podniesienia świętych Darów przed

udzieleniem Komunii. Wierni (sancti) są karmieni Ciałem i Krwią Chrystusa (sancta), by

wzrastać w komunii Ducha Świętego (Koinonia) i przekazywać ją światu.

I. Komunia dóbr duchowych

949 Uczniowie w pierwotnej wspólnocie w Jerozolimie „trwali w nauce Apostołów i we

wspólnocie, w łamaniu chleba i w modlitwach" (Dz 2, 42):

Komunia wiary. Wiara wiernych jest wiarą Kościoła otrzymaną od Apostołów; jest skarbem

życia, który się pomnaża, gdy jest rozdzielany.

950 Komunia sakramentów. „Owoc wszystkich sakramentów należy do wszystkich

wiernych, którzy przez pośrednictwo tych samych sakramentów, będących również

tajemniczymi arteriami, zostają zjednoczeni z Chrystusem i wszczepieni w Niego. Przede

wszystkim chrzest jest jakby bramą, przez którą wchodzi się do Kościoła, i więzią jedności.

Komunia świętych jest komunią sakramentów... Pojęcie komunii może być stosowane do

każdego z nich, ponieważ każdy z nich jednoczy nas z Bogiem... Pojęcie to jest właściwe

Eucharystii bardziej niż innym sakramentom, ponieważ przede wszystkim ona urzeczywistnia

tę komunię"466.

463 Nicetas, Explanatio symboli, 10: PL 52, 871 B.

464 Św. Tomasz z Akwinu, Expositio in symbolum apostolicum, 10.

465 Katechizm Rzymski, 1, 10, 24.

166 Katechizm Rzymski, 1, 10, 24.

951 Komunia charyzmatów. We wspólnocie Kościoła Duch Święty „rozdziela między

wiernych wszystkich stanów... szczególne łaski" w celu budowania Kościoła467. „Wszystkim

objawia się Duch dla wspólnego dobra"468.

952 „Wszystko mieli wspólne" (Dz 4, 32). „Wszystko, co posiada prawdziwy chrześcijanin,

powinien traktować jako dobro, które ma wspólne z innymi, oraz zawsze powinien być

gotowy i chętny przyjść z pomocą najbardziej potrzebującym"469. Chrześcijanin jest

zarządcą dóbr Pana470.

953 Komunia miłości. W sanctorum communio „nikt... z nas nie żyje dla siebie i nikt nie

umiera dla siebie" (Rz 14, 7). „Gdy cierpi jeden członek, współcierpią wszystkie inne członki;

podobnie gdy jednemu członkowi okazywane jest poszanowanie, współweselą się wszystkie

członki. Wy przeto jesteście Ciałem Chrystusa i poszczególnymi członkami" (1 Kor 12, 26-

27). „Miłość... nie szuka swego" (1 Kor 13, 5)471. Najmniejszy nasz czyn spełniony w

miłości przynosi korzyść wszystkim, w solidarności z wszystkimi ludźmi, żywymi czy

zmarłymi, która opiera się na komunii świętych. Każdy grzech szkodzi tej komunii.

II. Komunia Kościoła w niebie i na ziemi

954 Trzy stany w Kościele. „Dopóki Pan nie przyjdzie w majestacie swoim, a wraz z Nim

wszyscy aniołowie, dopóki po zniszczeniu śmierci wszystko nie zostanie Mu poddane, jedni

spośród Jego uczniów pielgrzymują na ziemi, inni, dokonawszy żywota, poddają się

oczyszczeniu, jeszcze inni zażywają chwały, widząc «wyraźnie samego Boga troistego i

jedynego, jako jest»"472.

Wszyscy jednak, w różnym stopniu i w rozmaity sposób, złączeni jesteśmy wzajemnie

w tej samej miłości Boga i bliźniego i ten sam hymn chwały śpiewamy Bogu naszemu.

Wszyscy bowiem, którzy należą do Chrystusa, mając Jego Ducha, zrastają się w jeden

Kościół i zespalają się wzajemnie ze sobą w Chrystusie473.

955 „Łączność pielgrzymów z braćmi, którzy zasnęli w pokoju Chrystusowym, bynajmniej

nie ustaje; przeciwnie, według nieustannej wiary Kościoła umacnia się jeszcze dzięki

wzajemnemu udzielaniu sobie dóbr duchowych"474.

467 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 12.

468 1 Kor 12, 7.

469 Katechizm Rzymski, 1, 10, 27.

470 Por. Łk 16, 1. 3.

471 Por. 1 Kor 10, 24.

472 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 49.

473 Tamże.

474 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 49.

956 Wstawiennictwo świętych. „Ponieważ mieszkańcy nieba, będąc głębiej zjednoczeni z

Chrystusem, jeszcze mocniej utwierdzają cały Kościół w świętości... nieustannie wstawiają

się za nas u Ojca, ofiarując Mu zasługi, które przez jedynego Pośrednika między Bogiem i

ludźmi, Jezusa Chystusa, zdobyli na ziemi... Ich przeto troska braterska wspomaga wydatnie

słabość naszą"475.

Nie płaczcie, będziecie mieli ze mnie większy pożytek i będę wam skuteczniej pomagał

niż za życia476.

Przejdę do mojego nieba, by czynić dobrze na ziemi477.

957 Komunia ze świętymi. „Nie tylko jednak ze względu na sam ich przykład czcimy pamięć

mieszkańców nieba, ale bardziej jeszcze dlatego, żeby umacniała się jedność całego Kościoła

w Duchu przez praktykowanie braterskiej miłości. Bo jak wzajemna łączność chrześcijańska

między pielgrzymami prowadzi nas bliżej Chrystusa, tak obcowanie ze świętymi łączy nas z

Chrystusem, z którego, niby ze Źródła i Głowy, wypływa wszelka łaska i życie Ludu

Bożego"478.

Składamy hołd (Chrystusowi) w naszej adoracji, gdyż jest Synem Bożym,

męczenników zaś kochamy jako uczniów i naśladowców Pana, a to jest rzeczą słuszną,

gdyż w niezrównanym stopniu oddali się oni na służbę swojemu Królowi i Mistrzowi.

Obyśmy również i my mogli stać się ich towarzyszami i współuczniami479.

958 Komunia ze zmarłymi. „Uznając w pełni tę wspólnotę całego Mistycznego Ciała Jezusa

Chrystusa, Kościół pielgrzymów od zarania religii chrześcijańskiej czcił z wielkim

pietyzmem pamięć zmarłych, a «ponieważ święta i zbawienna jest myśl modlić się za

umarłych, aby byli od grzechów uwolnieni» (2 Mch 12, 45), także modły za nich

ofiarowywał"480. Nasza modlitwa za zmarłych nie tylko może im pomóc, lecz także sprawia,

że staje się skuteczne ich wstawiennictwo za nami.

959 W jednej rodzinie Bożej. „Wszyscy, którzy jesteśmy synami Bożymi i stanowimy jedną

rodzinę w Chrystusie, gdy łączymy się ze sobą we wzajemnej miłości i w jednej chwale

Trójcy Przenajświętszej, odpowiadamy najgłębszemu powołaniu Kościoła"481.

475 Tamże.

476 Św. Dominik, umierając, do swoich braci; por. Jordan z Saksonii, Libellus de principiis Ordinis

praedicatorum, 93.

477 Św. Teresa od Dzieciątka Jezus, Novissima verba.

478 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 50.

479 Św. Polikarp, w: Martyrium Polycarpi, 17.

480 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 50.

481 Tamże, 51.

W skrócie

960 Kościół jest „komunią świętych": wyrażenie to oznacza najpierw „rzeczy święte"

(sancta), a przede wszystkim Eucharystię, przez którą jest reprezentowana i realizowana

„jedność wiernych, którzy stanowią jedno ciało w Chrystusie"182.

961 Wyrażenie to oznacza także komunię „osób świętych" (sancti) w Chrystusie, który

„umarł za wszystkich", tak że każdy czyn lub cierpienie w Chrystusie i dla Chrystusa przynosi

owoce dla wszystkich.

962 „Wierzymy we wspólnotę wszystkich wiernych chrześcijan, a mianowicie tych, którzy

pielgrzymują na ziemi, zmarłych, którzy jeszcze oczyszczają się, oraz tych, którzy cieszą się

już szczęściem nieba, i że wszyscy łączą się w jeden Kościół; wierzymy również, że w tej

wspólnocie mamy zwróconą ku sobie miłość miłosiernego Boga i Jego świętych, którzy

zawsze są gotowi na słuchanie naszych próśb"483.

Paragraf szósty

MARYJA - MATKA CHRYSTUSA, MATKA KOŚCIOŁA

963 Po omówieniu roli Maryi Dziewicy w misterium Chrystusa i Ducha Świętego należy

teraz rozważyć Jej miejsce w misterium Kościoła. „Istotnie, Maryja Dziewica... jest uznawana

i czczona jako prawdziwa Matka Boga i Odkupiciela... co więcej, jest «również Matką

członków (Chrystusa)... ponieważ swoją miłością współdziałała w tym, by w Kościele rodzili

się wierni, którzy są członkami owej Głowy»"484. „...Maryja, Matka Chrystusa, Matka

Kościoła"485.

I. Macierzyństwo Maryi wobec Kościoła

Cała zjednoczona ze swoim Synem...

964 Rola Maryi wobec Kościoła jest nieodłączna od Jej zjednoczenia z Chrystusem i wprost

z niego wynika. „Ta zaś łączność Matki z Synem w dziele zbawczym uwidacznia się od

chwili dziewiczego poczęcia Chrystusa aż do Jego śmierci"486. W sposób szczególny

ukazuje się w godzinie Jego męki:

Błogosławiona Dziewica szła naprzód w pielgrzymce wiary i utrzymała wiernie swoje

zjednoczenie z Synem aż do krzyża, przy którym nie bez postanowienia Bożego stanęła,

najgłębiej ze swoim Jednorodzonym współcierpiała i z ofiarą Jego złączyła się

matczynym duchem, z miłością godząc się, aby doznała ofiarniczego wyniszczenia

żertwa z Niej zrodzona; a wreszcie przez tegoż Jezusa Chrystusa umierającego na

krzyżu oddana została uczniowi jako matka tymi słowami: „Niewiasto, oto syn Twój"

(J 19, 26-27)487.

482 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 3.

483 Paweł VI, Wyznanie wiary Ludu Bożego, 30.

484 Św. Augustyn, De sancta virginitate, 6: PL 40, 399; cyt. w: Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 53.

485 Paweł VI, Przemówienie (21 listopada 1964).

486 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 57.

487 Tamże, 58.

965 Po Wniebowstąpieniu swego Syna „modlitwami swymi wspierała początki

Kościoła"488. Razem z Apostołami i kilkoma kobietami widzimy „także Maryję błagającą w

modlitwach o dar Ducha, który podczas Zwiastowania już Ją był zacienił"489.

...także w swoim Wniebowzięciu...

966 „Na koniec Niepokalana Dziewica, zachowana wolną od wszelkiej skazy winy

pierworodnej, dopełni wszy biegu życia ziemskiego z ciałem i duszą wzięta została do chwały

niebieskiej i wywyższona przez Pana jako Królowa wszystkiego, aby bardziej upodobniła się

do Syna swego, Pana panujących oraz Zwycięzcy grzechu i śmierci"490. Wniebowzięcie

Maryi jest szczególnym uczestniczeniem w Zmartwychwstaniu Jej Syna i uprzedzeniem

zmartwychwstania innych chrześcijan:

W narodzeniu Syna zachowałaś dziewictwo, w zaśnięciu nie opuściłaś świata, o Matko

Boża: połączyłaś się ze źródłem życia, Ty, która poczęłaś Boga Żywego, a przez swoje

modlitwy uwalniasz nas od śmierci491.

...jest naszą Matką w porządku łaski

967 Przez całkowite przylgnięcie do woli Ojca, do odkupieńczego dzieła swego Syna, do

każdego natchnienia Ducha Świętego, Maryja Dziewica jest dla Kościoła wzorem wiary i

miłości. Przez to właśnie jest Ona „najznakomitszym i całkiem szczególnym członkiem

Kościoła"492; Maryja jest „figurą" Kościoła (typus Ecclesiae)493.

488 Tamże, 69.

489 Tamże, 59.

490 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 59; por. ogłoszenie przez papieża Piusa XII

w 1950 r. dogmatu Wniebowzięcia Błogosławionej Dziewicy Maryi: DS 3903.

491 Liturgia bizantyjska, Troparion na Święto Zaśnięcia (15 sierpnia).

492 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 53.

493 Tamże, 63.

968 Rola Maryi w stosunku do Kościoła i całej ludzkości ma jeszcze inny wymiar. „W

szczególny zaiste sposób współpracowała z dziełem Zbawiciela przez wiarę, nadzieję i miłość

żarliwą dla odnowienia nadprzyrodzonego życia dusz ludzkich. Dlatego to stała się nam

Matką w porządku łaski"494.

969 „To macierzyństwo Maryi w ekonomii łaski trwa nieustannie, poczynając od aktu

zgody, którą przy Zwiastowaniu wiernie wyraziła i którą zachowała bez wahania pod

krzyżem, aż do wiekuistego dopełnienia się zbawienia wszystkich wybranych. Albowiem

wzięta do nieba, nie zaprzestała tego zbawczego zadania, lecz poprzez wielorakie swoje

wstawiennictwo ustawicznie zjednuje nam dary zbawienia wiecznego... Dlatego to do

Błogosławionej Dziewicy stosuje się w Kościele tytuły: Orędowniczki, Wspomożycielki,

Pomocnicy, Pośredniczki"495.

970 „Macierzyńska zaś rola Maryi w stosunku do ludzi żadną miarą nie przyćmiewa i nie

umniejsza tego jedynego pośrednictwa Chrystusowego, lecz ukazuje jego moc. Cały bowiem

wpływ zbawienny Błogosławionej Dziewicy na ludzi... wywodzi się z nadmiaru zasług

Chrystusowych, na Jego pośrednictwie się opiera, od tego pośrednictwa całkowicie jest

zależny i z niego czerpie całą moc swoją"496. „Żadne bowiem stworzenie nie może być

nigdy stawiane na równi ze Słowem Wcielonym i Odkupicielem; ale jak kapłaństwo

Chrystusa w rozmaity sposób staje się udziałem zarówno świętych szafarzy, jak i wiernego

ludu i jak jedna dobroć Boża w rozmaity sposób rozlewa się realnie w stworzeniach, tak też

jedyne pośrednictwo Odkupiciela nie wyklucza, ale wzbudza u stworzeń rozmaite

współdziałanie, pochodzące z uczestnictwa w jednym źródle"497.

II. Kult Najświętszej Dziewicy

971 „Błogosławić mnie będą wszystkie pokolenia" (Łk 1, 48). „Pobożność Kościoła

względem Świętej Dziewicy jest wewnętrznym elementem kultu chrześcijańskiego"498.

Najświętsza Dziewica „słusznie doznaje od Kościoła czci szczególnej. Już też od

najdawniejszych czasów Błogosławiona Dziewica czczona jest pod zaszczytnym imieniem

Bożej Rodzicielki, pod której obronę uciekają się w modlitwach wierni we wszystkich swoich

przeciwnościach i potrzebach... Kult ten... choć zgoła wyjątkowy, różni się przecież w sposób

istotny od kultu uwielbienia, który oddawany jest Słowu Wcielonemu na równi z Ojcem i

Duchem Świętym, i jak najbardziej sprzyja temu kultowi"499. Wyraża się on w świętach

liturgicznych poświęconych Matce Bożej500 oraz w modlitwie maryjnej, takiej jak różaniec,

który jest „streszczeniem całej Ewangelii"501.

494 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 61.

495 Tamże, 62.

496 Tamże, 60.

497 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 62.

498 Paweł VI, adhort. apost. Marialis cultus, 56.

499 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 66.

500 Por. Sobór Watykański II, konst. Sacrosanctum Concilium, 103.

501 Por. Paweł VI, adhort. apost. Marialis cultus, 42.

III. Maryja - eschatologiczna ikona Kościoła

972 Po omówieniu rzeczywistości Kościoła, jego początku, posłania i przeznaczenia,

możemy jedynie spojrzeć na Maryję, by kontemplować w Niej to, czym jest Kościół w swoim

misterium, w swojej „pielgrzymce wiary", i czym będzie w ojczyźnie na końcu swojej drogi,

gdzie go oczekuje „w chwale Przenajświętszej i nierozdzielnej Trójcy", „we wspólnocie

wszystkich świętych"502, Ta, którą Kościół czci jako Matkę swego Pana i jako swoją Matkę:

Tymczasem zaś Matka Jezusowa, jak w niebie doznaje już chwały co do ciała i duszy,

będąc obrazem i początkiem Kościoła, mającego osiągnąć pełnię w przyszłym wieku,

tak tu na ziemi, póki nie nadejdzie dzień Pański, przyświeca Ludowi Bożemu

pielgrzymującemu jako znak pewnej nadziei i pociechy503.

W skrócie

973 Maryja, wypowiadając „Fiat" („Niech mi się stanie") w chwili Zwiastowania i dając

swoje przyzwolenie na misterium Wcielenia, współdziałała już w całym dziele, jakie miał

wypełnić Jej Syn. Jest Ona Matką wszędzie tam, gdzie On jest Zbawicielem i Głową

Mistycznego Ciała.

974 Po dopełnieniu swego ziemskiego życia Najświętsza Dziewica Maryja została wzięta z

ciałem i duszą do chwały nieba, gdzie uczestniczy już w chwale Zmartwychwstania swojego

Syna, uprzedzając zmartwychwstanie wszystkich członków Jego Ciała.

975 „Wierzymy, że Najświętsza Boża Rodzicielka, Nowa Ewa, Matka Kościoła, kontynuuje

w niebie swoją macierzyńską rolę wobec członków Chrystusa"504.

Artykuł dziesiąty

„WIERZĘ W ODPUSZCZENIE GRZECHÓW"

976 Symbol Apostolski łączy wiarę w odpuszczenie grzechów z wiarą w Ducha Świętego, a

także z wiarą w Kościół i w komunię świętych. Chrystus Zmartwychwstały, dając Apostołom

Ducha Świętego, udzielił im swojej Boskiej władzy odpuszczania grzechów: „Weźmijcie

Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są

im zatrzymane" (J 20, 22-23).

(Część druga Katechizmu omówi bardziej bezpośrednio odpuszczenie grzechów przez

chrzest, sakrament pokuty i inne sakramenty, przede wszystkim Eucharystię. W tym miejscu

wystarczy krótko przypomnieć niektóre podstawowe prawdy.)

502 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 69.

503 Tamże, 68.

504 Paweł VI, Wyznanie wiary Ludu Bożego, 15.

I. Jeden chrzest na odpuszczenie grzechów

977 Nasz Pan połączył odpuszczenie grzechów z wiarą i z sakramentem chrztu: „Idźcie na

cały świat i głoście Ewangelię wszelkiemu stworzeniu. Kto uwierzy i przyjmie chrzest, będzie

zbawiony" (Mk 16, 15-16). Chrzest jest pierwszym i podstawowym sakramentem

odpuszczenia grzechów, ponieważ jednoczy nas z Chrystusem, który umarł za nasze grzechy i

zmartwychwstał dla naszego usprawiedliwienia505, „abyśmy i my wkroczyli w nowe życie"

(Rz 6, 4).

978 „Odpuszczenie grzechów w Kościele ma miejsce przede wszystkim, gdy po raz

pierwszy wyznaje się wiarę. Z wodą chrzcielną zostaje bowiem udzielone pełne przebaczenie

i nie pozostaje już żadna wina: ani pierworodna, ani inna popełniona później; nie pozostaje

też żadna kara do odpokutowania, by zadośćuczynić za te grzechy... Łaska chrztu nie uwalnia

jednak naszej natury od jej słabości; przeciwnie, nie ma takiego człowieka, który nie musiałby

walczyć z pożądliwością, gdyż nie przestaje ona skłaniać do złego"506.

979 Kto w walce ze skłonnością do złego byłby tak mocny i czujny, by uniknąć wszelkiej

rany grzechu? „Było więc konieczne, aby Kościół miał moc odpuszczania grzechów także w

inny sposób niż przez sakrament chrztu. Z tej racji Chrystus dał Kościołowi «klucze»

Królestwa niebieskiego, mocą których mógłby przebaczyć każdemu grzesznikowi żałującemu

za grzechy popełnione po chrzcie świętym aż do ostatniego dnia życia"507.

980 Ochrzczony może być pojednany z Bogiem i Kościołem przez sakrament pokuty:

Ojcowie Kościoła słusznie nazywali pokutę „mozolnym chrztem"508. Sakrament

pokuty jest konieczny do zbawienia dla tych, którzy upadli po chrzcie, jak chrzest jest

konieczny dla tych, którzy nie zostali jeszcze odrodzeni509.

505 Por. Rz 4, 25.

506 Katechizm Rzymski, 1, 11, 3.

507 Tamże, 1, 11, 4.

508 Św. Grzegorz z Nazjanzu, Orationes, 39, 17: PG 36, 356 A.

509 Sobór Trydencki: DS 1672.

II. Władza „kluczy"

981 Chrystus po swoim zmartwychwstaniu posłał Apostołów, by w Jego imię głosili

„nawrócenie i odpuszczenie grzechów wszystkim narodom" (Łk 24, 47). Apostołowie i ich

następcy pełnią tę „posługę jednania" (2 Kor 5, 18), nie tylko głosząc ludziom przebaczenie

Boże wysłużone nam przez Chrystusa i wzywając ich do nawrócenia i wiary, lecz także

udzielając im odpuszczenia grzechów przez chrzest oraz jednając ich z Bogiem i z Kościołem

dzięki władzy „kluczy" otrzymanej od Chrystusa:

Kościół otrzymał klucze Królestwa niebieskiego, by dokonywało się w nim

odpuszczenie grzechów przez Krew Chrystusa i działanie Ducha Świętego. Dusza, która

umarła z powodu grzechu, zostaje ożywiona w Kościele, by żyć z Chrystusem, którego

łaska nas zbawiła510.

982 Nie ma takiej winy, nawet najcięższej, której nie mógłby odpuścić Kościół święty. „Nie

ma nikogo tak niegodziwego i winnego, kto nie powinien być pewny przebaczenia, jeśli tylko

jego żal jest szczery"511. Chrystus, który umarł za wszystkich ludzi, pragnie, by w Jego

Kościele bramy przebaczenia były zawsze otwarte dla każdego, kto odwraca się od

grzechu512.

983 Katecheza będzie starać się budzić i podtrzymywać u wiernych wiarę w niezrównaną

wielkość daru, jakiego Chrystus Zmartwychwstały udzielił swemu Kościołowi. Tym darem

jest misja i władza prawdziwego odpuszczania grzechów przez posługę Apostołów i ich

następców:

Pan chce, aby Jego uczniowie mieli niezrównaną władzę; chce, by Jego słudzy spełniali

w Jego imię to wszystko, co On czynił, gdy był na ziemi513.

Kapłani otrzymali władzę, jakiej Bóg nie dał ani aniołom, ani archaniołom... Bóg

potwierdza w górze to wszystko, co kapłani czynią na ziemi514.

Gdyby w Kościele nie było odpuszczenia grzechów, nie byłoby żadnej ufności, żadnej

nadziei życia przyszłego i wiecznego wyzwolenia. Dziękujmy Bogu, który dał

Kościołowi taki dar515.

W skrócie

984 Symbol wiary łączy „odpuszczenie grzechów" z wyznaniem wiary w Ducha Świętego.

Istotnie, Chrystus Zmartwychwstały powierzył Apostołom władzę odpuszczania grzechów,

kiedy udzielił im Ducha Świętego.

985 Chrzest jest pierwszym i podstawowym sakramentem przebaczenia grzechów: jednoczy

nas z Chrystusem, który umarł i zmartwychwstał, oraz daje nam Ducha Świętego.

986 Z woli Chrystusa Kościół posiada władzę odpuszczania grzechów ochrzczonym i

wypełnia ją przez biskupów i prezbiterów w sposób zwyczajny w sakramencie pokuty.

987 „W odpuszczaniu grzechów kapłani i sakramenty są tylko narzędziami, którymi chce

posługiwać się nasz Pan, Jezus Chrystus, jedyny sprawca i dawca naszego zbawienia, by

zgładzić nasze nieprawości i udzielić nam laski usprawiedliwienia"516.

510 Św. Augustyn, Sermones, 214, 11: PL 38, 1071-1072.

511 Katechizm Rzymski, 1, 11, 5.

512 Por. Mt 18, 21-22.

513 Św. Ambroży, De poenitentia, 1, 34: PL 16, 477 A.

514 Św. Jan Chryzostom, De sacerdotio, 3, 5: PG 48, 643 A.

515 Św. Augustyn, Sermones, 213, 8: PL 38, 1064.

516 Katechizm Rzymski, 1, 11, 6.

Artykuł jedenasty

„WIERZĘ W CIAŁA ZMARTWYCHWSTANIE"

988 Credo chrześcijańskie - wyznanie naszej wiary w Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego

oraz w Jego stwórcze, zbawcze i uświęcające działanie - osiąga punkt kulminacyjny w

głoszeniu zmartwychwstania umarłych na końcu czasów oraz życia wiecznego.

989 Wierzymy mocno i mamy nadzieję, że jak Chrystus prawdziwie zmartwychwstał i żyje

na zawsze, tak również sprawiedliwi po śmierci będą żyć na zawsze z Chrystusem

Zmartwychwstałym i że On wskrzesi ich w dniu ostatecznym517. Nasze zmartwychwstanie,

podobnie jak zmartwychwstanie Chrystusa, będzie dziełem Trójcy Świętej:

Jeżeli mieszka w was Duch Tego, który Jezusa wskrzesił z martwych, to Ten, co

wskrzesił Chrystusa Jezusa z martwych, przywróci do życia wasze śmiertelne ciała

mocą mieszkającego w was swego Ducha (Rz 8, 11)518.

990 Pojęcie „ciało" oznacza człowieka w jego kondycji poddanej słabości i

śmiertelności519. „Zmartwychwstanie ciała" oznacza, że po śmierci będzie żyła nie tylko

dusza nieśmiertelna, ale że na nowo otrzymają życie także nasze „śmiertelne ciała" (Rz 8,11).

991 Wiara w zmartwychwstanie zmarłych była od początku istotnym elementem wiary

chrześcijańskiej. Fiducia christianorum resurrectio mortuorum; illam credentes, sumus -

„Zmartwychwstanie umarłych jest ufnością chrześcijan; ta wiara nas ożywia"520:

Dlaczego twierdzą niektórzy spośród was, że nie ma zmartwychwstania? Jeśli nie ma

zmartwychwstania, to i Chrystus nie zmartwychwstał. A jeśli Chrystus nie

zmartwychwstał, daremne jest nasze nauczanie, próżna jest także wasza wiara...

Tymczasem jednak Chrystus zmartwychwstał jako pierwszy spośród tych, co pomarli

(1 Kor 15, 12-14. 20).

517 Por. J 6, 39-40.

518 Por. 1 Tes 4, 14; 1 Kor 6, 14; 2 Kor 4, 14; Flp 3, 10-11.

519 Por. Rdz 6, 3; Ps 56, 5; Iz 40, 6.

520 Tertulian, De resurrectione carnis, 1,1.

I. Zmartwychwstanie Chrystusa i nasze zmartwychwstanie

Stopniowe objawianie zmartwychwstania

992 Bóg stopniowo objawiał swojemu ludowi prawdę o zmartwychwstaniu umarłych.

Nadzieja na cielesne zmartwychwstanie zmarłych pojawia się jako wewnętrzna konsekwencja

wiary w Boga, Stwórcę całego człowieka, z duszą i ciałem. Stwórca nieba i ziemi jest także

Tym, który zachowuje wiernie swoje przymierze z Abrahamem i jego potomstwem. W tej

podwójnej perspektywie zacznie wyrażać się wiara w zmartwychwstanie. Męczennicy

machabejscy wyznają w godzinie próby:

Król świata... nas, którzy umieramy za Jego prawa, wskrzesi i ożywi do życia

wiecznego (2 Mch 7, 9). Lepiej jest nam, którzy giniemy z ludzkich rąk, w Bogu

pokładać nadzieję, że znów przez Niego będziemy wskrzeszeni (2 Mch 7, 14)521.

993 Faryzeusze522 i wielu współczesnych Pana523 mieli nadzieję na zmartwychwstanie.

Jezus stale o nim nauczał. Saduceuszom, którzy nie przyjmowali zmartwychwstania,

odpowiada: „Czyż nie dlatego jesteście w błędzie, że nie rozumiecie Pisma ani mocy Bożej?"

(Mk 12, 24). Wiara w zmartwychwstanie opiera się na wierze w Boga, który nie jest „Bogiem

umarłych, lecz żywych" (Mk 12, 27).

994 Co więcej, Jezus łączy wiarę w zmartwychwstanie ze swoją Osobą: „Ja jestem

zmartwychwstaniem i życiem" (J 11, 25). To Jezus jest Tym, który w ostatnim dniu wskrzesi

tych, którzy będą wierzyć w Niego524 i którzy będą spożywać Jego Ciało i pić Jego

Krew525. Już teraz daje tego znak i zadatek, przywracając do życia niektórych zmarłych526,

zapowiadając w ten sposób własne zmartwychwstanie, które jednak nastąpi w innym

porządku. Jezus mówi o tym wyjątkowym wydarzeniu jako o „znaku proroka Jonasza" (Mt

12, 39) i znaku Świątyni527; zapowiada swoje zmartwychwstanie trzeciego dnia po wydaniu

Go na śmierć528.

521 Por. 2 Mch 7, 29; Dn 12, 1-13.

522 Por. Dz 23, 6.

523 Por. J 11, 24.

524 Por. J 5, 24-25; 6, 40.

525 Por. J 6, 54.

526 Por. Mk 5, 21-42; Łk 7, 11-17; J 11.

527 Por. J 2, 19-22.

528 Por. Mk 10, 34.

995 Być świadkiem Chrystusa — to znaczy być „świadkiem Jego zmartwychwstania" (Dz 1,

22)529, „z Nim jeść i pić po Jego zmartwychwstaniu" (Dz 10, 41). Chrześcijańska nadzieja na

zmartwychwstanie jest cała naznaczona doświadczeniem spotkań z Chrystusem

Zmartwychwstałym. My zmartwychwstaniemy jak On, z Nim i przez Niego.

996 Od początku chrześcijańska wiara w zmartwychwstanie spotykała się z

niezrozumieniem i oporami530. „W żadnym punkcie wiara chrześcijańska nie spotyka więcej

sprzeciwu niż w stosunku do zmartwychwstania ciała"531. Bardzo powszechnie jest

przyjmowane przekonanie, że po śmierci życie osoby ludzkiej trwa w sposób duchowy. Ale

jak wierzyć, że to ciało, którego śmiertelność jest tak oczywista, mogłoby zmartwychwstać do

życia wiecznego?

Jak zmartwychwstaną zmarli?

997 Co to znaczy zmartwychwstać? W śmierci, będącej „rozdzieleniem duszy i ciała, ciało

człowieka ulega zniszczeniu", podczas gdy jego dusza idzie na spotkanie z Bogiem, chociaż

trwa w oczekiwaniu na ponowne zjednoczenie ze swoim uwielbionym ciałem. Bóg w swojej

wszechmocy przywróci ostatecznie naszym ciałom niezniszczalne życie, jednocząc je z

naszymi duszami mocą Zmartwychwstania Jezusa.

998 Kto zmartwychwstanie? Wszyscy ludzie, którzy umarli: „Ci, którzy pełnili dobre czyny,

pójdą na zmartwychwstanie życia; ci, którzy pełnili złe czyny - na zmartwychwstanie

potępienia" (J 5, 29)532.

999 W jaki sposób? Chrystus zmartwychwstał w swoim własnym ciele: „Popatrzcie na moje

ręce i nogi: to Ja jestem" (Łk 24, 39); nie powrócił On jednak do życia ziemskiego. Tak samo

w Nim „wszyscy zmartwychwstaną we własnych ciałach, które mają teraz"533, ale to ciało

będzie przekształcone w „chwalebne ciało" (Flp 3, 21), w „ciało duchowe" (1 Kor 15, 44):

Lecz powie ktoś: A jak zmartwychwstają umarli? W jakim ukazują się ciele? O,

niemądry! Przecież to, co siejesz, nie ożyje, jeżeli wcześniej nie obumrze. To, co

zasiewasz, nie jest od razu ciałem, którym ma się stać potem, lecz zwykłym ziarnem...

Zasiewa się zniszczalne - powstaje zaś niezniszczalne... Trzeba, ażeby to, co

zniszczalne, przyodziało się w niezniszczalność, a to, co śmiertelne, przyodziało się w

nieśmiertelność (1 Kor 15, 35-37. 42. 53).

529 Por. Dz 4, 33.

530 Por. Dz 17, 32; 1 Kor 15, 12-1?.

531 Św. Augustyn, Enarratio in Psalmos, 88, 2, 5.

532 Por. Dn 12, 2.

533 Sobór Laterański IV: DS 801.

1000 To „w jaki sposób" przekracza naszą wyobraźnię i nasze rozumienie; jest dostępne

tylko w wierze. Udział w Eucharystii daje nam już zadatek przemienienia naszego ciała przez

Chrystusa:

Podobnie jak ziemski chleb dzięki wezwaniu Boga nie jest już zwykłym chlebem, ale

Eucharystią, a składa się z dwóch elementów, ziemskiego i niebieskiego, tak również

my, przyjmując Eucharystię, wyzbywamy się zniszczalności, ponieważ mamy nadzieję

zmartwychwstania534.