801 W tym sensie okazuje się zawsze konieczne rozeznawanie charyzmatów. Żaden

charyzmat nie zwalnia z potrzeby odniesienia się do pasterzy Kościoła i od

podporządkowania się tym, „którzy szczególnie powołani są, by nie gasić Ducha, ale

doświadczać wszystkiego i zachowywać to, co dobre"224, by wszystkie charyzmaty, w ich

różnorodności i komplementarności, współdziałały dla „wspólnego dobra" (1 Kor 12, 7)225.

218 Pius XII, enc. Mystici Corporis: DS 3808.

219 Por. Ef 4, 16.

220 Por. 1 Kor 12, 13.

221 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 7.

222 Tamże, 12; por. dekret Apostolicam actuositatem, 3.

223 Por. 1 Kor 13.

224 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 12.

225 Por. tamże, 30; Jan Paweł II, adhort. apost. Christifideles laici, 24.

W skrócie

802 Jezus Chrystus „wydał samego siebie za nas, aby odkupić nas od wszelkiej nieprawości

i oczyścić sobie lud wybrany na własność" (Tt 2, 14).

803 „Wy... jesteście wybranym plemieniem, królewskim kapłaństwem, narodem świętym,

ludem Bogu na własność przeznaczonym" (1 P 2, 9).

804 Do Ludu Bożego wchodzi się przez wiarę i chrzest. „Do nowego Ludu Bożego powołani

są wszyscy ludzie"226, aby w Chrystusie „tworzyli jedną rodzinę i jeden Lud Boży"227.

805 Kościół jest Ciałem Chrystusa. Przez Ducha Świętego i Jego działanie w sakramentach,

przede wszystkim w Eucharystii, Chrystus, który umarł i zmartwychwstał, tworzy wspólnotę

wierzących jako swoje Ciało.

806 W jedności tego Ciała istnieje różnorodność członków i funkcji. Wszystkie członki są

złączone jedne z drugimi, a szczególnie z tymi ludźmi, którzy cierpią, są ubodzy i

prześladowani.

807 Kościół jest Ciałem, którego Chrystus jest Głową: Kościół żyje dzięki Niemu, w Nim i

dla Niego; Chrystus żyje z Kościołem i w Kościele.

808 Kościół jest Oblubienicą Chrystusa. Chrystus umiłował ją i samego siebie wydał za nią.

Obmył ją swoją krwią. Uczynił z niej płodną Matkę wszystkich dzieci Bożych.

809 Kościół jest świątynią Ducha Świętego. Duch jest jakby duszą Ciała Mistycznego,

zasadą jego życia, jedności w różnorodności oraz bogactwa jego darów i charyzmatów.

810 „Tak to cały Kościół okazuje się jako lud zjednoczony jednością Ojca i Syna, i Ducha

Świętego"228.

226 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 13.

227 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 1.

228 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 4.

Paragraf trzeci

KOŚCIÓŁ JEST JEDEN, ŚWIĘTY, POWSZECHNY I APOSTOLSKI

811 „Jest jedyny Kościół Chrystusowy, który wyznajemy w Symbolu wiary jako jeden,

święty, powszechny i apostolski"229. Te cztery przymioty, nierozdzielnie ze sobą

połączone230, wskazują na istotne rysy Kościoła i jego posłania. Kościół nie posiada ich sam

z siebie, lecz Chrystus przez Ducha Świętego sprawia, że Jego Kościół jest jeden, święty,

powszechny i apostolski oraz powołuje go do urzeczywistniania każdego z tych przymiotów.

812 Tylko wiara może uznać, że Kościół otrzymuje te przymioty z Boskiego źródła. Ich

przejawy historyczne są jednak znakami, które przemawiają jasno także do rozumu ludzkiego.

„Kościół - przypomina Sobór Watykański I - z racji swojej wzniosłej świętości, swojej

powszechnej jedności, swej niewzruszonej stałości, jest sam przez się wielkim i stałym

motywem wiarygodności oraz niezawodnym dowodem swego Boskiego posłania"231.

I. Kościół jest jeden

„Święta tajemnica jedności Kościoła"232

813 Kościół jest jeden ze względu na swoje źródło: „Największym wzorem i zasadą tej

tajemnicy jest jedność jednego Boga Ojca i Syna w Duchu Świętym, w Troistości Osób"233.

Kościół jest jeden ze względu na swego Założyciela: „Syn Wcielony, Książę pokoju, pojednał

wszystkich ludzi z Bogiem przez krzyż swój, przywracając wszystkim jedność w jednym

Ludzie i w jednym Ciele"234. Kościół jest jeden ze względu na swoją „duszę": „Duch Święty,

który mieszka w wierzących i napełnia cały Kościół oraz nim kieruje, jest sprawcą tej dziwnej

wspólnoty wiernych i tak dogłębnie wszystkich zespala w Chrystusie, że jest zasadą jedności

Kościoła"235. Jedność należy więc do istoty Kościoła:

Jaka zdumiewająca tajemnica! Jest jeden Ojciec wszechświata, jest jeden Logos

wszechświata, a także jeden Duch Święty, wszędzie ten sam; jest także jedna dziewica,

która stała się matką, i chętnie nazywam ją Kościołem236.

229 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8.

230 Por. Kongregacja Św. Oficjum, List do Biskupów Anglii (16 września 1864): DS 2888.

231 Sobór Watykański I: DS 3013.

232 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 2.

233 Tamże.

234 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 78.

235 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 2.

236 Klemens Aleksandryjski, Paedagogus, 1, 6.

814 Od początku ten jeden Kościół ukazuje się jednak w wielkiej różnorodności, która

pochodzi zarówno z rozmaitości darów Bożych, jak i wielości otrzymujących je osób. W

jedności Ludu Bożego gromadzi się różnorodność narodów i kultur. Wśród członków

Kościoła istnieje różnorodność darów, zadań, sytuacji i sposobów życia: „We wspólnocie

kościelnej prawomocnie istnieją partykularne Kościoły, korzystające z własnej tradycji"237.

Wielkie bogactwo tej różnorodności nie sprzeciwia się jedności Kościoła. To grzech i ciężar

jego konsekwencji zagraża nieustannie darowi jedności. Apostoł wzywa więc do zachowania

„jedności Ducha dzięki więzi, jaką jest pokój" (Ef 4, 3).

815 Jakie są więzy jedności Kościoła? „Na to... wszystko przyobleczcie miłość, która jest

więzią doskonałości" (Kol 3, 14). Jedność Kościoła pielgrzymującego jest zapewniana także

przez widzialne więzy komunii:

- wyznanie jednej wiary otrzymanej od Apostołów;

- wspólne celebrowanie kultu Bożego, przede wszystkim sakramentów;

- sukcesję apostolską za pośrednictwem sakramentu święceń, która to sukcesja strzeże

braterskiej zgody rodziny Bożej238.

816 „To jest ten jedyny Kościół Chrystusowy... który Zbawiciel nasz po zmartwychwstaniu

swoim powierzył do pasienia Piotrowi, zlecając jemu i pozostałym Apostołom, aby go

krzewili i nim kierowali... Kościół ten, ustanowiony i zorganizowany na tym świecie jako

społeczność, trwa w Kościele katolickim, rządzonym przez następcę Piotra oraz biskupów

pozostających z nim we wspólnocie (communio)"239.

Dekret o ekumenizmie Soboru Watykańskiego II wyjaśnia: „Pełnię bowiem zbawczych

środków osiągnąć można jedynie w katolickim Kościele Chrystusowym, który stanowi

powszechną pomoc do zbawienia. Wierzymy mianowicie, że jednemu Kolegium

Apostolskiemu, któremu przewodzi Piotr, powierzył Pan wszystkie dobra Nowego

Przymierza celem utworzenia jednego Ciała Chrystusowego na ziemi, z którym powinni

zjednoczyć się całkowicie wszyscy, już w jakiś sposób przynależący do Ludu

Bożego"240.

Rany zadane jedności

817 Istotnie, „w tym jednym i jedynym Kościele Bożym już od samego początku powstały

pewne rozłamy, które Apostoł surowo karci jako godne potępienia. W następnych zaś

wiekach zrodziły się jeszcze większe spory, a niemałe społeczności odłączyły się od pełnej

wspólnoty (communio) z Kościołem katolickim, często nie bez winy ludzi z jednej i drugiej

strony"241. Rozłamy, które ranią jedność Ciała Chrystusa (wyróżnia się herezję, apostazję i

schizmę242), nie dokonują się bez grzechów ludzi:

Gdzie jest grzech, tam zjawia się wielość, tam schizma, tam herezja, tam niezgoda.

Gdzie natomiast jest cnota, tam jest jedność, tam wspólnota, która sprawia, że wszyscy

wierzący mają jedno ciało i jedną duszę243.

237 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 13.

238 Por. Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 2; konst. Lumen gentium, 14; KPK, kan. 205.

239 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8.

240 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 3.

241 Tamże.

242 Por. KPK, kan. 751.

243 Orygenes, Homiliae in Ezechielem, 9, 1.

818 Tych, którzy rodzą się dzisiaj we wspólnotach powstałych na skutek rozłamów i

„przepajają się wiarą w Chrystusa, nie można obwiniać o grzech odłączenia. A Kościół

katolicki otacza ich braterskim szacunkiem i miłością... Usprawiedliwieni z wiary przez

chrzest należą do Ciała Chrystusa, dlatego też zdobi ich należne im imię chrześcijańskie, a

synowie Kościoła katolickiego słusznie ich uważają za braci w Panu"244.

819 Ponadto, „liczne pierwiastki uświęcenia i prawdy"245 istnieją poza widzialnymi

granicami Kościoła powszechnego: „spisane słowo Boże, życie w łasce, wiara, nadzieja,

miłość oraz inne wewnętrzne dary Ducha Świętego oraz widzialne elementy"246. Duch

Chrystusa posługuje się tymi Kościołami i wspólnotami kościelnymi jako środkami

zbawienia, których moc pochodzi z pełni łaski i prawdy, jaką Chrystus powierzył Kościołowi

powszechnemu. Wszystkie te dobra pochodzą od Chrystusa i prowadzą do Niego247 oraz

„nakłaniają do jedności katolickiej"248.

820 „Chrystus od początku użyczył (jedności) swemu Kościołowi; wierzymy, że ta jedność

trwa nieutracalnie w Kościele katolickim i ufamy, że z dniem każdym wzrasta aż do

skończenia wieków"249. Chrystus zawsze udziela swemu Kościołowi daru jedności, ale

Kościół musi zawsze modlić się i pracować, by strzec, umacniać i doskonalić jedność, której

Chrystus pragnie dla niego. Dlatego sam Jezus modlił się w godzinie swojej męki i nie

przestaje modlić się do Ojca o jedność swoich uczniów: „...aby wszyscy stanowili jedno, jak

Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno, aby świat uwierzył, żeś

Ty Mnie posłał" (J 17, 21). Pragnienie ponownego odnalezienia jedności wszystkich

chrześcijan jest darem Chrystusa i wezwaniem Ducha Świętego250.

821 Aby jak najlepiej odpowiedzieć na te wymagania, konieczne jest spełnienie

następujących warunków:

- stała odnowa Kościoła w coraz większej wierności jego powołaniu. Taka odnowa jest

mocą ruchu zmierzającego do jedności251;

- nawrócenie serca, „by wieść życie w duchu Ewangelii"252, ponieważ to niewierność

członków wobec daru Chrystusa powoduje podziały;

- wspólna modlitwa, ponieważ „nawrócenie serca i świętość życia łącznie z publicznymi

i prywatnymi modlitwami o jedność chrześcijan należy uznać za duszę całego ruchu

ekumenicznego, a słusznie można je zwać ekumenizmem duchowym"253;

- wzajemne poznanie braterskie254;

- formacja ekumeniczna wiernych, a zwłaszcza kapłanów255;

- dialog między teologami i spotkania między chrześcijanami różnych Kościołów

i wspólnot256;

- współpraca miedzy chrześcijanami w różnych dziedzinach służby ludziom257.

244 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 3.

245 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8.

246 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 3; por. konst. Lumen gentium, 15.

247 Por. Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 3.

248 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8.

249 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 4.

250 Por. tamże, 1.

251 Por. Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 6

252 Tamże, 7.

253 Tamże, 8.

254 Por. tamże, 9.

255 Por. tamże, 10.

256 Por. tamże, 4; 9; 11.

257 Por. tamże, 12.

822 O przywrócenie jedności powinien troszczyć się „cały Kościół, zarówno wierni, jak i ich

pasterze"258. Trzeba jednak mieć świadomość, że „ten święty plan pojednania wszystkich

chrześcijan w jedności jednego i jedynego Kościoła Chrystusowego przekracza ludzkie siły i

zdolności". Dlatego więc pokładamy całą naszą nadzieję „w modlitwie Chrystusa za Kościół,

w miłości Ojca ku nam, w mocy Ducha Świętego"259.

II. Kościół jest święty

823 „Kościół... uznawany jest przez wiarę za niezachwianie święty. Albowiem Chrystus,

Syn Boży, który wraz z Ojcem i Duchem Świętym doznaje czci jako «sam jeden Święty»,

umiłował Kościół jako oblubienicę swoją, siebie samego zań wydając, aby go uświęcić;

złączył go też ze sobą jako ciało swoje i hojnie obdarzył darem Ducha Świętego na chwałę

Bożą"260. Kościół jest więc „świętym Ludem Bożym"261, a jego członkowie są nazywani

„świętymi"262.

824 Kościół zjednoczony z Chrystusem jest uświęcany przez Niego; przez Niego i w Nim

staje się on również uświęcający: „Uświęcenie człowieka w Chrystusie i uwielbienie Boga...

jest celem wszystkich innych dzieł Kościoła"263. „To właśnie w Kościele złożona została

pełnia środków zbawienia"264. W nim „dzięki łasce Bożej osiągamy świętość"265.

258 Tamże, 5.

259 Tamże, 24.

260 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 39.

261 Tamże, 12.

262 Por. Dz 9, 13; 1 Kor 6, 1; 16, 1.

263 Sobór Watykański II, konst. Sacrosanctum Concilium, 10.

264 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 3.

265 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 48.

825 „Kościół już na ziemi naznaczony jest prawdziwą, choć niedoskonałą jeszcze

świętością"266. Członkowie Kościoła powinni dążyć do doskonałej świętości: „Wyposażeni

w tyle i tak potężnych środków zbawienia, wszyscy wierni chrześcijanie jakiejkolwiek

sytuacji życiowej oraz stanu powołani są przez Pana, każdy na właściwej sobie drodze, do

świętości doskonałej, jak i sam Ojciec doskonały jest"267.

826 Miłość jest duszą świętości, do której wszyscy są powołani, „kieruje wszystkimi

środkami uświęcenia, formuje je i do celu prowadzi"268.

Zrozumiałam, że skoro Kościół jest ciałem złożonym z różnych członków, to nie brak

mu najbardziej niezbędnego, najszlachetniejszego ze wszystkich. Zrozumiałam, że

Kościół posiada Serce i że to Serce płonie Miłością. Zrozumiałam, że jedynie Miłość

pobudza członki Kościoła do działania i gdyby przypadkiem zabrakło Miłości,

Apostołowie przestaliby głosić Ewangelię, Męczennicy nie chcieliby przelewać swojej

krwi... Zrozumiałam, że Miłość zamyka w sobie wszystkie powołania, że Miłość jest

wszystkim, obejmuje wszystkie czasy i wszystkie miejsca... jednym słowem, jest

wieczna!269

827 „A podczas gdy Chrystus, «święty, niewinny, niepokalany», nie znał grzechu, lecz

przyszedł dla przebłagania jedynie za grzechy ludu, Kościół obejmujący w łonie swoim

grzeszników, święty i zarazem ciągle potrzebujący oczyszczenia, podejmuje ustawicznie

pokutę i odnowienie"270. Wszyscy członkowie Kościoła, łącznie z pełniącymi w nim urzędy,

muszą uznawać się za grzeszników271. We wszystkich kąkol grzechu jest jeszcze zmieszany

z dobrym ziarnem ewangelicznym aż do końca wieków272. Kościół gromadzi więc

grzeszników objętych już zbawieniem Chrystusa, zawsze jednak znajdujących się w drodze

do uświęcenia:

Kościół jest więc święty, chociaż w swoim łonie obejmuje grzeszników, albowiem

cieszy się nie innym życiem, jak życiem łaski; jeśli jego członki karmią się nią,

uświęcają się, jeśli zaś odwracają się od niej, obciążają się grzechami i winami, które

stoją na przeszkodzie w rozszerzaniu się jego promiennej świętości. Dlatego Kościół

cierpi i czyni pokutę za te grzechy, mając władzę uwalniania od nich swoich synów

przez Krew Chrystusa i dar Ducha Świętego273.

828 Kanonizując niektórych wiernych, to znaczy ogłaszając w sposób uroczysty, że ci

wierni praktykowali heroicznie cnoty i żyli w wierności łasce Bożej, Kościół uznaje moc

Ducha świętości, który jest w nim, oraz umacnia nadzieję wiernych, dając im świętych jako

wzory i orędowników274. „W ciągu całej historii Kościoła w okolicznościach

najtrudniejszych święte i święci byli zawsze źródłem i początkiem odnowy"275. Istotnie,

„świętość Kościoła jest tajemniczym źródłem i nieomylną miarą jego apostolskiego

zaangażowania oraz misyjnego zapału"276.

266 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 48.

267 Tamże, 11.

268 Tamże, 42.

269 Św. Teresa od Dzieciątka Jezus, Rękopisy autobiograficzne, B 3v.

270 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8; por. dekret Unitatis redintegratio, 3; 6.

271 Por. 1 J 1, 8-10.

272 Por. Mt 13, 24-30.

273Paweł VI, Wyznanie wiary Ludu Bożego, 19.

274 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 40; 48-51.

275 Jan Paweł II, adhort. apost. Christifideles laici, 16.

276 Tamże, 17.

829 „Podczas gdy Kościół w osobie Najświętszej Maryi Panny już osiąga doskonałość,

dzięki której istnieje nieskalany i bez zmazy, chrześcijanie ciągle jeszcze starają się usilnie o

to, aby przezwyciężając grzech wzrastać w świętości; dlatego wznoszą swoje oczy ku

Maryi"277. W Niej Kościół jest już cały święty.

III. Kościół jest powszechny

Co to znaczy „powszechny"?

830 Słowo „powszechny" („katolicki") oznacza „uniwersalny", czyli „cały" lub „zupełny".

Kościół jest powszechny w podwójnym znaczeniu:

Kościół jest powszechny, ponieważ jest w nim obecny Chrystus. „Tam gdzie jest Jezus

Chrystus, tam jest Kościół powszechny"278. Istnieje w nim pełnia Ciała Chrystusa

zjednoczona z Głową279, w wyniku czego Kościół otrzymuje od Niego „pełnię środków

zbawienia"280, której On chciał mu udzielić: poprawne i pełne wyznanie wiary, integralne

życie sakramentalne, posługa święceń w sukcesji apostolskiej. W tym podstawowym

znaczeniu Kościół był już powszechny w dniu Pięćdziesiątnicy281 i taki będzie aż do dnia

Paruzji.

831 Kościół jest powszechny, ponieważ został posłany przez Chrystusa do całego rodzaju

ludzkiego282:

Do nowego Ludu Bożego powołani są wszyscy ludzie. Toteż Lud ten, pozostając ciągle

jednym i jedynym, winien się rozszerzać na świat cały i przez wszystkie wieki, aby

spełnił się zamiar woli Boga, który naturę ludzką stworzył na początku jedną i synów

swoich, którzy byli rozproszeni, postanowił w końcu w jedno zgromadzić... To znamię

powszechności, które zdobi Lud Boży, jest darem samego Pana; dzięki temu darowi

Kościół katolicki skutecznie i ustawicznie dąży do zespolenia z powrotem całej

ludzkości wraz ze wszystkimi jej dobrami z Chrystusem-Głową w jedności Ducha

Jego283.

277 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 65.

278 Św. Ignacy Antiocheński, Epistula ad Smyrnaeos, 8, 2.

279 Por. Ef 1, 22-23.

280 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 6.

281 Por. tamże, 4.

282 Por. Mt 28, 19.

283 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 13.

Każdy Kościół partykularny jest „powszechny"

832 „Kościół Chrystusowy jest prawdziwie obecny we wszystkich prawowitych

miejscowych zrzeszeniach wiernych, które trwając przy swoich pasterzach same również

nazywane są Kościołami w Nowym Testamencie... W nich głoszenie Ewangelii Chrystusowej

zgromadza wiernych i w nich sprawowana jest tajemnica Wieczerzy Pańskiej... W tych

wspólnotach, choć nieraz są one szczupłe i ubogie albo żyją w rozproszeniu, obecny jest

Chrystus, którego mocą zgromadza się jeden, święty, katolicki i apostolski Kościół"284.

833 Przez Kościół partykularny, którym jest diecezja (lub eparchia), rozumie się wspólnotę

wiernych chrześcijan w jedności wiary i sakramentów z ich biskupem wyświęconym w

sukcesji apostolskiej285. Kościoły partykularne są uformowane „na wzór Kościoła

powszechnego; w nich istnieje i z nich składa się jeden i jedyny Kościół katolicki"286.

834 Kościoły partykularne są w pełni powszechne przez jedność z jednym z nich - z

Kościołem rzymskim, „który przewodniczy w miłości"287. „Dlatego z tym Kościołem, na

mocy jego wyjątkowego pierwszeństwa, musiały zawsze zgadzać się w sposób konieczny

wszystkie Kościoły, to znaczy wierni całego świata"288. „Istotnie, od zstąpienia do nas

Słowa, które stało się ciałem, wszystkie Kościoły chrześcijańskie na całym świecie uznały i

uznają wielki Kościół, który jest tutaj (w Rzymie), za jedyną podstawę i fundament, ponieważ

zgodnie z obietnicą samego Zbawiciela, bramy piekielne nigdy go nie przemogą"289.

835 „Strzeżmy się poglądu, że Kościół powszechny jest sumą lub, jeśli wolno powiedzieć,

federacją Kościołów partykularnych. Sam Kościół, powszechny w swoim powołaniu i w

swoim posłaniu, skoro zapuszcza korzenie na terenach o różnych warunkach kulturowych,

społecznych i ustrojowych, przybiera w każdej części globu inny wymiar zewnętrzny i

odmienne rysy"290. Bogata różnorodność dyscyplin kościelnych, obrzędów liturgicznych

oraz dziedzictwa teologicznego i duchowego, właściwa Kościołom lokalnym, dążąc do

jedności, „jeszcze wspanialej ujawnia powszechność niepodzielnego Kościoła"291.

284 Tamże, 26.

285 Por. Sobór Watykański II, dekret Christus Dominus, 11; KPK, kan. 368-369.

286 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 23.

287 Św. Ignacy Antiocheński, Epistula ad Romanos, 1,1.

288 Św. Ireneusz, Adversus haereses, III, 3, 2; podjęte przez Sobór Watykański I: DS 3057.

289 Św. Maksym Wyznawca, Opuscula theologica et polemica: PG 91, 137-140.

290 Paweł VI, adhort. apost. Ewangelii nuntiandi, 62.

291 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 23.

Kto należy do Kościoła powszechnego?

836 „Do tej katolickiej jedności Ludu Bożego... powołani są wszyscy ludzie... należą lub są

jej przyporządkowani zarówno wierni katolicy, jak inni wierzący w Chrystusa, jak wreszcie

wszyscy w ogóle ludzie, z łaski Bożej powołani do zbawienia"292.

837 „Do społeczności Kościoła wcieleni są w pełni ci, co mając Ducha Chrystusowego w

całości przyjmują przepisy Kościoła i wszystkie ustanowione w nim środki zbawienia i w

jego widzialnym organizmie pozostają w łączności z Chrystusem rządzącym Kościołem przez

papieża i biskupów, w łączności mianowicie polegającej na więzach wyznania wiary,

sakramentów i zwierzchnictwa kościelnego oraz wspólnoty. Nie dostępuje jednak zbawienia,

choćby był wcielony do Kościoła, ten, kto nie trwając w miłości, pozostaje wprawdzie w

łonie Kościoła «ciałem», ale nie «sercem»"293.

838 „Co się zaś tyczy tych ludzi, którzy będąc ochrzczeni noszą zaszczytne imię chrześcijan,

ale nie wyznają całej wiary lub nie zachowują jedności wspólnoty pod zwierzchnictwem

następcy Piotra, to Kościół wie, że jest z nimi związany z licznych powodów"294. „Ci

przecież, co wierzą w Chrystusa i otrzymali ważnie chrzest, pozostają w jakiejś, choć

niedoskonałej wspólnocie ze społecznością Kościoła katolickiego"295. Z Kościołami

prawosławnymi ta wspólnota jest tak głęboka, że „niewiele jej brakuje, by osiągnęła pełnię

dopuszczającą wspólne celebrowanie Eucharystii Pana"296.

Kościół i niechrześcijanie

839 „Także ci, którzy jeszcze nie przyjęli Ewangelii, w rozmaity sposób przyporządkowani

są do Ludu Bożego"297:

Stosunek Kościoła do narodu żydowskiego. Kościół, Lud Boży Nowego Przymierza,

zgłębiając swoją tajemnicę, odkrywa swoją więź z narodem żydowskim298, „do którego

przodków Pan Bóg przemawiał"299. W odróżnieniu od innych religii niechrześcijańskich

wiara żydowska jest już odpowiedzią na Objawienie Boże w Starym Przymierzu. To do

narodu żydowskiego „należą przybrane synostwo i chwała, przymierza i nadanie Prawa,

pełnienie służby Bożej i obietnice. Do nich należą praojcowie, z nich również jest

Chrystus według ciała" (Rz 9, 4-5), ponieważ „dary łaski i wezwania Boże są nieodwołalne"

(Rz 11, 29).

252 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 13.

293 Tamże, 14.

294 Tamże, 15.

295 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 3.

296 Paweł VI, Przemówienie (14 grudnia 1975); por. Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 13-18.

297 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 16.

298 Por. Sobór Watykański II, dekret Nostra aetate, 4.

299 Mszał Rzymski, Wielki Piątek, Modlitwa powszechna VI.

840 Ponadto, gdy rozważa się przyszłość, lud Boży Starego Przymierza i nowy Lud Boży

dążą do analogicznych celów: oczekują przyjścia (lub powrotu) Mesjasza. Oczekiwanie

jednak z jednej strony dotyczy powrotu Mesjasza, który umarł i zmartwychwstał, został

uznany za Pana i Syna Bożego, a z drugiej - przyjścia Mesjasza, którego rysy pozostają

ukryte, na końcu czasów; oczekiwanie to jest złączone z dramatem niewiedzy lub

nieuznawania Chrystusa Jezusa.

841 Relacje Kościoła z muzułmanami. „Zamysł zbawienia obejmuje również tych, którzy

uznają Stworzyciela, wśród nich zaś w pierwszym rzędzie muzułmanów; oni bowiem

wyznając, iż zachowują wiarę Abrahama, czczą wraz z nami Boga jedynego i miłosiernego,

który sądzić będzie ludzi w dzień ostateczny"300.

842 Więź Kościoła z religiami niechrześcijańskimi jest przede wszystkim więzią

pochodzenia i wspólnego celu rodzaju ludzkiego:

Istotnie, wszystkie narody stanowią jedną społeczność; jeden mają początek, ponieważ

Bóg sprawił, że cały rodzaj ludzki zamieszkuje cały obszar ziemi; jeden także mają cel

ostateczny, Boga, którego Opatrzność oraz świadectwo dobroci i zbawienne zamysły

rozciągają się na wszystkich, dopóki wybrani nie zostaną zjednoczeni w Mieście

Świętym301.

843 Kościół uznaje, że inne religie poszukują „po omacku i wśród cielesnych wyobrażeń"

Boga nieznanego, ale bliskiego, ponieważ to On daje wszystkim życie, tchnienie i wszystkie

rzeczy oraz pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni. W ten sposób to wszystko, co

znajduje się dobrego i prawdziwego w religiach, Kościół uważa „za przygotowanie do

Ewangelii i jako dane im przez Tego, który każdego człowieka oświeca, aby ostatecznie

posiadł życie"302.

844 Jednak w swoich postawach religijnych ludzie ukazują także ograniczenia i błędy, które

deformują w nich obraz Boży:

Nieraz jednak ludzie zwiedzeni przez Złego, znikczemnieli w myślach swoich i prawdę

Bożą zamienili na kłamstwo, służąc raczej stworzeniu niż Stworzycielowi, albo też,

żyjąc i umierając na tym świecie bez Boga, narażeni są na rozpacz ostateczną303.

845 Aby na nowo zgromadzić wszystkie swoje dzieci rozproszone i błądzące z powodu

grzechu, Ojciec zechciał zwołać całą ludzkość w Kościele swego Syna. Kościół jest

miejscem, w którym ludzkość powinna na nowo odnaleźć swoją jedność i swoje zbawienie.

Jest on „światem pojednanym"304. Kościół jest okrętem, który „żegluje pomyślnie na tym

świecie, biorąc tchnienie Ducha Świętego w rozpięty żagiel krzyża Pana"305. Według innego

obrazu drogiego Ojcom Kościoła, figurą Kościoła jest arka Noego, która jedyna ocala z

potopu306.

300 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 16; por. dekret Nostra aetate, 3.

301 Sobór Watykański II, dekret Nostra aetate, 1.

302 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 16; por. dekret Nostra aetate, 2; Paweł VI, adhort. apost.

Ewangelii nuntiandi, 53.

303 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 16.

304 Św. Augustyn, Sermones, 96, 7, 9: PL 38, 588.

305 Św. Ambroży, De virginitate, 18, 118: PL 16, 297 B.

306 Por. już 1 P 3, 20-21.

„Poza Kościołem nie ma zbawienia"

846 Jak należy rozumieć to stwierdzenie często powtarzane przez Ojców Kościoła?

Sformułowane w sposób pozytywny oznacza, że całe zbawienie pochodzi jedynie od

Chrystusa-Głowy przez Kościół, który jest Jego Ciałem:

Sobór święty... opierając się na Piśmie świętym i Tradycji, uczy, że ten pielgrzymujący

Kościół konieczny jest do zbawienia. Chrystus bowiem jest jedynym Pośrednikiem

i drogą zbawienia, On, co staje się dla nas obecny w Ciele swoim, którym jest Kościół;

On to właśnie podkreślając wyraźnie konieczność wiary i chrztu, potwierdził

równocześnie konieczność Kościoła, do którego ludzie dostają się przez chrzest jak

przez bramę. Nie mogliby więc zostać zbawieni ludzie, którzy wiedząc, że Kościół

założony został przez Boga za pośrednictwem Chrystusa jako konieczny, mimo to nie

chcieliby bądź przystąpić do niego, bądź też w nim wytrwać307.

847 Stwierdzenie to nie dotyczy tych, którzy bez własnej winy nie znają Chrystusa i

Kościoła:

Ci bowiem, którzy bez własnej winy nie znając Ewangelii Chrystusowej i Kościoła

Chrystusowego, szczerym sercem jednak szukają Boga i wolę Jego przez nakaz

sumienia poznaną starają się pod wpływem łaski pełnić czynem, mogą osiągnąć

wieczne zbawienie308.

848 „Chociaż więc wiadomymi tylko sobie drogami może Bóg doprowadzić ludzi, nie

znających Ewangelii bez własnej winy, do wiary, «bez której niepodobna podobać się Bogu»

(Hbr 11,6), to jednak na Kościele spoczywa konieczność i równocześnie święte prawo

głoszenia Ewangelii"309 wszystkim ludziom.

Misje - wymaganie powszechności Kościoła

849 Nakaz misyjny. „Kościół posłany przez Boga do narodów, aby był «powszechnym

sakramentem zbawienia», usiłuje głosić Ewangelię wszystkim ludziom z najgłębszej potrzeby

własnej katolickości oraz z nakazu swego Założyciela"310: „Idźcie więc i nauczajcie

wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Uczcie je

zachowywać wszystko, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż

do skończenia świata" (Mt 28, 18-20).

307 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 14.

308 Tamże, 16; por. Kongregacja Św. Oficjum, List do Arcybiskupa Bostonu (8 sierpnia 1949): DS. 3866-3872.

309 Sobór Watykański II, dekret Ad eentes, 1.

310 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 1.

850 Początek i cel misji. Nakaz misyjny Pana ma swoje ostateczne źródło w wiecznej

miłości Trójcy Świętej: „Kościół pielgrzymujący jest misyjny ze swej natury, ponieważ swój

początek bierze wedle zamysłu Ojca z posłania Syna i z posłania Ducha Świętego"311.

Ostatecznym celem misji nie jest nic innego, jak uczynienie ludzi uczestnikami komunii, jaka

istnieje między Ojcem i Synem w Ich Duchu miłości312.

851 Motyw misji. Od najdawniejszych czasów Kościół czerpie zobowiązanie i zapał misyjny

z miłości Boga do wszystkich ludzi: „Albowiem miłość Chrystusa przynagla nas..." (2 Kor 5,

14)313. Istotnie, Bóg „pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania

prawdy" (1 Tm 2, 4). Bóg pragnie zbawienia wszystkich przez poznanie prawdy. Zbawienie

znajduje się w prawdzie. Ci, którzy są posłuszni natchnieniom Ducha Prawdy, znajdują się

już na drodze zbawienia; Kościół jednak, któremu ta prawda została powierzona, musi

wychodzić naprzeciw ich pragnieniu, aby im ją zanieść. Właśnie dlatego że Kościół wierzy w

powszechny zamysł zbawienia, musi on być misyjny.

852 Drogi misji. „Duch Święty jest rzeczywiście nadrzędnym podmiotem całej misji

kościelnej"314. To On prowadzi Kościół na drogach misji. Kościół „trwa nadal i rozwija w

ciągu dziejów posłannictwo samego Chrystusa, który został posłany, aby nieść ubogim Dobrą

Nowinę... winien kroczyć tą samą drogą, pod działaniem Ducha Chrystusowego, jaką kroczył

Chrystus, mianowicie drogą ubóstwa, posłuszeństwa, służby i ofiary z siebie aż do śmierci, z

której przez zmartwychwstanie swoje powstał Chrystus zwycięzcą"315. W ten sposób „krew

męczenników jest zasiewem chrześcijan"316.

853 W swojej pielgrzymce Kościół doświadcza jednak „rozbieżności między nauką, którą

głosi, a ludzką słabością tych, którym powierzona jest Ewangelia"317. Jedynie idąc drogą

„ustawicznej pokuty i odnowy"318 oraz „krocząc wąską drogą Krzyża"319, Lud Boży może

rozszerzać Królestwo Chrystusa320. Istotnie, ,jak Chrystus dokonał dzieła Odkupienia w

ubóstwie i wśród prześladowań, tak i Kościół powołany jest do wejścia na tę samą drogę, by

udzielać ludziom owoców zbawienia"321.

311 Tamże, 2.

312 Por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 23.

313 Por. Sobór Watykański II, dekret Apostolicam actuositatem, 6; Jan Paweł II, enc. Redemptorii missio, 11.

314 Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 21.

315 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 5.

316 Tertulian, Apologeticus, 50.

317 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 43.

318 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8; por. 15.

319 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 1.

320 Por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 12-20.

321 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8.

854 Kościół wypełniając swoje posłanie, „kroczy razem z całą ludzkością i doświadcza tego

samego losu ziemskiego co świat, istniejąc w nim jako zaczyn i niejako dusza społeczności

ludzkiej, która ma się w Chrystusie odnowić i przemienić w rodzinę Bożą"322. Zadanie

misyjne wymaga zatem cierpliwości. Zaczyna się od głoszenia Ewangelii ludom i grupom,

które jeszcze nie wierzą w Chrystusa323; jest kontynuowane przez zakładanie wspólnot

chrześcijańskich, aby stawały się „znakami obecności Bożej w świecie"324, oraz przez

zakładanie Kościołów lokalnych325; rozwija proces inkulturacji, aby wcielać Ewangelię w

kultury narodów326; nie ominą go także niepowodzenia. „Jeśli chodzi o poszczególnych

ludzi, grupy ludzkie i narody, Kościół podchodzi do nich i przenika ich tylko stopniowo,

wprowadzając ich w ten sposób w katolicką pełnię"327.

855 Posłanie Kościoła wymaga wysiłku na rzecz jedności chrześcijan328. Istotnie, „rozbicie

między chrześcijanami jest jednak dla Kościoła zaporą na drodze do urzeczywistnienia

właściwej mu pełni katolickości w tych dzieciach, które przez chrzest wprawdzie do niego

przynależą, ale odłączyły się od pełnej wspólnoty z nim. Owszem, nawet samemu Kościołowi

utrudnia to w konkretnym życiu uwypuklenie pełni katolickości pod każdym względem"329.

856 Działalność misyjna wymaga pełnego szacunku dialogu z tymi, którzy jeszcze nie

przyjmują Ewangelii330. Wierzący mogą wyciągnąć dla siebie korzyść z tego dialogu, ucząc

się lepiej poznawać „cokolwiek... z prawdy i łaski znajdowało się już u narodów, dzięki jakby

ukrytej obecności Boga"331. Jeśli głoszą oni Dobrą Nowinę tym, którzy jej nie znają, to chcą

przez to umocnić, uzupełnić i pogłębić prawdę i dobro, jakich Bóg udzielił ludziom i

narodom, a także oczyścić ich z błędu i zła „na chwałę Bożą, na zawstydzenie szatana i dla

szczęścia człowieka"332.

IV. Kościół jest apostolski

857 Kościół jest apostolski, ponieważ jest zbudowany na Apostołach. Jest on apostolski w

potrójnym znaczeniu:

- był i pozostaje oparty na „fundamencie Apostołów" (Ef 2, 20; Ap 21, 14), świadków

wybranych i posłanych przez samego Chrystusa333;

- zachowuje i przekazuje, z pomocą Ducha Świętego, który w nim mieszka, nauczanie334,

dobry depozyt i zdrowe zasady usłyszane od Apostołów335;

- w dalszym ciągu - aż do powrotu Chrystusa - jest nauczany, uświęcany i prowadzony

przez Apostołów dzięki tym, którzy są ich następcami w misji pasterskiej, to znaczy

Kolegium Biskupów; są w tym wspomagani „przez kapłanów" w jedności „z następcą Piotra,

Najwyższym Pasterzem Kościoła"336.

Ty bowiem, wiekuisty Pasterzu, nie opuszczasz swojej owczarni, lecz przez świętych

Apostołów otaczasz ją nieustanną opieką, aby kierowali nią ci zwierzchnicy, którym

jako namiestnikom swojego Syna zleciłeś władzę pasterską337.

322 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 40.

323 Por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 42-47.

324 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 15.

325 Por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 48-49.

326 Por. tamże, 52-54.

327 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 6.

328 Por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 50.

329 Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 4.

330 Por. Jan Paweł II, enc. Redemptoris missio, 55.

331 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 9.

332 Tamże.

333 Por. Mt 28, 16-20; Dz 1, 8; 1 Kor 9, 1; 15, 7-8; Ga 1, 1.

334 Por. Dz 2, 42.

335 Por. 2 Tm 1, 13-14.

336 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 5.

337 Mszał Rzymski, I Prefacja o Apostołach.

Posłanie Apostołów

858 Jezus jest Posłanym Ojca. Na początku swojego posłania „przywołał do siebie tych,

których sam chciał... i ustanowił Dwunastu, aby Mu towarzyszyli, by mógł wysyłać ich na

głoszenie nauki" (Mk 3, 13-14). Od tej chwili będą oni „posłani" (takie jest znaczenie

greckiego słowa apostoloi). Jezus kontynuuje w nich swoje własne posłanie: „Jak Ojciec

Mnie posłał, tak i Ja was posyłam" (J 20, 21)338. Ich posłanie jest więc kontynuacją Jego

posłania: „Kto was przyjmuje, Mnie przyjmuje" - mówi Jezus do Dwunastu (Mt 10, 40)339.

859 Jezus włącza Apostołów do swego posłania otrzymanego od Ojca: jak „Syn nie mógłby

niczego czynić sam z siebie" (J 5, 19. 30), ale otrzymuje wszystko od Ojca, który Go posłał,

tak ci, których Jezus posyła, nie mogą nic uczynić bez Niego340, od którego otrzymali nakaz

misyjny i moc do jego wypełnienia. Apostołowie Chrystusa wiedzą więc, że są uznani przez

Boga za „sługi Nowego Przymierza" (2 Kor 3, 6) i „sługi Boga" (2 Kor 6,4), że w imieniu

Chrystusa „spełniają posłannictwo" (2 Kor 5, 20) i są „sługami Chrystusa i szafarzami

tajemnic Bożych" (1 Kor 4, 1).

860 W misji Apostołów jest pewien element nieprzekazywalny: są oni wybranymi

świadkami Zmartwychwstania i fundamentami Kościoła. Jest jednak także pewien element

stały ich misji. Chrystus obiecał im, że pozostanie z nimi aż do skończenia świata341. „Boskie

posłannictwo, powierzone przez Chrystusa Apostołom, trwać będzie do końca wieków,

ponieważ Ewangelia, którą mają przekazywać, jest dla Kościoła po wszystkie czasy źródłem

całego jego życia. Dlatego... Apostołowie... zatroszczyli się o to, by ustanowić swych

następców"342.

338 Por. J 13, 20; 17, 18.

339 Por. Łk 10, 16.

340 Por. J 15, 5.

341 Por. Mt 28, 20.

342 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 20.

Biskupi - następcy Apostołów

861 „Aby powierzona im misja była kontynuowana po ich śmierci, bezpośrednim swoim

współpracownikom przekazali, jak w testamencie, zadanie prowadzenia dalej i umacniania

rozpoczętego przez siebie dzieła, zalecając im czuwanie nad całą trzodą, w której Duch

Święty ich umieścił, aby byli pasterzami Kościoła Bożego. Ustanowili więc takich mężów, a

następnie zarządzili, aby gdy tamci umrą, posługiwanie ich przejęli inni doświadczeni

mężowie"343.

862 „Jak więc trwa misja (munus) powierzona przez Pana indywidualnie Piotrowi,

pierwszemu z Apostołów, i ma być przekazywana jego następcom, tak trwa apostolska misja

pasterzowania w Kościele, aby była nieprzerwanie sprawowana przez święty stan biskupów".

Dlatego Kościół naucza, że „biskupi z ustanowienia Bożego stali się następcami Apostołów

jako pasterze Kościoła; kto więc ich słucha, słucha Chrystusa, a kto nimi gardzi, gardzi

Chrystusem i Tym, który posłał Chrystusa"344.

Apostolstwo

863 Cały Kościół jest apostolski, ponieważ pozostaje, przez następców św. Piotra i

Apostołów, w komunii wiary i życia ze swoim początkiem. Cały Kościół jest apostolski,

ponieważ jest „posłany" na cały świat. Wszyscy członkowie Kościoła, choć na różne sposoby,

uczestniczą w tym posłaniu. „Powołanie chrześcijańskie jest również ze swojej natury

powołaniem do apostolstwa". „Apostolstwem" nazywa się „wszelką działalność Ciała

Mistycznego", która zmierza do rozszerzenia „Królestwa Chrystusa po całej ziemi"345.

864 „Chrystus posłany przez Ojca jest źródłem i początkiem całego apostolstwa w

Kościele", jest więc oczywiste, że skuteczność apostolstwa zarówno tych, którzy zostali

wyświęceni, jak i świeckich, zależy od ich żywego zjednoczenia z Chrystusem346. Stosownie

do powołań, wymagań czasów i darów Ducha Świętego apostolstwo przyjmuje bardzo

zróżnicowane formy. Zawsze jednak miłość, czerpana przede wszystkim z Eucharystii, Jest

jakby duszą całego apostolstwa"347.

343 Tamże; por. św. Klemens Rzymski, Epistula ad Corinthios, 42; 44.

344 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 20.

345 Sobór Watykański II, dekret Apostolicam actuositatem, 2.

346 Por. J 15, 5; Sobór Watykański II, dekret Apostolicam actuositatem, 4.

347 Sobór Watykański II, dekret Apostolicam actuositatem, 3.

865 Kościół jest jeden, święty, powszechny i apostolski w swojej głębokiej i ostatecznej

tożsamości, ponieważ już w nim istnieje i wypełni się na końcu czasów „Królestwo

niebieskie", „Królestwo Boże"348, które przyszło w Osobie Chrystusa i wzrasta w sposób

tajemniczy w sercach tych, którzy są w Niego wszczepieni, aż do jego eschatologicznego

ukazania się w całej pełni. Wówczas wszyscy ludzie odkupieni przez Niego, uczynieni w Nim

„świętymi i nieskalanymi przed Jego obliczem w miłości"349, zostaną zgromadzeni jako

jedyny Lud Boży, „Małżonka Baranka" (Ap 21, 9), „Miasto święte... zstępujące z nieba od

Boga, mające chwałę Boga" (Ap 21, 10-11); „a mur Miasta ma dwanaście warstw

fundamentu, a na nich dwanaście imion dwunastu Apostołów Baranka" (Ap 21, 14).

W skrócie

866 Kościół jest Jeden": ma jednego Pana, wyznaje jedną wiarę, rodzi się z jednego chrztu,

tworzy jedno Ciało, jest ożywiany przez jednego Ducha ze względu na jedną nadzieję350, u

której kresu zostaną przezwyciężone wszystkie podziały.

867 Kościół jest „święty": jego twórcą jest najświętszy Bóg; Chrystus, Jego Oblubieniec,

wydał się na ofiarę, aby go uświęcić; ożywia go Duch świętości. Chociaż obejmuje

grzeszników, jest „nieskalany, choć złożony z grzeszników". Świętość Kościoła jaśnieje w

świętych, a w Maryi już cały jest święty.

868 Kościół jest „powszechny": głosi całość wiary; nosi w sobie pełnię środków zbawienia i

rozdziela je; jest posłany do wszystkich narodów; zwraca się do wszystkich ludzi; obejmuje

wszystkie czasy. „Kościół ze swej natury jest misyjny"351.

869 Kościół jest „apostolski": jest zbudowany na trwałych fundamentach „dwunastu

Apostołów Baranka" (Ap 21, 14); jest niezniszczalny352; jest nieomylnie zachowywany w

prawdzie. Chrystus rządzi Kościołem przez Piotra i innych Apostołów, obecnych w ich

następcach, papieżu i Kolegium Biskupów.

870 „Jedyny Kościół Chrystusowy, który wyznajemy w Symbolu wiary jako jeden, święty,

powszechny i apostolski... trwa w Kościele powszechnym, rządzonym przez następcę Piotra

oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie, choć i poza jego organizmem znajdują się

liczne pierwiastki uświęcenia i prawdy"353.

348 Por. Ap 19, 6.

349 Por. Ef 1, 4.

350 Por. Ef 4, 3-5.

351 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 2.

352 Por. Mt 16, 18.

353 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 8.

Paragraf czwarty

WIERNI: HIERARCHIA, ŚWIECCY, ŻYCIE KONSEKROWANE

871 „Wiernymi są ci, którzy przez chrzest wszczepieni w Chrystusa, zostali ukonstytuowani

Ludem Bożym i stawszy się z tej racji na swój sposób uczestnikami kapłańskiej, prorockiej i

królewskiej misji Chrystusa, zgodnie z własną pozycją każdego, są powołani do wypełniania

posłania, jakie Bóg powierzył Kościołowi w świecie"354.

872 „Z racji odrodzenia w Chrystusie wszyscy wierni są równi co do godności i działania, na

skutek czego każdy, zgodnie z własną pozycją i zadaniem, współpracuje w budowaniu Ciała

Chrystusa"355.

873 Nawet różnice, które Pan chciał wprowadzić między członkami swojego Ciała, służą

jego jedności i jego posłaniu. Istotnie, „istnieje w Kościele różnorodność posługiwania, ale

jedność posłannictwa. Apostołom i ich następcom powierzył Chrystus urząd nauczania,

uświęcania i rządzenia w Jego imieniu i Jego mocą. Jednak i ludzie świeccy, stawszy się

uczestnikami funkcji kapłańskiej, prorockiej i królewskiej Chrystusa, mają swój udział w

posłannictwie całego Ludu Bożego w Kościele i w świecie"356. Są także „wierni, którzy

należą do jednej i do drugiej kategorii (hierarchia i świeccy), którzy przez profesję rad

ewangelicznych... poświęcają się Bogu i pomagają w zbawczej misji Kościoła"357.

I. Hierarchiczna struktura Kościoła

Dlaczego posługa kościelna (urząd)?

874 Sam Chrystus jest źródłem posługi w Kościele. On ją ustanowił, wyposażył we władzę

oraz wyznaczył posłanie, ukierunkowanie i cel:

Chrystus Pan dla pasterzowania Ludowi Bożemu i ustawicznego ludu tego pomnażania

ustanowił w Kościele swym rozmaite posługi święte, które mają na celu dobro całego

Ciała. Wyposażeni bowiem we władzę świętą szafarze służą braciom swoim, aby

wszyscy, którzy są z Ludu Bożego... osiągnęli zbawienie358.

354 KPK, kan. 204, § 1; por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 31.

355 KPK, kan. 208; por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 32.

356 Sobór Watykański II, dekret Apostolicam actuositatem, 2.

357 KPK, kan. 207, § 2.

358 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 18.

875 „Jakże mieli uwierzyć w Tego, którego nie słyszeli? Jakże mieli usłyszeć, gdy im nikt

nie głosił? Jakże mogliby im głosić, jeśliby nie zostali posłani?" (Rz 10, 14-15). Nikt, żadna

pojedyncza osoba ani żadna wspólnota, nie może sam sobie głosić Ewangelii. „Wiara rodzi

się z tego, co się słyszy" (Rz 10, 17). Nikt nie może sam siebie upoważnić do głoszenia

Ewangelii. Posłany przez Pana mówi i działa nie przez swój własny autorytet, ale na mocy

autorytetu Chrystusa; nie jako członek wspólnoty, ale mówiący do niej w imieniu Chrystusa.

Nikt nie może sam sobie udzielić łaski, ale musi być ona dana i ofiarowana. Zakłada to

szafarzy (ministri) łaski, upoważnionych i uzdolnionych przez Chrystusa. Od Niego

otrzymują oni „świętą władzę" działania in persona Christi Capitis. Władzę, dzięki której

posłani przez Chrystusa czynią i dają na mocy daru Bożego to, czego nie mogą czynić i

dawać sami z siebie, tradycja Kościoła nazywa „sakramentem". Ta władza jest przekazywana

w Kościele za pośrednictwem osobnego sakramentu.

876 Z naturą sakramentalną posługi kościelnej jest wewnętrznie związany jej charakter

służebny. Istotnie, całkowicie zależąc od Chrystusa, który posyła i wyposaża we władzę,

pełniący posługę są rzeczywiście „sługami Chrystusa" (Rz 1, 1), na obraz Chrystusa, który

dobrowolnie przyjął „postać sługi" (Flp 2, 7). Ponieważ słowo i łaska, których są szafarzami

(ministri), nie należą do nich, ale są słowem i łaską Chrystusa, który powierzył im je dla

innych, stają się oni dobrowolnie sługami wszystkich359.

877 Do natury sakramentalnej posługi kościelnej należy także jej charakter kolegialny.

Istotnie, od początku swojej misji Pan Jezus ustanawia Dwunastu, którzy byli „zaczątkiem

Nowego Izraela i początkiem świętej hierarchii"360. Razem wybrani, zostali także razem

posłani, a ich braterska jedność będzie służyć komunii braterskiej wszystkich wiernych;

będzie ona jakby odbiciem i świadectwem komunii Osób Bożych361. Dlatego każdy biskup

pełni swoją posługę w ramach Kolegium Biskupiego, w komunii z Biskupem Rzymu -

następcą św. Piotra i głową kolegium; prezbiterzy zaś pełnią swoją posługę w ramach

prezbiterium diecezji pod kierunkiem swojego biskupa.

878 Do natury sakramentalnej posługi kościelnej należy wreszcie jej charakter osobowy.

Chociaż pełniący posługę Chrystusa działają we wspólnocie, to zawsze działają także w

sposób osobowy. Każdy zostaje powołany jako osoba: „Ty pójdź za Mną!" (J 21, 22)362, by

być we wspólnym posłaniu osobowym świadkiem, ponosząc osobistą odpowiedzialność

przed Tym, który posyła, działając „w Jego osobie" i dla osób: „Ja ciebie chrzczę w imię

Ojca...", „Ja odpuszczam tobie grzechy..."

359 Por. 1 Kor 9, 19.

360 Sobór Watykański II, dekret Ad gentes, 5.

361 Por. J 17, 21-23.

362 Por. Mt 4, 19. 21; J 1, 43.

879 Posługa sakramentalna w Kościele jest więc równocześnie służbą kolegialną i osobową,

pełnioną w imię Chrystusa. Potwierdza się to w więzach między Kolegium Biskupim i jego

głową, następcą św. Piotra, oraz w relacji między odpowiedzialnością pasterską biskupa za

jego Kościół partykularny i wspólną troską Kolegium Biskupiego o Kościół powszechny.

Kolegium Biskupów i jego głowa - Papież

880 Chrystus, ustanawiając Dwunastu, nadał im formę „kolegium, czyli stałego zespołu, na

czele którego postawił wybranego spośród nich Piotra"363. „Jak z ustanowienia Pańskiego

święty Piotr i reszta Apostołów stanowią jedno Kolegium Apostolskie, w podobny sposób

Biskup Rzymski, następca Piotra, i biskupi, następcy Apostołów, pozostają we wzajemnej

łączności"364.

881 Jedynie Szymona uczynił Pan Opoką swojego Kościoła, nadając mu imię Piotr.

Powierzył mu klucze Kościoła365; ustanowił go pasterzem całej trzody366. „Dar

związywania i rozwiązywania, dany Piotrowi, został udzielony także Kolegium Apostołów

pozostającemu w łączności z głową swoją"367. Ta pasterska misja Piotra i innych Apostołów

stanowi jeden z fundamentów Kościoła. Jest ona kontynuowana przez biskupów pod

prymatem Piotra.

882 Papież, Biskup Rzymu i następca św. Piotra, jest „trwałym i widzialnym źródłem i

fundamentem jedności zarówno biskupów, jak rzeszy wiernych"368. „Biskup Rzymski z racji

swego urzędu, mianowicie urzędu Zastępcy Chrystusa i Pasterza całego Kościoła, ma pełną,

najwyższą i powszechną władzę nad Kościołem i władzę tę zawsze ma prawo wykonywać w

sposób nieskrępowany"369.

883 „Kolegium, albo ciało biskupie, posiada władzę autorytatywną jedynie wtedy, gdy się je

bierze łącznie z Biskupem Rzymu, następcą Piotra, jako jego głową". Kolegium to jako takie

jest również „podmiotem najwyższej i pełnej władzy nad całym Kościołem, chociaż nie może

wypełniać tej władzy inaczej, jak tylko za zgodą Biskupa Rzymu"370.

363 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 19.

364 Tamże, 22; por. KPK, kan. 330.

365 Por. Mt 16, 18-19.

366 Por. J 21, 15-17.

367 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 22.

368 Tamże, 23.

369 Tamże, 22; por. dekret Christus Dominus, 2; 9.

370 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 22; por. KPK, kan. 336.

884 „Kolegium Biskupów wypełnia w sposób uroczysty władzę w całym Kościele na

soborze powszechnym"371. „Nigdy nie istnieje sobór powszechny, który by nie był jako taki

zatwierdzony lub przynajmniej uznany przez następcę Piotra"372.

885 „Kolegium Biskupów, jako złożone z wielu jednostek, wyraża rozmaitość i

powszechność Ludu Bożego, jako zaś zgromadzone pod jedną głową wyraża jedność trzody

Chrystusowej"373.

886 „Poszczególni biskupi są widzialnym źródłem i fundamentem jedności w swoich

Kościołach partykularnych"374. Jako tacy „sprawują swoje rządy pasterskie, każdy nad

powierzoną sobie cząstką Ludu Bożego"375, wspomagani przez prezbiterów i diakonów.

Każdy biskup jednak, jako członek Kolegium Biskupiego, podziela troskę o wszystkie

Kościoły376, przede wszystkim „dobrze zarządzając własnym Kościołem jako cząstką

Kościoła powszechnego", przyczyniając się w ten sposób „do dobra całego Ciała

Mistycznego, które jest także Ciałem Kościołów"377. Troska ta będzie obejmować

szczególnie ubogich378, prześladowanych za wiarę, a także misjonarzy, którzy pracują na

całej ziemi.

887 Kościoły partykularne sąsiadujące ze sobą oraz posiadające jednorodną kulturę tworzą

prowincje kościelne lub większe jednostki nazywane patriarchatami lub regionami379.

Biskupi tych całości mogą gromadzić się na synodach lub soborach prowincjalnych. „W

podobny sposób Konferencje Biskupów mogą dzisiaj wnieść różnorodny i owocny wkład do

konkretnego urzeczywistnienia się pragnienia kolegialności"380.

Misja nauczania

888 Biskupi razem z prezbiterami, swymi współpracownikami, „mają przede wszystkim

obowiązek głoszenia Ewangelii Bożej"381, zgodnie z poleceniem Pana382. Są oni

„zwiastunami wiary prowadzącymi nowych uczniów do Chrystusa i autentycznymi, czyli

upoważnionymi przez Chrystusa, nauczycielami"383.

371 KPK, kan. 337, § 1.

372 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 22.

373 Tamże.

374 Tamże, 23.

375 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 23.

376 Por. Sobór Watykański II, dekret Christus Dominus, 3.

377 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 23.

378 Por. Ga 2, 10.

379 Por. Kanony Apostolskie, 34.

380 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 23.

381 Sobór Watykański II, dekret Presbyterorum ordinis, 4.

382 Por. Mk 16, 15.

383 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 25.

889 Dla zachowania Kościoła w czystości wiary przekazanej przez Apostołów, sam

Chrystus, który jest prawdą, zechciał udzielić swojemu Kościołowi uczestnictwa w swojej

nieomylności. Przez „nadprzyrodzony zmysł wiary" Lud Boży „trwa niezachwianie w

wierze" pod przewodnictwem żywego Urzędu Nauczycielskiego Kościoła384.

890 Misja Urzędu Nauczycielskiego jest związana z ostatecznym charakterem przymierza

zawartego przez Boga w Chrystusie z Jego Ludem; Urząd Nauczycielski musi chronić go

przed wypaczeniami i słabościami oraz zapewnić mu obiektywną możliwość wyznawania bez

błędu autentycznej wiary. Misja pasterska Urzędu Nauczycielskiego jest ukierunkowana na

czuwanie, by Lud Boży trwał w prawdzie, która wyzwala. Do wypełniania tej służby

Chrystus udzielił pasterzom charyzmatu nieomylności w dziedzinie wiary i moralności.

Realizacja tego charyzmatu może przybierać liczne formy.

891 „Nieomylnością tą z tytułu swego urzędu cieszy się Biskup Rzymu, głowa Kolegium

Biskupów, gdy jako najwyższy pasterz i nauczyciel wszystkich wiernych Chrystusowych,

który braci swych umacnia w wierze, ogłasza definitywnym aktem naukę dotyczącą wiary i

obyczajów... Nieomylność obiecana Kościołowi przysługuje także Kolegium Biskupów, gdy

wraz z następcą Piotra sprawuje ono najwyższy Urząd Nauczycielski"385, przede wszystkim

na soborze powszechnym. Gdy Kościół przez swój najwyższy Urząd Nauczycielski

przedkłada coś „do wierzenia jako objawione przez Boga"386 i jako nauczanie Chrystusa,

„do takich definicji należy przylgnąć posłuszeństwem wiary"387. Taka nieomylność rozciąga

się na cały depozyt Objawienia Bożego388.

892 Boska asystencja jest także udzielona następcom Apostołów, nauczającym w komunii z

następcą Piotra, a w sposób szczególny Biskupowi Rzymu, pasterzowi całego Kościoła, gdy -

nie formułując definicji nieomylnej i nie wypowiadając się w „sposób definitywny" -

wykonuje swoje nauczanie zwyczajne, podaje pouczenia, które prowadzą do lepszego

zrozumienia Objawienia w dziedzinie wiary i moralności. Nauczaniu zwyczajnemu wierni

powinni okazać „religijną uległość ich ducha"389, która różni się od uległości wiary, a jednak

jest jej przedłużeniem.

Misja uświęcania

893 Biskup jest również „szafarzem łaski najwyższego kapłaństwa"390, w szczególności w

Eucharystii, którą ofiaruje sam lub troszczy się o jej ofiarowanie za pośrednictwem

prezbiterów, swoich współpracowników. Eucharystia bowiem stanowi centrum życia

Kościoła partykularnego. Biskup i prezbiterzy uświęcają Kościół przez swoją modlitwę i

pracę, przez posługę słowa i sakramentów. Uświęcają go swoim przykładem „nie jak ci,

którzy ciemiężą gminy, ale jako żywe przykłady dla stada" (1 P 5, 3). W ten sposób mogą

„razem z powierzoną sobie trzodą osiągnąć życie wieczne"391.

384 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 12; konst. Dei verbum, 10.

385 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 25; Sobór Watykański I: DS 3074.

386 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 10.

387 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 25.

388 Por. tamże.

389 Tamże.

390 Tamże, 26.

391 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 26.

Misja rządzenia

894 „Biskupi kierują powierzonymi sobie poszczególnymi Kościołami jako zastępcy i legaci

Chrystusa radami, zachętami i przykładami, ale także mocą swego autorytetu i władzy

świętej"392, którą powinni jednak sprawować w sposób budujący, w duchu służby, który jest

duchem ich Mistrza393.

895 „Ta władza, którą w imieniu Chrystusa osobiście sprawują, jest własna, zwyczajna i

bezpośrednia, choć jej wykonywanie kierowane jest w ostatecznej instancji przez najwyższą

władzę Kościoła"394. Nie można jednak uważać biskupów za zastępców papieża, którego

zwyczajna i bezpośrednia władza nad całym Kościołem nie przekreśla władzy biskupów,

aleją potwierdza i jej broni. Władza ta powinna być wykonywana w jedności z całym

Kościołem pod przewodnictwem papieża.

896 Dobry Pasterz powinien być wzorem i „formą" misji pasterskiej biskupa. Biskup,

świadomy swoich słabości, „potrafi współczuć z tymi, którzy trwają w nieświadomości i

błędzie. Niech się nie wzbrania wysłuchiwać swoich poddanych, których jak dzieci własne

bierze w opiekę... Wierni zaś winni pozostawać w łączności z biskupem, jak Kościół z

Chrystusem, a Jezus Chrystus z Ojcem"395:

Wszyscy idźcie za biskupem jak Jezus Chrystus za Ojcem, a za waszymi kapłanami jak

za Apostołami; szanujcie diakonów jak przykazania Boże. Niech nikt w sprawach

dotyczących Kościoła nie robi niczego bez biskupa396.

II. Wierni świeccy

897 „Pod nazwą świeckich rozumie się... wszystkich wiernych chrześcijan nie będących

członkami stanu kapłańskiego i stanu zakonnego prawnie ustanowionego w Kościele,

mianowicie wiernych chrześcijan, którzy jako wcieleni przez chrzest w Chrystusa,

ustanowieni jako Lud Boży i uczynieni na swój sposób uczestnikami kapłańskiego,

prorockiego i królewskiego urzędu Chrystusowego, ze swej strony sprawują właściwe całemu

ludowi chrześcijańskiemu posłannictwo w Kościele i w świecie"397.

392 Tamże, 27.

393 Por. Łk 22, 26-27.

394 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 27.

395 Tamże.

396 Św. Ignacy Antiocheński, Epistuła ad Smyrnaeos, 8, 1.

397 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 31.

Powołanie świeckich

898 „Zadaniem ludzi świeckich, z tytułu właściwego im powołania, jest szukać Królestwa

Bożego, zajmując się sprawami świeckimi i kierując nimi po myśli Bożej... Szczególnym

więc ich zadaniem jest tak rozświetlać wszystkie sprawy doczesne... i tak nimi kierować, aby

się ustawicznie dokonywały i rozwijały po myśli Chrystusa i aby służyły chwale Stworzyciela

i Odkupiciela"398.

899 Inicjatywa chrześcijan świeckich jest szczególnie konieczna, gdy chodzi

o odkrywanie i poszukiwanie sposobów, by rzeczywistości społeczne, polityczne

i ekonomiczne przeniknąć wymaganiami nauki i życia chrześcijańskiego. Taka inicjatywa jest

zwyczajnym elementem życia Kościoła:

Wierni świeccy zajmują miejsce w pierwszych szeregach Kościoła. Dla nich Kościół

stanowi życiową zasadę społeczności ludzkiej. Dlatego to oni i przede wszystkim oni

powinni uświadamiać sobie coraz wyraźniej nie tylko to, że należą do Kościoła, ale że

sami są Kościołem, to znaczy wspólnotą wiernych żyjących na ziemi pod jednym

przewodnictwem papieża oraz biskupów pozostających z nim w łączności. Oni są

Kościołem399.

900 Ponieważ świeccy, jak wszyscy wierni, wezwani są przez Boga do apostolstwa na mocy

chrztu i bierzmowania, dlatego mają obowiązek i prawo, indywidualnie lub zjednoczeni w

stowarzyszeniach, starania się, by orędzie zbawienia zostało poznane i przyjęte przez

wszystkich ludzi na całej ziemi. Obowiązek ten jest tym bardziej naglący tam, gdzie jedynie

przez nich inni ludzie mogą usłyszeć Ewangelię i poznać Chrystusa. Ich działalność we

wspólnotach eklezjalnych jest tak konieczna, że bez niej w większości przypadków

apostolstwo pasterzy nie może być w pełni skuteczne400.