WSTĘP

„OJCZE... to jest życie wieczne: aby znali Ciebie, jedynego prawdziwego Boga, oraz

Tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa" (J 17, I. 3). Zbawiciel nasz, Bóg „pragnie, by

wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy" (1 Tm 2, 3-4). „Nie dano

ludziom pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy być zbawieni" (Dz

4, 12), jak tylko imię JEZUS.

I. Życie człowieka - znać i kochać Boga

1 Bóg nieskończenie doskonały i szczęśliwy zamysłem czystej dobroci, w sposób całkowicie

wolny, stworzył człowieka, by uczynić go uczestnikiem swego szczęśliwego życia. Dlatego w

każdym czasie i w każdym miejscu jest On bliski człowiekowi. Powołuje go i pomaga mu

szukać, poznawać i miłować siebie ze wszystkich sił. Wszystkich ludzi rozproszonych przez

grzech zwołuje, by zjednoczyć ich w swojej rodzinie - w Kościele. Czyni to przez swego

Syna, którego posłał jako Odkupiciela i Zbawiciela, gdy nadeszła pełnia czasów. W Nim i

przez Niego Bóg powołuje ludzi, by w Duchu Świętym stali się Jego przybranymi dziećmi, a

przez to dziedzicami Jego szczęśliwego życia.

2 Aby to Boże wezwanie zabrzmiało na całej ziemi, Chrystus posłał Apostołów, których

wybrał, dając im nakaz głoszenia Ewangelii: „Idźcie... i nauczajcie wszystkie narody,

udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Uczcie je zachowywać wszystko,

co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata"

(Mt 28, 19-20). Umocnieni tym posłaniem, Apostołowie „poszli i głosili Ewangelię wszędzie,

a Pan współdziałał z nimi i potwierdzał naukę znakami, które jej towarzyszyły" (Mk 16, 20).

3 Ci, którzy z pomocą Bożą przyjęli wezwanie Chrystusa i odpowie- dzieli na nie

dobrowolnie, sami z kolei, przynaglani miłością Chrystusa, głosili wszędzie na świecie Dobrą

Nowinę. Skarb otrzymany od Apostołów został wiernie zachowany przez ich następców.

Wszyscy wierzący w Chrystusa są powołani do przekazywania go z pokolenia na pokolenie,

głosząc wiarę, przeżywając ją we wspólnocie braterskiej oraz celebrując ją w liturgii i w modlitwie1.

1 Por. Dz 2, 42.

II. Przekazywanie wiary - katecheza

4 Bardzo wcześnie nazwano katechezą całość wysiłków podejmowanych w Kościele, by

formować uczniów i pomagać ludziom wierzyć, że Jezus jest Synem Bożym, ażeby przez

wiarę mieli życie w Jego imię, by wychowywać ich i kształtować w tym życiu i w ten sposób

budować Ciało Chrystusa2.

5 „Katecheza jest wychowywaniem w wierze dzieci, młodzieży i dorosłych; obejmuje przede

wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawane na ogół w sposób systematyczny i

całościowy w celu wprowadzenia wierzących w pełnię życia chrześcijańskiego"3.

6 Katecheza łączy się z niektórymi elementami pasterskiej misji Kościoła, chociaż się z nimi

nie utożsamia. Mają one aspekt katechetyczny, przygotowują do katechezy lub z niej

wynikają. Są to: pierwsze głoszenie Ewangelii, czyli przepowiadanie misyjne w celu

wzbudzenia wiary; poszukiwanie racji wiary; doświadczenie życia chrześcijańskiego;

celebracja sakramentów; umacnianie wspólnoty eklezjalnej; świadectwo apostolskie i

misyjne4.

7 „Katecheza... jest ściśle złączona i związana z całym życiem Kościoła. Od niej bowiem w

największej mierze zależy nie tylko rozprzestrzenianie się Kościoła w świecie i jego wzrost

liczebny, ale jeszcze bardziej jego rozwój wewnętrzny i jego zgodność z zamysłem Bożym"5.

8 W okresach odnowy Kościoła kładzie się także nacisk na katechezę. Rzeczywiście, w

wielkiej epoce Ojców Kościoła święci biskupi poświęcają katechezie znaczną część swojej

posługi. Należą do nich: św. Cyryl Jerozolimski i św. Jan Chryzostom, św. Ambroży i św.

Augustyn oraz inni Ojcowie, których dzieła katechetyczne nadal mają charakter wzorcowy.

9 Posługa katechetyczna czerpie wciąż nową moc z soborów. Sobór Trydencki stanowi pod

tym względem przykład zasługujący na podkreślenie. W swoich konstytucjach i dekretach

postawił on katechezę na pierwszym miejscu; z jego inicjatywy powstał Katechizm Rzymski,

który nosi także jego imię i stanowi dzieło o wielkim znaczeniu jako kompendium nauki

chrześcijańskiej. Sobór Trydencki zainicjował w Kościele wspaniałą organizację katechezy;

dzięki takim świętym biskupom i teologom, jak św. Piotr Kanizjusz, św. Karol Boromeusz,

św. Turybiusz z Mongrovejo i św. Robert Bellarmin, pociągnął za sobą publikację wielu

katechizmów.

10 Nie powinno więc budzić zaskoczenia, że w dynamicznym ożywieniu wywołanym przez

Sobór Watykański II (który papież Paweł VI uważał za wielki katechizm naszych czasów)

katecheza Kościoła na nowo zwróciła na siebie uwagę. Świadczą o tym: Ogólne dyrektorium

katechetyczne (1971), zgromadzenia Synodu Biskupów poświęcone ewangelizacji (1974) i

katechezie (1977) oraz ogłoszone po ich zakończeniu adhortacje apostolskie: Evangelii

nuntiandi (1975) i Catechesi tradendae (1979). Nadzwyczajne Zgromadzenie Synodu

Biskupów w 1985 r. wyraziło życzenie, „by zostały opracowane katechizm lub kompendium

całej nauki katolickiej w dziedzinie wiary i moralności"6. Ojciec święty Jan Paweł II uczynił

swoim to pragnienie wyrażone przez Synod Biskupów, uznając, że „odpowiada ono w pełni

prawdziwej potrzebie Kościoła powszechnego i Kościołów partykularnych"7, oraz wydatnie

przyczynił się, by pragnienie Ojców Synodu zostało spełnione.

2 Por. Jan Paweł II, adhort. apost. Catechesi tradendae, 1; 2.

3 Tamże, 18.

4 Por. tamże.

5 Tamże, 13.

6 Synod Biskupów (1985), Relacja końcowa, II B a 4.

7 Jan Paweł II, Przemówienie do Synodu Biskupów (7 grudnia 1985).

III. Cel i adresaci Katechizmu

11 Katechizm ma na celu przedstawienie organicznego i syntetycznego wykładu istotnych i

podstawowych treści nauki katolickiej, obejmujących zarówno wiarę, jak i moralność w

świetle Soboru Watykańskiego II i całości Tradycji Kościoła. Jego podstawowymi źródłami

są: Pismo święte, Święci Ojcowie, liturgia i Urząd Nauczycielski Kościoła. Jest przeznaczony

do tego, by stać się „punktem odniesienia dla katechizmów lub kompendiów, które są

opracowywane w różnych krajach"8.

12 Katechizm jest przeznaczony przede wszystkim dla odpowiedzialnych za katechezę: na

pierwszym miejscu dla biskupów jako nauczycieli wiary i pasterzy Kościoła. Zostaje im

przekazany jako narzędzie w wypełnianiu ich misji nauczania Ludu Bożego. Przez biskupów

jest adresowany do redaktorów katechizmów, do kapłanów i katechetów. Będzie także

pożyteczną lekturą dla wszystkich innych wiernych chrześcijan.

IV. Struktura Katechizmu

13 Plan niniejszego Katechizmu czerpie inspirację z wielkiej tradycji katechizmów, które

rozwijają katechezę wokół czterech „filarów", jakimi są: chrzcielne wyznanie wiary

(Symbol), sakramenty wiary, życie wiary (przykazania), modlitwa wierzącego („Ojcze nasz").

Część pierwsza: Wyznanie wiary

14 Ci, którzy przez wiarę i chrzest należą do Chrystusa, powinni wyznawać swoją wiarę

chrzcielną wobec ludzi9. Katechizm wykłada więc najpierw, co to jest Objawienie, przez

które Bóg zwraca się do człowieka i udziela się człowiekowi, oraz na czym polega wiara,

przez którą człowiek odpowiada Bogu (dział pierwszy). Symbol wiary streszcza dary, których

Bóg udziela człowiekowi jako Sprawca wszelkiego dobra, jako Odkupiciel i jako Uświęciciel,

i formułuje je wokół „trzech rozdziałów" naszego chrztu, czyli wiary w jednego Boga: Ojca

wszechmogącego, Stwórcę; Jezusa Chrystusa, Jego Syna, naszego Pana i Zbawiciela, i Ducha

Świętego w świętym Kościele (dział drugi).

8 Synod Biskupów (1985), Relacja końcowa, II B a 4.

9 Por. Mt 10, 32; Rz 10, 9.

Cześć druga: Sakramenty wiary

15 Część druga Katechizmu wykłada, jak zbawienie Boże, dokonane raz na zawsze przez

Jezusa Chrystusa i Ducha Świętego, jest uobecniane w świętych czynnościach liturgii

Kościoła (dział pierwszy), a szczególnie w siedmiu sakramentach (dział drugi).

Część trzecia: Życie wiary

16 Część trzecia Katechizmu ukazuje cel ostateczny człowieka stworzonego na obraz Boży -

szczęście, oraz drogi wiodące do niego: prawe i wolne działanie z pomocą prawa i łaski Bożej

(dział pierwszy); działanie, które wypełnia podwójne przykazanie miłości wyrażone w

dziesięciu przykazaniach Bożych (dział drugi).

Część czwarta: Modlitwa w życiu wiary

17 Ostatnia część Katechizmu mówi o sensie i znaczeniu modlitwy w życiu wierzących

(dział pierwszy). Kończy się krótkim komentarzem do siedmiu próśb Modlitwy Pańskiej

(dział drugi). Znajdujemy w nich całość tych dóbr, których powinniśmy oczekiwać w nadziei

i których Ojciec niebieski pragnie nam udzielić.

V. Wskazania praktyczne do korzystania z Katechizmu

18 Katechizm jest pomyślany jako organiczny wykład całej wiary katolickiej. Należy zatem

czytać go jako całość. Liczne odnośniki na marginesie tekstu (numery odnoszące się do

innych punktów dotyczących tego samego zagadnienia) oraz indeks rzeczowy na końcu tomu

pozwalają widzieć każdy temat w powiązaniu z całością wiary.

19 Teksty z Pisma świętego często nie są cytowane dosłownie; wskazuje się je tylko w

przypisach (por.). Chcąc lepiej zrozumieć te fragmenty, trzeba odwołać się bezpośrednio do

tekstu. Przypisy biblijne stanowią narzędzie pracy dla katechezy.

20 Zastosowanie w niektórych fragmentach mniejszego druku wskazuje na to, że chodzi o

uwagi o charakterze historycznym, apologetycznym lub uzupełniające wyjaśnienia

doktrynalne.

21 Cytaty ze źródeł patrystycznych, liturgicznych, hagiograficznych oraz wypowiedzi

Urzędu Nauczycielskiego są drukowane mniejszą czcionką z poszerzonym marginesem z

lewej strony. Często teksty te zostały wybrane z myślą o bezpośrednim zastosowaniu

katechetycznym.

22 Na końcu każdej jednostki tematycznej zestaw krótkich tekstów streszcza w zwięzłych

formułach to, co należy do istoty nauczania. Teksty W skrócie mają na celu przedłożenie

łatwych do zapamiętania syntetycznych sformułowań, które mogą być wykorzystane w

katechezie lokalnej.

VI. Konieczne adaptacje

23 Katechizm zwraca szczególną uwagę na wykład doktrynalny, ponieważ pragnie pomóc w

pogłębieniu znajomości wiary. Został więc ukierunkowany na dojrzewanie wiary, na jej

zakorzenienie w życiu i promieniowanie nią przez świadectwo10.

24 W związku z bezpośrednim celem, jakiemu ma służyć, Katechizm nie proponuje

adaptacji wykładu i metod katechetycznych, jakich wymagają zróżnicowania kultury, wieku,

życia duchowego oraz sytuacji społecznych i eklezjalnych tych, do których kieruje się

katecheza. Niezbędne adaptacje w tym zakresie pozostawia się odpowiednio do tego

przystosowanym katechizmom, a jeszcze bardziej tym, którzy nauczają wiernych:

Ten, kto naucza, powinien „stać się wszystkim dla wszystkich" (1 Kor 9, 22), by zdobyć

wszystkich dla Chrystusa... Niech nie uważa więc, że wszystkie powierzone mu dusze

są na tym samym poziomie. Nie może więc za pomocą jednej i niezmiennej metody

pouczać i formować wiernych w prawdziwej pobożności. Jedni są jak nowo narodzone

dzieci, inni zaczynają dopiero wzrastać w Chrystusie, a inni w końcu są rzeczywiście

dorośli... Ci, którzy są powołani do posługi przepowiadania, w przekazywaniu

nauczania o tajemnicach wiary i normach obyczajów powinni dostosować swoje słowa

do umysłowości i możliwości słuchaczy11.

Miłość ponad wszystko

25 Na zakończenie niniejszej prezentacji właściwą rzeczą jest przypomnienie zasady

pastoralnej zawartej w Katechizmie Rzymskim:

Jedyny cel nauczania należy widzieć w miłości, która nigdy się nie skończy. Można

bowiem doskonale przedstawić to, co ma być przedmiotem wiary, nadziei i działania,

ale przede wszystkim trzeba zawsze ukazywać miłość naszego Pana, by wszyscy

zrozumieli, że każdy prawdziwie chrześcijański akt cnoty nie ma innego źródła niż

miłość ani innego celu niż miłość12.

10 Por. Jan Paweł II, adhort. apost. Catechesi tradendae, 20-22; 25.

11 Katechizm Rzymski, Wstęp, 11.

12 Katechizm Rzymski, Wstęp, 10.

Część pierwsza: WYZNANIE WIARY

Dział pierwszy: „WIERZĘ" - „WIERZYMY" nr. 26

Rozdział pierwszy: CZŁOWIEK JEST „OTWARTY" NA BOGA nr. 27-49

I. Pragnienie Boga

II. Drogi prowadzące do poznania Boga

III. Poznanie Boga według nauczania Kościoła

IV. Jak mówić o Bogu?

W skrócie

Część pierwsza

WYZNANIE WIARY

Dział pierwszy

„WIERZĘ" - „WIERZYMY"

26 Gdy wyznajemy naszą wiarę, zaczynamy od słów: „Wierzę" lub „Wierzymy". Dlatego

wykład wiary Kościoła wyznawanej w Credo, celebrowanej w liturgii oraz przeżywanej w

praktykowaniu przykazań i w modlitwie, zaczynamy od pytania, co to znaczy „wierzyć".

Wiara jest odpowiedzią człowieka daną Bogu, który mu się objawia i udziela, przynosząc

równocześnie obfite światło człowiekowi poszukującemu ostatecznego sensu swego życia.

Rozważymy więc najpierw to poszukiwanie Boga przez człowieka (rozdział pierwszy),

następnie Objawienie Boże, przez które Bóg wychodzi naprzeciw

Rozdział pierwszy

CZŁOWIEK JEST „OTWARTY" NA BOGA (CAPAX DEI)

I. Pragnienie Boga

27 Pragnienie Boga jest wpisane w serce człowieka, ponieważ został on stworzony przez

Boga i dla Boga. Bóg nie przestaje przyciągać człowieka do siebie i tylko w Bogu człowiek

znajdzie prawdę i szczęście, których nieustannie szuka:

Osobliwą rację godności ludzkiej stanowi powołanie człowieka do uczestniczenia w

życiu Boga. Człowiek już od swego początku zapraszany jest do rozmowy z Bogiem:

istnieje bowiem tylko dlatego, że Bóg stworzył go z miłości i wciąż z miłości

zachowuje, a żyje w pełni prawdy, gdy dobrowolnie uznaje ową miłość i powierza się

swemu Stwórcy1.

28 W ciągu historii, aż do naszych czasów, ludzie w rozmaity sposób wyrażali swoje

poszukiwanie Boga przez wierzenia i akty religijne (modlitwy, ofiary, kulty, medytacje itd.).

Mimo niejednoznaczności, jaką one mogą w sobie zawierać, te formy wyrazu są tak

powszechne, że człowiek może być nazwany istotą religijną.

On z jednego [człowieka] wyprowadził cały rodzaj ludzki, aby zamieszkiwał całą

powierzchnię ziemi. Określił właściwe czasy i granice ich zamieszkania, aby szukali

Boga, czy nie znajdą Go niejako po omacku. Bo w rzeczywistości jest On niedaleko od

każdego z nas. Bo w Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy (Dz 17, 26-28).

1 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 19.

29 Człowiek może jednak zapomnieć o tej „wewnętrznej i życiodajnej łączności z

Bogiem"2, może jej nie dostrzegać, a nawet wprost ją odrzucać.

Źródła takich postaw mogą być bardzo zróżnicowane3: bunt przeciw obecności zła w świecie,

niewiedza lub obojętność religijna, troski doczesne i bogactwa4, zły przykład wierzących,

prądy umysłowe wrogie religii, a wreszcie skłonność człowieka grzesznego do ukrywania się

ze strachu przed Bogiem5 i do ucieczki przed Jego wezwaniem6.

30 „Niech się weseli serce szukających Pana" (Ps 105, 3). Nawet jeśli człowiek może

zapomnieć o Bogu lub Go odrzucić, to Bóg nie przestaje wzywać każdego człowieka, aby Go

szukał, a dzięki temu znalazł życie i szczęście. Takie szukanie wymaga od człowieka całego

wysiłku jego rozumu, prawości woli, „szczerego serca", a także świadectwa innych, którzy

uczyliby go szukania Boga.

Jakże wielki jesteś, Panie, i godny, by Cię sławić. Wspaniała jest Twoja moc, a Twojej

Mądrości nikt nie zmierzy. Pragnie Cię sławić człowiek, cząstka Twego stworzenia,

który dźwiga swój śmiertelny los; nosi świadectwo swego grzechu i dowód tego, że Ty

pysznym się sprzeciwiasz. A jednak pragnie Cię sławić ta cząstka Twego stworzenia.

Ty sam sprawiasz, że znajduje on ukojenie w wielbieniu Ciebie. Stworzyłeś nas bowiem

dla siebie i niespokojne jest nasze serce, dopóki nie spocznie w Tobie7.

II. Drogi prowadzące do poznania Boga

31 Człowiek stworzony na obraz Boga, powołany, by Go poznawać i miłować, szukając

Boga, odkrywa pewne „drogi" wiodące do Jego poznania. Nazywa się je także „dowodami na

istnienie Boga"; nie chodzi tu jednak o dowody, jakich poszukują nauki przyrodnicze, ale o

„spójne i przekonujące argumenty", które pozwalają osiągnąć prawdziwą pewność.

Punktem wyjścia tych „dróg" prowadzących do Boga jest stworzenie: świat materialny i

osoba ludzka.

2 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 19.

3 Por. tamże, 19-21.

4 Por. Mt 13, 22.

5 Por. Rdz 3, 8-10.

6 Por. Jon 1, 3.

7 Św. Augustyn, Confessiones, I, 1, 1.

32 Świat: biorąc za punkt wyjścia ruch i stawanie się, przygodność, porządek i piękno

świata, można poznać Boga jako początek i cel wszechświata.

Święty Paweł stwierdza w odniesieniu do pogan: „To bowiem, co o Bogu można

poznać, jawne jest wśród nich, gdyż Bóg im to ujawnił. Albowiem od stworzenia świata

niewidzialne Jego przymioty - wiekuista Jego potęga oraz bóstwo - stają się widzialne

dla umysłu przez Jego dzieła" (Rz 1, 19-20)8.

Święty Augustyn mówi: „Zapytaj piękno ziemi, morza, powietrza, które rozprzestrzenia

się i rozprasza; zapytaj piękno nieba... zapytaj wszystko, co istnieje. Wszystko odpowie

ci: Spójrz i zauważ, jakie to piękne. Piękno tego, co istnieje, jest jakby wyznaniem

(confessio). Kto uczynił całe to piękno poddane zmianom, jeśli nie Piękny (Pulcher),

nie podlegający żadnej zmianie?"9

33 Człowiek: zadaje sobie pytanie o istnienie Boga swoją otwartością na prawdę i piękno,

swoim zmysłem moralnym, swoją wolnością i głosem sumienia, swoim dążeniem do

nieskończoności i szczęścia. W tej wielorakiej otwartości dostrzega znaki swojej duchowej

duszy. „Zaród wieczności, który w sobie nosi, jest niesprowadzalny do samej tylko materii"10

- jego dusza może mieć początek tylko w Bogu.

34 Świat i człowiek świadczą o tym, że nie mają w sobie ani swej pierwszej zasady, ani

swego ostatecznego celu, ale uczestniczą w Bycie samym w sobie, który nie ma ani początku,

ani końca. W ten sposób tymi różnymi „drogami" człowiek może dojść do poznania istnienia

rzeczywistości, która jest pierwszą przyczyną i ostatecznym celem wszystkiego, „a którą

wszyscy nazywają Bogiem"11.

35 Władze człowieka uzdalniają go do poznania istnienia osobowego Boga. Aby jednak

człowiek mógł zbliżyć się do Niego, Bóg zechciał objawić mu się i udzielić łaski, by mógł

przyjąć to objawienie w wierze. Dowody na istnienie Boga mogą jednak przygotować

człowieka do wiary i pomóc mu stwierdzić, że wiara nie sprzeciwia się rozumowi ludzkiemu.

III. Poznanie Boga według nauczania Kościoła

36 „Święta Matka Kościół utrzymuje i naucza, że naturalnym światłem rozumu ludzkiego

można z rzeczy stworzonych w sposób pewny poznać Boga,

początek i cel wszystkich rzeczy"12. Bez tej zdolności człowiek nie mógłby przyjąć

Objawienia Bożego. Człowiek posiada tę zdolność, ponieważ jest stworzony „na obraz

Boży"13.

8 Por. Dz 14. 15, 17; 17, 27-28; Mdr 13, 1-9.

9 Św. Augustyn, Sermones, 241, 2: PL 38, 1134.

10 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 18; por. 14.

11 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, I, 2, 3.

12 Sobór Watykański I: DS 3004; por. 3026; Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 6.

13 Por. Rdz 1, 27.

37 W konkretnych warunkach historycznych, w jakich się znajduje, człowiek napotyka

jednak wiele trudności w poznaniu Boga za pomocą samego światła rozumu:

Umysł ludzki zasadniczo mógłby o własnych siłach dojść do prawdziwego i pewnego

poznania tak jedynego osobowego Boga, który przez swoją Opatrzność czuwa nad

światem i nim rządzi, jak i prawa naturalnego, które Stwórca wypisał w naszych

duszach. Skuteczne i owocne wykorzystanie za pomocą rozumu tych wrodzonych

zdolności natrafia jednak w praktyce na liczne przeszkody. Prawdy dotyczące Boga

oraz relacji między Bogiem i ludźmi przekraczają w sposób absolutny porządek rzeczy

podpadających pod zmysły i gdy powinny one wyrazić się w czynach i kształtować

życie, wymagają od człowieka poświęcenia i wy- rzeczenia się siebie. Rozum ludzki

natomiast w poszukiwaniu takich prawd napotyka trudności wynikające z wpływu

zmysłów i wyobraźni oraz ze złych skłonności spowodowanych przez grzech

pierworodny. Sprawia to, że w tych dziedzinach ludzie łatwo sugerują się błędem lub

przynajmniej niepewnością w tym, czego nie chcą uznać za prawdę14.

38 Z tego powodu człowiek potrzebuje światła Objawienia Bożego nie tylko wtedy, gdy

chodzi o to, co przekracza możliwości jego zrozumienia, lecz także,

„by nawet prawdy religijne i moralne, które same przez się nie są niedostępne rozumowi, w

obecnym stanie rodzaju ludzkiego mogły być poznane przez wszystkich w sposób łatwy, z

zupełną pewnością i bez domieszki błędu"15.

IV. Jak mówić o Bogu?

39 Broniąc zdolności rozumu ludzkiego do poznania Boga, Kościół wyraża swoją ufność w

możliwość mówienia o Bogu wszystkim ludziom i z wszystkimi ludźmi. Przekonanie to

stanowi podstawę jego dialogu z innymi religiami, z filozofią i nauką, a także z

niewierzącymi i ateistami.

40 Ponieważ nasze poznanie Boga jest ograniczone, ograniczeniom podlega również nasz

język, którym mówimy o Bogu. Nie możemy określać Boga inaczej, jak tylko biorąc za punkt

wyjścia stworzenie, i to tylko według naszego ludzkiego, ograniczonego sposobu poznania i

myślenia.

41 Wszystkie stworzenia noszą w sobie pewne podobieństwo do Boga, w szczególny sposób

człowiek - stworzony na obraz i podobieństwo Boże. Różnorodne doskonałości stworzeń (ich

prawda, dobro, piękno) odzwierciedlają więc nieskończoną doskonałość Boga. Dlatego też

możemy Go określać na podstawie doskonałości Jego stworzeń, „bo z wielkości i piękna

stworzeń poznaje się przez podobieństwo ich Stwórcę" (Mdr 13, 5).

14 Pius XII, enc. Humani generis: DS 3875.

15 Tamże: DS 3876; por. Sobór Watykański I: DS 3005; Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 6; Św.

Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, I, 1, 1.

42 Bóg przewyższa wszelkie stworzenia. Trzeba zatem nieustannie oczyszczać nasz język z

tego, co ograniczone, obrazowe i niedoskonałe, by nie pomieszać „niewypowiedzianego,

niepojętego, niewidzialnego i nieuchwytnego"16 Boga z naszymi ludzkimi sposobami

wyrażania. Słowa ludzkie pozostają zawsze nieadekwatne wobec tajemnicy Boga.

43 Mówiąc w ten sposób o Bogu, nasz język ujawnia wprawdzie swój ludzki charakter, ale

w istocie odnosi się do samego Boga, chociaż nie może Go wyrazić w Jego nieskończonej

prostocie. Trzeba bowiem pamiętać, że „gdy wskazujemy na podobieństwo między Stwórcą i

stworzeniem, to zawsze niepodobieństwo między nimi jest jeszcze większe"17, i że „mówiąc

o Bogu, nie możemy określić, kim On jest, ale wyłącznie kim nie jest i jakie miejsce zajmują

inne byty w stosunku do Niego"18.

W skrócie

44 Człowiek ze swej natury i powołania jest istotą religijną. Wychodząc od Boga i zdążając

do Boga, człowiek tylko wtedy żyje życiem w pełni ludzkim, gdy w sposób wolny przeżywa

swoją więź z Bogiem.

45 Człowiek został stworzony do życia w komunii z Bogiem, w którym znajduje swoje

szczęście. „Gdy przylgnę do Ciebie całym sobą, skończy się wszelki ból i wszelki trud. Moje

życie będzie życiem prawdziwym, całe napełnione Tobą"19.

46 Gdy człowiek słucha orędzia stworzeń i głosu swego sumienia, może osiągnąć pewność

co do istnienia Boga, Przyczyny i Celu wszystkiego.

47 Kościół naucza, że jedynego i prawdziwego Boga, naszego Stwórcę i Pana, można

poznać w sposób pewny przez pośrednictwo Jego dzieł, za pomocą naturalnego światła

rozumu20.

48 Możemy rzeczywiście określać Boga, opierając się na różnorodnych doskonałościach

stworzeń, podobnych do Boga nieskończenie doskonałego, nawet jeśli nasz ograniczony język

nie wyczerpuje Jego tajemnicy.

49 „Stworzenie bez Stwórcy zanika"21. Dlatego wierzący czują się przynaglani przez miłość

Chrystusa, by nieść światło Boga żywego tym, którzy Go nie znają lub odrzucają.

16 Liturgia św. Jana Chryzostoma, Anafora.

17 Sobór Laterański IV: DS 806.

18 Św. Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, I, 30.

19 Św. Augustyn, Confessiones, X, 28, 39.

20 Por. Sobór Watykański I: DS 3026.

21 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes,36

Rozdział drugi: BÓG WYCHODZI NAPRZECIW CZŁOWIEKOWI nr. 50

Artykuł 1: Objawienie Boże nr. 51-73

I. Bóg objawia swój „zamysł życzliwości"

II. Etapy Objawienia

Od początku Bóg pozwala się poznać — Przymierze z Noem — Bóg wybiera

Abrahama — Bóg formuje Izrael jako swój lud

III. Chrystus Jezus - „Pośrednik i Pełnia całego Objawienia"

Bóg powiedział wszystko w swoim Słowie — Nie będzie innego objawienia

W skrócie

Artykuł 2: Przekazywanie Objawienia Bożego nr. 74-100

I. Tradycja apostolska

Przepowiadanie apostolskie — ...kontynuowane przez sukcesję apostolską

II. Relacja między Tradycją i Pismem świętym

Wspólne źródło — ...dwóch różnych sposobów przekazywania — Tradycja apostolska

i tradycje eklezjalne

III. Interpretacja depozytu wiary

Depozyt wiary powierzony całemu Kościołowi — Urząd Nauczycielski Kościoła

— Dogmaty wiary — Nadprzyrodzony zmysł wiary — Wzrost w rozumieniu wiary

W skrócie

Artykuł 3: Pismo święte nr. 101-141

I. Chrystus - jedyne Słowo Pisma świętego

II. Natchnienie i prawda Pisma świętego

III. Duch Święty - „Interpretator" Pisma świętego

Różne sensy Pisma świętego

IV. Kanon Pisma świętego

Stary Testament — Nowy Testament — Jedność Starego i Nowego Testamentu

V. Pismo święte w życiu Kościoła

W skrócie

Rozdział drugi

BÓG WYCHODZI NAPRZECIW CZŁOWIEKOWI

50 Za pomocą rozumu naturalnego człowiek może w sposób pewny poznać Boga na

podstawie Jego dzieł. Istnieje jednak inny porządek poznania, do którego człowiek nie może

dojść o własnych siłach; jest to porządek Objawienia Bożego1. Na mocy swego całkowicie

wolnego postanowienia Bóg objawia się i udziela człowiekowi. Czyni to, objawiając swoją

tajemnicę, swój zamysł życzliwości, który odwiecznie przygotował w Chrystusie dla dobra

wszystkich ludzi. Objawia w pełni swój zamysł, posyłając swego umiłowanego Syna, naszego

Pana Jezusa Chrystusa, i Ducha Świętego.

Artykuł pierwszy

OBJAWIENIE BOŻE

I. Bóg objawia swój „zamysł życzliwości"

51 „Spodobało się Bogu w swej dobroci i mądrości objawić siebie samego

i ujawnić nam tajemnicę woli swojej, dzięki której przez Chrystusa, Słowo Wcielone, ludzie

mają dostęp do Ojca w Duchu Świętym i stają się uczestnikami Boskiej natury"2.

52 Bóg, który zamieszkuje „światłość niedostępną" (1 Tm 6, 16), pragnie udzielać swojego

Boskiego życia ludziom stworzonym w sposób wolny przez Niego, by w swoim jedynym

Synu uczynić ich przybranymi synami3. Objawiając siebie samego, Bóg pragnie uzdolnić

ludzi do dawania Mu odpowiedzi, do poznawania Go i miłowania ponad to wszystko, do

czego byliby zdolni sami z siebie.

53 Boski zamysł Objawienia spełnia się równocześnie „przez wydarzenia i słowa

wewnętrznie ze sobą powiązane"4 oraz wyjaśniające się wzajemnie. Plan ten jest związany

ze szczególną „pedagogią Bożą". Bóg stopniowo udziela się człowiekowi, przygotowuje go

etapami na przyjęcie nadprzyrodzonego Objawienia, którego przedmiotem jest On sam, a

które zmierza do punktu kulminacyjnego w Osobie i posłaniu Słowa Wcielonego, Jezusa

Chrystusa.

Święty Ireneusz z Lyonu wielokrotnie mówi o tej pedagogii Bożej, posługując się

obrazem wzajemnego przyzwyczajania się do siebie Boga i człowieka: „Słowo Boże

zamieszkało w człowieku i stało się Synem Człowieczym, by przyzwyczaić człowieka

do objęcia Boga, a Boga do zamieszkiwania w człowieku, zgodnie z upodobaniem

Ojca"5.

1 Por. Sobór Watykański I: DS 3015.

2 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 2.

3 Por. Ef 1, 4-5.

4 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 2.

5 Św. Ireneusz, Adversus haereses, III, 20, 2; por. na przykład III, 17, 1; IV, 12, 4; IV, 21, 3.

II. Etapy Objawienia

Od początku Bóg pozwala się poznać

54 „Bóg, przez Słowo stwarzając wszystko i zachowując, daje ludziom poprzez rzeczy

stworzone trwałe świadectwo o sobie; a chcąc otworzyć drogę do zbawienia nadziemskiego,

objawił ponadto siebie samego pierwszym rodzicom zaraz na początku"6. Wezwał ich do

wewnętrznej komunii z sobą, przyoblekając ich blaskiem łaski i sprawiedliwości.

55 Objawienie to nie zostało przerwane przez grzech naszych pierwszych rodziców.

Rzeczywiście, Bóg „po ich upadku wzbudził w nich nadzieję zbawienia przez obietnicę

odkupienia; i bez przerwy troszczył się o rodzaj ludzki, by wszystkim, którzy przez

wytrwanie w dobrym szukają zbawienia, dać żywot wieczny"7.

A gdy człowiek przez nieposłuszeństwo utracił Twoją przyjaźń, nie pozostawiłeś go

pod władzą śmierci... Wielokrotnie zawierałeś przymierze z ludźmi8.

Przymierze z Noem

56 Gdy przez grzech została rozbita jedność rodzaju ludzkiego, Bóg dąży najpierw do

ocalenia ludzkości, ratując jej poszczególne części. Przymierze z Noem po potopie9 wyraża

zasadę ekonomii Bożej wobec „narodów", czyli ludzi zgromadzonych „według swych krajów

i swego języka, według szczepów i według narodów" (Rdz 10, 5)10.

57 Ten zarazem kosmiczny, społeczny i religijny porządek wielości narodów11, powierzony

przez Bożą Opatrzność trosce aniołów12, ma na celu ograniczenie pychy upadłej ludzkości,

która - jednomyślna w swej przewrotności13 - sama chciała dojść do swojej jedności, budując

wieżę Babel14. Jednak z powodu grzechu15 politeizm oraz bałwochwalstwo narodu i jego

przywódcy nieustannie zagrażają pogańską przewrotnością tej tymczasowej ekonomii.

6 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 3.

7 Tamże.

8 Mszał Rzymski, IV Modlitwa eucharystyczna.

9 Por. Rdz 9, 9.

10 Por. Rdz 10, 20-31.

11 Por. Dz 17, 26-27.

12 Por. Pwt 4, 19; Pwt 32, 8 LXX.

13 Por. Mdr 10, 5.

14 Por. Rdz 11, 4-6.

15 Por. Rz 1, 18-25.

58 Przymierze z Noem pozostaje w mocy, dopóki trwa czas narodów16, aż do

powszechnego głoszenia Ewangelii. Biblia sławi niektóre wielkie postacie należące do

„narodów": „sprawiedliwego Abla", króla-kapłana Melchizedeka17, będącego figurą

Chrystusa18, oraz „Noego, Daniela i Hioba" (Ez 14, 14). Pismo święte pokazuje w ten

sposób, jakie wyżyny świętości mogą osiągnąć ci, którzy żyją według przymierza Noego w

oczekiwaniu, aby Chrystus „rozproszone dzieci Boże zgromadził w jedno" (J 11, 52).

Bóg wybiera Abrahama

59 Aby zgromadzić w jedno rozproszoną ludzkość, Bóg wybiera Abrama, wzywając go do

wyjścia „z ziemi rodzinnej i z domu... ojca" (Rdz 12, 1), aby uczynić go Abrahamem, to

znaczy „ojcem mnóstwa narodów" (Rdz 17, 5): „W tobie będą błogosławione wszystkie

narody ziemi" (Rdz 12, 3 LXX)19.

60 Lud pochodzący od Abrahama będzie powiernikiem obietnicy danej patriarchom, ludem

wybranym20, wezwanym, by pewnego dnia przygotować zgromadzenie wszystkich dzieci

Bożych w jedności Kościoła21. Ten lud będzie korzeniem, na którym zostaną zaszczepieni

poganie stający się wierzącymi22.

61 Patriarchowie i prorocy oraz inne postacie Starego Testamentu byli i zawsze będą czczeni

jako święci we wszystkich tradycjach liturgicznych Kościoła.

Bóg formuje Izrael jako swój lud

62 Po patriarchach Bóg ukształtował Izrael jako swój lud, ocalając go z niewoli egipskiej.

Zawiera z nim przymierze na Synaju i przez Mojżesza daje mu swoje Prawo, by uznał Go i

służył Mu jako jedynemu prawdziwemu i żywemu Bogu, opatrznościowemu Ojcu i

sprawiedliwemu Sędziemu, oraz by oczekiwał obiecanego Zbawiciela23.

16 Por. Łk 21, 24.

17 Por. Rdz 14, 18.

18 Por. Hbr 7, 3.

19 Por. Ga 3, 8.

20 Por. Rz 11, 28.

21 Por. J 11, 52; 10, 16.

22 Por. Rz 11, 17-18. 24.

23 Por. Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 3.

63 Izrael jest kapłańskim Ludem Bożym24, tym, który „nosi imię Pana" (Pwt 28, 10). Jest to

lud tych, „do których przodków Pan Bóg przemawiał"25, lud „starszych braci" w wierze

Abrahama.

64 Przez proroków Bóg formuje swój lud w nadziei zbawienia, w oczekiwaniu nowego i

wiecznego Przymierza przeznaczonego dla wszystkich ludzi26, Przymierza, które będzie

wypisane w sercach27. Prorocy głoszą radykalne odkupienie Ludu Bożego, oczyszczenie ze

wszystkich jego niewierności28, zbawienie, które obejmie wszystkie narody29. O tej nadziei

będą świadczyć przede wszystkim ubodzy i pokorni Pana30. Żywą nadzieję zbawienia Izraela

zachowały święte kobiety: Sara, Rebeka, Rachela, Miriam, Debora, Anna, Judyta i Estera.

Najdoskonalszą figurą tej nadziei jest Maryja31.

III. Chrystus Jezus - „Pośrednik i Pełnia całego Objawienia"32

Bóg powiedział wszystko w swoim Słowie

65 „Wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał niegdyś Bóg do ojców przez proroków, a w

tych ostatecznych dniach przemówił do nas przez Syna" (Hbr 1, 1-2). Chrystus, Syn Boży,

który stał się człowiekiem, jest jedynym, doskonałym i ostatecznym Słowem Ojca. W Nim

powiedział On wszystko i nie będzie już innego słowa oprócz Niego. Obok wielu innych

doskonale to wyraża św. Jan od Krzyża, komentując Hbr 1, 1-2:

Od kiedy Bóg dał nam swego Syna, który jest Jego jedynym Słowem, nie ma innych

słów do dania nam. Przez to jedno Słowo powiedział nam wszystko naraz... To bowiem,

o czym częściowo mówił dawniej przez proroków, wypowiedział już całkowicie, dając

nam swego Syna. Jeśli więc dzisiaj ktoś chciałby Go jeszcze pytać lub pragnąłby

jakichś wizji lub objawień, nie tylko postępowałby błędnie, lecz także obrażałby Boga,

nie mając oczu utkwionych jedynie w Chrystusa, szukając innych rzeczy lub

nowości33.

Nie będzie innego objawienia

66 „Ekonomia chrześcijańska, jako nowe i ostateczne przymierze, nigdy nie ustanie i nie

należy się już spodziewać żadnego nowego objawienia publicznego przed chwalebnym

ukazaniem się Pana naszego, Jezusa Chrystusa"34. Chociaż jednak Objawienie zostało już

zakończone, to nie jest jeszcze całkowicie wyjaśnione; zadaniem wiary chrześcijańskiej w

ciągu wieków będzie stopniowe wnikanie w jego znaczenie.

24 Por. Wj 19, 6.

25 Mszał Rzymski, Wielki Piątek: Modlitwa powszechna VI.

26 Por. Iz 2, 2-4.

27 Por. Jr 31, 31-34; Hbr 10, 16.

28 Por. Ez 36.

29 Por. Iz 49, 5-6; 53, 11.

30 Por. So 2, 3.

31 Por. Łk 1, 38.

32 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 2.

33 Św. Jan od Krzyża, Subida del monie Carmelo, II, 22; por. Liturgia Godzin, I, Godzina czytań z poniedziałku

drugiego tygodnia Adwentu.

34 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 4.

67 W historii zdarzały się tak zwane objawienia prywatne; niektóre z nich zostały uznane

przez autorytet Kościoła. Nie należą one jednak do depozytu wiary. Ich rolą nie jest

„ulepszanie" czy „uzupełnianie" ostatecznego Objawienia Chrystusa, lecz pomoc w

pełniejszym przeżywaniu go w jakiejś epoce historycznej. Zmysł wiary wiernych, kierowany

przez Urząd Nauczycielski Kościoła, umie rozróżniać i przyjmować to, co w tych

objawieniach stanowi autentyczne wezwanie Chrystusa lub świętych skierowane do Kościoła.

Wiara chrześcijańska nie może przyjąć „objawień" zmierzających do przekroczenia czy

poprawienia Objawienia, którego Chrystus jest wypełnieniem. Chodzi w tym wypadku o

pewne religie niechrześcijańskie, a także o pewne ostatnio powstałe sekty, które opierają się

na takich „objawieniach".

W skrócie

68 Bóg z miłości objawił się i udzielił człowiekowi. Przynosi w ten sposób ostateczną i

przeobfitą odpowiedź na pytania, jakie stawia sobie człowiek o sens i ceł swego życia.

69 Bóg objawił się człowiekowi, odsłaniając przed nim stopniowo swoją tajemnicę przez

wydarzenia i przez słowa.

70 Poza świadectwem, jakie Bóg daje o sobie w rzeczach stworzonych, objawił On siebie

samego naszym pierwszym rodzicom. Mówił do nich, a po upadku obiecał im zbawienie35 i

ofiarował swoje przymierze.

71 Bóg zawarł wieczne przymierze z Noem i wszystkimi istotami żyjącymi36. Będzie ono

trwało, dopóki trwa świat.

72 Bóg wybrał Abrahama i zawarł przymierze z nim i jego potomstwem. Uformował z niego

swój lud, któremu przez Mojżesza objawił swoje Prawo. Przez proroków przygotowywał ten

lud na przyjęcie zbawienia przeznaczonego dla całej ludzkości.

73 Bóg objawił się w pełni, posyłając swego Syna, w którym ustanowił wieczne Przymierze.

Jest On ostatecznym Słowem Ojca; nie będzie już po Nim innego objawienia.

35 Por. Rdz 3, 15.

36 Por. Rdz 9, 16.

Artykuł drugi

PRZEKAZYWANIE OBJAWIENIA BOŻEGO

74 Bóg „pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy" (1 Tm

2,4), czyli Chrystusa Jezusa37. Jest więc konieczne, by Chrystus był głoszony wszystkim

narodom i wszystkim ludziom, i by w ten sposób Objawienie docierało aż na krańce świata.

Bóg najłaskawiej postanowił, aby to, co dla zbawienia wszystkich narodów objawił,

pozostało na zawsze zachowane w całości i przekazywane było wszystkim

pokoleniom38.

I. Tradycja apostolska

75 „Chrystus Pan, w którym całe Objawienie Boga najwyższego znajduje swe dopełnienie,

polecił Apostołom, by Ewangelię przyobiecaną przedtem przez Proroków, którą sam wypełnił

i ustami własnymi obwieścił, głosili wszystkim, jako źródło wszelkiej prawdy zbawiennej i

normy moralnej, przekazując im dary Boże"39.

Przepowiadanie apostolskie...

76 Przekazywanie Ewangelii, zgodnie z nakazem Pana, dokonuje się dwoma sposobami:

Ustnie: za pośrednictwem „Apostołów, którzy nauczaniem ustnym, przykładami i

instytucjami przekazali to, co otrzymali z ust Chrystusa, z Jego zachowania się i czynów, albo

czego nauczyli się od Ducha Świętego";

Pisemnie: „przez tych Apostołów i mężów apostolskich, którzy wspierani natchnieniem

tegoż Ducha Świętego, na piśmie utrwalili wieść o zbawieniu"40.

...kontynuowane przez sukcesję apostolską

77 „Aby Ewangelia była zawsze w swej całości i żywotności w Kościele zachowywana,

zostawili Apostołowie biskupów jako następców swoich «przekazując im swoje stanowisko

nauczycielskie»"41. Rzeczywiście, „nauczanie apostolskie, które w szczególny sposób

wyrażone jest w księgach natchnionych, miało być zachowane w ciągłym następstwie aż do

czasów ostatecznych"42.

37 Por. J 14, 6.

38 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 7.

39 Tamże.

40 Tamże.

41 Tamże.

42 Tamże, 8.

78 To żywe przekazywanie, wypełniane w Duchu Świętym, jest nazywane Tradycją w

odróżnieniu od Pisma świętego, z którym jednak jest ścisłe powiązane. Przez Tradycję

„Kościół w swej nauce, w swym życiu i kulcie uwiecznia i przekazuje wszystkim pokoleniom

to wszystko, czym on jest, i to wszystko, w co wierzy"43. „Wypowiedzi Ojców świętych

świadczą o obecności tej życiodajnej Tradycji, której bogactwa przelewają się w działalność i

życie wierzącego i modlącego się Kościoła"44.

79 W ten sposób udzielanie się Ojca, którego dokonał On przez swoje Słowo w Duchu

Świętym, pozostaje obecne i aktywne w Kościele: „Bóg, który niegdyś przemówił, rozmawia

bez przerwy z Oblubienicą swego Syna ukochanego, a Duch Święty, przez którego żywy głos

Ewangelii rozbrzmiewa w Kościele, a przez Kościół w świecie, wprowadza wiernych we

wszelką prawdę oraz sprawia, że słowo Chrystusowe obficie w nich mieszka"45.

II. Relacja między Tradycją i Pismem świętym

Wspólne źródło...

80 „Tradycja święta i Pismo święte ściśle się z sobą łączą i komunikują... wypływając z tego

samego źródła Bożego, zrastają się jakoś w jedno i zdążają do tego samego celu"46. Tradycja

i Pismo święte uobecniają i ożywiają w Kościele misterium Chrystusa, który obiecał pozostać

ze swoimi „przez wszystkie dni, aż do skończenia świata" (Mt 28, 20).

...dwóch różnych sposobów przekazywania

81 „Pismo święte jest mową Bożą, utrwaloną pod natchnieniem Ducha Świętego na piśmie.

Święta Tradycja słowo Boże przez Chrystusa Pana i Ducha Świętego powierzone

Apostołom przekazuje w całości ich następcom, by oświeceni Duchem Prawdy, wiernie je w

swym nauczaniu zachowywali, wyjaśniali i rozpowszechniali".

82 Wynika z tego, że Kościół, któremu zostało powierzone przekazywanie i interpretowanie

Objawienia, „osiąga pewność swoją co do wszystkich spraw objawionych nie przez samo

Pismo święte. Toteż obydwoje należy z równym uczuciem czci i poważania przyjmować i

mieć w poszanowaniu"47.

43 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 8.

44 Tamże.

45 Tamże.

46 Tamże, 9.

47 Tamże.

Tradycja apostolska i tradycje eklezjalne

83 Tradycja apostolska, o której tu mówimy, pochodzi od Apostołów i przekazuje to, co oni

otrzymali z nauczania i przykładu Jezusa, oraz to, czego nauczył ich Duch Święty. Pierwsze

pokolenie chrześcijan nie miało jeszcze spisanego Nowego Testamentu; sam Nowy

Testament poświadcza więc proces żywej Tradycji.

Od Tradycji apostolskiej należy odróżnić „tradycje" teologiczne, dyscyplinarne, liturgiczne

i pobożnościowe, jakie uformowały się w ciągu wieków w Kościołach lokalnych. Stanowią

one szczególne formy, przez które wielka Tradycja wyraża się stosownie do różnych miejsc i

różnych czasów. W jej świetle mogą one być podtrzymywane, modyfikowane lub nawet

odrzucane pod przewodnictwem Urzędu Nauczycielskiego Kościoła.

III. Interpretacja depozytu wiary

Depozyt wiary powierzony całemu Kościołowi

84 „Święty depozyt"48 wiary (depositum fidei), zawarty w świętej Tradycji i Piśmie

świętym, został powierzony przez Apostołów wspólnocie Kościoła. „Na nim polegając, cały

lud święty zjednoczony ze swymi pasterzami trwa stale w nauce Apostołów, we wspólnocie

braterskiej, w łamaniu chleba i w modlitwach, tak iż szczególna zaznacza się jednomyślność

przełożonych i wiernych w zachowywaniu przekazanej wiary, w praktykowaniu jej i

wyznawaniu"49.

Urząd Nauczycielski Kościoła

85 „Zadanie autentycznej interpretacji słowa Bożego, spisanego czy przekazanego przez

Tradycję, powierzone zostało samemu tylko żywemu Urzędowi Nauczycielskiemu Kościoła,

który autorytatywnie działa w imieniu Jezusa Chrystusa"50, to znaczy biskupom w komunii z

następcą Piotra, Biskupem Rzymu.

86 „Urząd ten Nauczycielski nie jest ponad słowem Bożym, lecz jemu służy, nauczając tylko

tego, co zostało przekazane. Z rozkazu Bożego i przy pomocy Ducha Świętego słucha on

pobożnie słowa Bożego, święcie go strzeże i wiernie wyjaśnia. I wszystko, co podaje do

wierzenia jako objawione przez Boga, czerpie z tego jednego depozytu wiary"51.

87 Pamiętając o słowach Chrystusa skierowanych do Apostołów: „Kto was słucha, Mnie

słucha" (Łk 10, 16)52, wierni z uległością przyjmują nauczanie i wskazania, które są im

przekazywane w różnych formach przez ich pasterzy.

48 Por. 1 Tm 6, 20; 2 Tm I, 12-14.

49 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 10.

50 Tamże.

51 Tamże.

52 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 20.

Dogmaty wiary

88 Urząd Nauczycielski Kościoła w pełni angażuje władzę otrzymaną od Chrystusa, gdy

definiuje dogmaty, to znaczy, gdy w formie zobowiązującej lud chrześcijański do

nieodwołalnego przylgnięcia przez wiarę przedkłada prawdy zawarte w Objawieniu Bożym

lub prawdy, które mają z nimi konieczny związek.

89 Między naszym życiem duchowym i dogmatami istnieje organiczna więź. Dogmaty są

światłem na drodze naszej wiary; oświecają ją i nadają jej pewność. I na odwrót, jeśli nasze

życie jest prawe, to nasz rozum i nasze serce są otwarte na przyjęcie światła dogmatów

wiary53.

90 Wzajemne związki i spójność dogmatów można odnaleźć w całości Objawienia

misterium Chrystusa54. „Różnorodność ich związków z podstawami wiary chrześcijańskiej

wyznacza więc porządek, czyli «hierarchię» prawd nauki katolickiej"55.

Nadprzyrodzony zmysł wiary

91 Wszyscy wierni uczestniczą w zrozumieniu i przekazywaniu prawdy objawionej.

Otrzymali oni namaszczenie od Ducha Świętego, który ich poucza56 i prowadzi do całej

prawdy57.

92 „Ogół wiernych... nie może zbłądzić w wierze i tę szczególną swoją właściwość ujawnia

przez nadprzyrodzony zmysł wiary całego ludu, gdy «poczynając od biskupów aż po

ostatniego z wiernych świeckich» ujawnia on swą powszechną zgodność w sprawach wiary i

obyczajów"58.

93 „Dzięki owemu zmysłowi wiary, wzbudzonemu i podtrzymywanemu przez Ducha

Prawdy, Lud Boży pod przewodem świętego Urzędu Nauczycielskiego... niezachwianie trwa

przy wierze raz podanej świętym; wnika w nią głębiej z pomocą słusznego osądu i w sposób

pewniejszy stosuje ją w życiu"59.

Wzrost w rozumieniu wiary

94 Dzięki pomocy Ducha Świętego w życiu Kościoła może wzrastać rozumienie zarówno

rzeczywistości, jak też słów depozytu wiary:

- przez „kontemplację oraz dociekanie wiernych, którzy rozważają je w swoim sercu"60,

szczególnie przez „dociekania teologiczne, które zmierzają do coraz głębszego poznania

prawdy objawionej"61;

- przez głębokie rozumienie „spraw duchowych", których doświadczają wierzący62; Divina

eloquia cum legente crescunt - „Słowa Boże wzrastają wraz z tym, kto je czyta"63;

- przez „nauczanie tych, którzy wraz z sukcesją biskupią otrzymali niezawodny charyzmat

prawdy"64.

53 Por. J 8, 31-32.

54 Por. Sobór Watykański I: DS 3016: nexus mysteriorum; Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 25.

55 Por. Sobór Watykański II, dekret Unitatis redintegratio, 11.

56 Por. 1 J 2, 20. 27.

57 Por. J 16, 13.

58 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 12.

59 Tamże.

60 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 8.

61 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 62; por. 44; konst. Dei verbum, 23, 24; dekret Unitatis

redintegratio, 4.

62 Por. Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 8.

63 Św. Grzegorz Wielki, Homilia in Ezechielem, 1, 7, 8: PL 76, 843 D.

64 Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 8.

95 „Jasne więc jest, że święta Tradycja, Pismo święte i Urząd Nauczycielski Kościoła, wedle

najmądrzejszego postanowienia Bożego, tak ściśle ze sobą się łączą i zespalają, że jedno bez

pozostałych nie może istnieć, a wszystkie te czynniki razem, każdy na swó j sposób, pod

natchnieniem jednego Ducha Świętego przyczyniają się skutecznie do zbawienia dusz"65.

W skrócie

96 To, co Chrystus powierzył Apostołom, przekazali oni przez swoje przepowiadanie i

pisma, pod natchnieniem Ducha Świętego, wszystkim pokoleniom, aż do chwalebnego

powrotu Chrystusa.

97 „Święta Tradycja i Pismo święte stanowią jeden święty depozyt słowa Bożego"66, w

którym - jak w zwierciadle - Kościół pielgrzymujący kontempluje Boga, źródło wszystkich

swoich bogactw.

98 „Kościół w swojej nauce, w swoim życiu i kulcie uwiecznia i przekazuje wszystkim

pokoleniom to wszystko, czym on jest, i to wszystko, w co wierzy"67.

99 Dzięki nadprzyrodzonemu zmysłowi wiary cały Lud Boży nieustannie przyjmuje dar

Objawienia Bożego, wnika w nie coraz głębiej i coraz pełniej nim żyje.

100 Zadanie autentycznej interpretacji słowa Bożego zostało powierzone samemu Urzędowi

Nauczycielskiemu Kościoła, papieżowi i biskupom pozostającym w komunii z nim.

65 Tamże, 10.

66 Tamże.

87 Tamże, 8.