501 Jezus jest jedynym Synem Maryi. Macierzyństwo duchowe Maryi154 rozciąga się

jednak na wszystkich ludzi, których Jezus przyszedł zbawić: Maryja zrodziła „Syna, którego

Bóg ustanowił «pierworodnym między wielu braćmi» (Rz 8, 29), to znaczy między wiernymi,

w których zrodzeniu i wychowywaniu współdziała swą miłością macierzyńską"155.

Dziewicze macierzyństwo Maryi w zamyśle Bożym

502 Refleksja wiary może odkryć, w powiązaniu z całością Objawienia, tajemnicze racje,

dla których Bóg w swoim zamyśle zbawczym chciał, by Jego Syn narodził się z Dziewicy.

Racje te dotyczą zarówno Osoby i odkupieńczego posłania Chrystusa, jak również przyjęcia

tego posłania przez Maryję dla wszystkich ludzi.

503 Dziewictwo Maryi ukazuje absolutną inicjatywę Boga we Wcieleniu. Bóg jest jedynym

Ojcem Jezusa156. „Nigdy nie był oddalony od Ojca z powodu natury ludzkiej, którą przyjął...

jest naturalnym Synem swego Ojca przez swoje Bóstwo, naturalnym Synem swojej Matki

przez swoje człowieczeństwo, ale właściwym Synem Bożym w obydwu naturach"157.

504 Jezus począł się z Ducha Świętego w łonie Dziewicy Maryi, ponieważ jest Nowym

Adamem158, który daje początek nowemu stworzeniu: „Pierwszy człowiek z ziemi - ziemski,

drugi Człowiek - z nieba" (1 Kor 15, 47). Człowieczeństwo Chrystusa od chwili poczęcia jest

napełnione Duchem Świętym, ponieważ Bóg „z niezmierzonej obfitości udziela Mu Ducha"

(J 3, 34). Z „pełności" Tego, który jest Głową odkupionej ludzkości159, „wszyscyśmy

otrzymali - łaskę po łasce" (J 1, 16).

151 Por. Mk 3, 31-35; 6, 3; 1 Kor 9, 5; Ga 1, 19.

152 Por. Mt 27, 56.

153 Por. Rdz 13, 8; 14, 16; 29, 15 i in.

154 Por. J 19, 26-27; Ap 12, 17.

155 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 63.

156 Por. Łk 2, 48-49.

157 Synod we Friuli (796): DS 619.

158 Por. 1 Kor 15, 45.

159 Por. Kol 1, 18.

505 Jezus, Nowy Adam, przez swe dziewicze poczęcie zapoczątkowuje nowe narodziny

dzieci przybranych w Duchu Świętym przez wiarę. „Jakże się to stanie?" (Łk 1, 34)160.

Udział w życiu Bożym nie pochodzi „z krwi ani z żądzy ciała, ani z woli męża, ale z Boga" (J

1, 13). Przyjęcie tego życia jest dziewicze, ponieważ jest ono całkowicie udzielane

człowiekowi przez Ducha. Oblubieńczy sens powołania ludzkiego w relacji do Boga161

wypełnia się doskonale w dziewiczym macierzyństwie Maryi.

506 Maryja jest dziewicą, ponieważ Jej dziewictwo jest znakiem Jej wiary „nie skażonej

żadnym wątpieniem" i Jej niepodzielnego oddania się woli Bożej162. Właśnie ta wiara

pozwala Jej stać się Matką Zbawiciela: Beatior est Maria percipiendo fidem Christi quam

concipiendo carnem Christi - „Maryja jest bardziej błogosławiona przez to, że przyjęła Jezusa

wiarą, niż przez to, że poczęła Go cieleśnie"163.

507 Maryja jest równocześnie dziewicą i matką, ponieważ jest figurą i najdoskonalszą

realizacją Kościoła164. „Kościół... dzięki przyjmowanemu z wiarą słowu Bożemu sam także

staje się matką: przez przepowiadanie bowiem i chrzest rodzi do nowego i nieśmiertelnego

życia synów z Ducha Świętego poczętych i z Boga zrodzonych. Kościół jest także dziewicą,

która nieskazitelnie i w czystości dochowuje wiary danej Oblubieńcowi"165.

W skrócie

508 Z potomstwa Ewy Bóg wybrał Maryję Dziewicę, aby była Matką Jego Syna. Jako „pełna

łaski" jest Ona „wspaniałym owocem Odkupienia"166: od pierwszej chwili swego poczęcia

została całkowicie zachowana od zmazy grzechu pierworodnego oraz przez całe życie

pozostała wolna od wszelkiego grzechu osobistego.

509 Maryja jest prawdziwie „Matką Bożą", ponieważ jest Matką wiecznego Syna Bożego,

który stal się człowiekiem i który sam jest Bogiem.

510 Maryja „była Dziewicą przy poczęciu swego Syna, Dziewicą jako brzemienna, Dziewicą

jako karmiąca własną piersią. Dziewicą zawsze"167: całą swoją istotą jest Ona „służebnicą

Pańską" (Łk 1, 38).

511 Dziewica Maryja „wolną wiarą i posłuszeństwem czynnie współpracowała w dziele

zbawienia ludzkiego"168. Wypowiedziała swoje „tak" „loco totius humanae naturae" - w

imieniu całej ludzkiej natury169. Przez swoje posłuszeństwo stała się nową Ewą, Matką

żyjących.

160 Por. J 3, 9.

161 Por. 2 Kor 11, 2.

162 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 63 i 1 Kor 7, 34-35.

163 Św. Augustyn, De sancta virginitate, 3: PL 40, 398.

164 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 63.

165 Tamże, 64.

166 Sobór Watykański II, konst. Sacrosanctum Concitium, 103.

167 Św. Augustyn, Sermones, 186, 1: PL 38, 999.

168 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 56.

169 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, III, 30, 1.

Paragraf trzeci

MISTERIA ŻYCIA CHRYSTUSA

512 Jeśli chodzi o życie Chrystusa, Symbol wiary mówi tylko o misteriach Wcielenia

(poczęcie i narodzenie) i Paschy (męka, ukrzyżowanie, śmierć, pogrzeb, zstąpienie do piekieł,

zmartwychwstanie, wniebowstąpienie). Nie mówi wprost o misteriach ukrytego i publicznego

życia Jezusa, ale artykuły wiary dotyczące Wcielenia i Paschy wyjaśniają całe ziemskie życie

Chrystusa. Wszystko, „co Jezus czynił i czego nauczał od początku aż do dnia, w którym...

został wzięty do nieba" (Dz 1, 1-2), trzeba widzieć w świetle misteriów Bożego Narodzenia i

Paschy.

513 Zależnie od okoliczności katecheza powinna ukazywać całe bogactwo misteriów Jezusa.

W tym miejscu wystarczy wskazać pewne elementy wspólne wszystkim misteriom życia

Chrystusa (I), by zarysować potem główne tajemnice życia ukrytego (II) i życia publicznego

(III) Jezusa.

I. Całe życie Chrystusa jest misterium

514 Ewangelie nie przekazują wielu informacji, które zaspokajałyby ludzką ciekawość

dotyczącą Jezusa. Prawie nic nie zostało powiedziane o Jego życiu w Nazarecie, a nawet nie

ma relacji o dużej części Jego życia publicznego170. To, co znajduje się w Ewangeliach,

zostało napisane, „abyście wierzyli, że Jezus jest Mesjaszem, Synem Bożym, i abyście

wierząc mieli życie w imię Jego" (J 20, 31).

515 Ewangelie zostały napisane przez ludzi należących do pierwszych wierzących171,

którzy chcieli podzielić się wiarą z innymi. Poznawszy przez wiarę, kim jest Jezus, mogli oni

zobaczyć i ukazać innym ślady Jego misterium w całym Jego ziemskim życiu. Wszystko w

życiu Jezusa, od pieluszek przy Jego narodzeniu172 aż po ocet podany podczas męki173 i

płótna pozostałe w grobie po Jego zmartwychwstaniu174, jest znakiem Jego misterium. Przez

czyny, cuda i słowa zostało objawione, że „w Nim... mieszka cała Pełnia: Bóstwo na sposób

ciała" (Kol 2, 9). Człowieczeństwo Jezusa ukazuje się w ten sposób jako „sakrament", to

znaczy znak i narzędzie Jego Bóstwa i zbawienia, które przynosi. To, co było widzialne w

Jego ziemskim życiu, prowadzi do niewidzialnego misterium Jego synostwa Bożego i Jego

odkupieńczego posłania.

170 Por. J 20, 30.

171 Por. Mk 1, 1; J 21, 24.

172 Por. Łk 2, 7.

173 Por. Mt 27, 48.

174 Por. J 20, 7.

Wspólne cechy misteriów Jezusa

516 Całe życie Jezusa jest Objawieniem Ojca: Jego słowa i czyny, milczenie i cierpienia,

sposób bycia i mówienia. Jezus może powiedzieć: „Kto Mnie zobaczył, zobaczył także i

Ojca" (J 14, 9), a Ojciec oznajmia: „To jest Syn mój, Wybrany, Jego słuchajcie!" (Łk 9, 35).

Ponieważ nasz Pan stał się człowiekiem, by wypełnić wolę Ojca175, dlatego nawet

najmniejsze szczegóły Jego misteriów ukazują „miłość Boga ku nam" (1 J 4, 9).

517 Całe życie Chrystusa jest misterium Odkupienia. Odkupienie przychodzi do nas przede

wszystkim przez krew Krzyża176, ale to misterium jest obecne w dziele całego życia

Chrystusa; jest już w Jego Wcieleniu, przez które, stawszy się ubogim, ubogacił nas swoim

ubóstwem177; w Jego życiu ukrytym, w którym przez swoje poddanie178 naprawia nasze

nieposłuszeństwo; w Jego słowie, przez które oczyszcza słuchaczy179; w Jego uzdrowieniach

i egzorcyzmach, przez które „On wziął na siebie nasze słabości i nosił nasze choroby"

(Mt8,17)180; w Jego Zmartwychwstaniu, przez które nas usprawiedliwia181.

518 Całe życie Chrystusa jest misterium „rekapitulacji" w Nim jako Głowie. Wszystko, co

Jezus uczynił, powiedział i wycierpiał, miało na celu na nowo skierować człowieka do jego

pierwotnego powołania:

Kiedy Syn Boży przyjął ciało i stał się człowiekiem, dokonał w sobie nowego

zjednoczenia długiej historii ludzkiej i dał nam zbawienie. To więc, co utraciliśmy

w Adamie, czyli bycie na obraz i podobieństwo Boże, odzyskujemy w Jezusie

Chrystusie182. Dlatego właśnie Chrystus przeszedł przez wszystkie okresy życia,

przywracając przez to wszystkim ludziom komunię z Bogiem183.

Nasza komunia z misteriami Jezusa

519 Całe bogactwo Chrystusa „jest przeznaczone dla każdego człowieka, ono jest dobrem

każdego człowieka"184. Chrystus nie żył dla siebie, ale dla nas, od chwili Wcielenia „dla nas

ludzi i dla naszego zbawienia" aż do swojej śmierci „za nasze grzechy" (1 Kor 15, 3) i

Zmartwychwstania „dla naszego usprawiedliwienia" (Rz 4, 25). Także teraz jeszcze jest On

naszym „Rzecznikiem wobec Ojca" (1 J 2, 1), „bo zawsze żyje, aby się wstawiać" za nami

(Hbr 7, 25). Ze wszystkim, co przeżył i wycierpiał za nas raz na zawsze, jest ciągle obecny

„przed obliczem Boga", „aby teraz wstawiać się za nami" (Hbr 9, 24).

175 Por. Hbr 10, 5-7.

176 Por. Ef 1, 7; Kol 1, 13-14; 1 P 1, 18-19.

177 Por. 2 Kor 8, 9.

178 Por. Łk 2, 51.

179 Por. J 15, 3.

180 Por. Iz 53, 4.

181 Por. Rz 4, 25.

182 Św. Ireneusz, Adversus haereses, III, 18, 1.

183 Tamże, III, 18, 7; por. II, 22, 4.

184 Jan Paweł II, enc. Redemptor hominis, 11.

520 Jezus w całym swoim życiu ukazuje się jako nasz wzór185: jest „człowiekiem

doskonałym"186, który zaprasza nas, abyśmy się stali Jego uczniami i szli za Nim. Przez

swoje uniżenie dał nam wzór do naśladowania187, przez swoją modlitwę pociąga do

modlitwy188, przez swoje ubóstwo wzywa do dobrowolnego przyjęcia ogołocenia i

prześladowań189.

521 Wszystko, co Chrystus przeżył, czynił po to, abyśmy mogli przeżywać to w Nim i aby

On przeżywał to w nas. „Przez Wcielenie swoje Syn Boży zjednoczył się jakoś z każdym

człowiekiem"190. Jesteśmy powołani do tego, by stawać się coraz bardziej jedno z Nim. Jako

członkom swego Ciała daje On nam udział w tym, co przeżył w ludzkim ciele dla nas i jako

nasz wzór:

Powinniśmy przedłużać i dopełniać w sobie zbawcze dzieło Chrystusa; powinniśmy

prosić Go często, aby doprowadził je do ostatecznego wypełnienia w nas i w całym

Kościele... Tymczasem Syn Boży pragnie przekazać nam, jakby rozwijać i przedłużać

swe misteria w nas i w całym swoim Kościele przy pomocy łask, których chce nam

udzielić, oraz skutków, których dzięki tym misteriom pragnie w nas dokonać. W takim

znaczeniu Chrystus pragnie dopełnić w nas swoje misteria191.

II. Misteria dziecięctwa i ukrytego życia Jezusa

Przygotowania

522 Przyjście Syna Bożego na ziemię jest tak wielkim wydarzeniem, że Bóg zechciał

przygotowywać je w ciągu wieków. Wszystkie obrzędy i ofiary, figury i symbole

„Pierwszego Przymierza"192 Bóg ukierunkował ku Chrystusowi; zapowiada Go przez usta

proroków, których posyła kolejno do Izraela. Budzi także w sercu pogan niejasne

oczekiwanie tego przyjścia.

523 Święty Jan Chrzciciel jest bezpośrednim poprzednikiem Pana193, posłanym, by

przygotować Mu drogi194. „Prorok Najwyższego" (Łk 1, 76) przerasta wszystkich

proroków195, jest ostatnim z nich196, zapoczątkowuje Ewangelię197, pozdrawia Chrystusa

już w łonie matki198 i znajduje radość jako „przyjaciel oblubieńca" (J 3, 29), nazywając Go

Barankiem Bożym, „który gładzi grzech świata" (J 1, 29). Poprzedzając Jezusa „w duchu i

mocy Eliasza" (Łk 1, 17), świadczy o Nim swoim przepowiadaniem, swoim chrztem

nawrócenia, a w końcu swoim męczeństwem199.

185 Por. Rz 15, 5; Flp 2, 5.

186 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 38.

187 Por. J 13, 15.

188 Por. Łk 11, 1.

189 Por. Mt 5, 11-12.

190 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 22.

191 Św. Jan Eudes, Tractatus de regno lesu, por. Liturgia Godzin, IV, Godzina czytań z piątku 33 tygodnia

zwykłego.

192 Por. Hbr 9, 15.

193 Por. Dz 13, 24.

194 Por. Mt 3, 3.

195 Por. Łk 7, 26.

196 Por. Mt 11, 13.

197 Por. Dz 1, 22; Łk 16, 16.

198 Por. Łk 1, 41.

199 Por. Mk 6, 17-29.

524 Celebrując co roku liturgię Adwentu, Kościół aktualizuje to oczekiwanie Mesjasza;

uczestnicząc w długim przygotowaniu pierwszego przyjścia Zbawiciela, wierni odnawiają

gorące pragnienie Jego drugiego Przyjścia200. Przez celebrację narodzin i męczeństwa

Poprzednika Kościół jednoczy się z jego pragnieniem: „Potrzeba, by On wzrastał, a ja żebym

się umniejszał" (J 3, 30).

Misterium Bożego Narodzenia

525 Jezus narodził się w nędznej stajni, w ubogiej rodzinie201; prości pasterze są

pierwszymi świadkami tego wydarzenia. Właśnie w tym ubóstwie objawia się chwała

nieba202. Kościół nie przestaje opiewać chwały tej nocy:

Dzisiaj Dziewica wydaje na świat Wiecznego,

A ziemia użycza groty Niedostępnemu.

Wysławiają Go aniołowie i pasterze,

Zbliżają się mędrcy, idąc za gwiazdą,

Ponieważ narodziłeś się dla nas,

Małe Dzieciątko, wieczny Boże!203

526 „Stać się dzieckiem" wobec Boga - to warunek wejścia do Królestwa204. W tym celu

trzeba się uniżyć205, stać się małym; co więcej, trzeba „się powtórnie narodzić" (J 3, 7),

narodzić się „z Boga" (J 1,13), by „się stać dzieckiem Bożym" (J 1, 12). Misterium Bożego

Narodzenia wypełnia się w nas, gdy Chrystus „kształtuje się" w nas (Ga 4, 19). Boże

Narodzenie jest misterium tej „przedziwnej wymiany":

O przedziwna wymiano! Stwórca ludzkości przyjął duszę i ciało, narodził się z

Dziewicy, a stając się człowiekiem bez udziału ziemskiego ojca, obdarzył nas swoim

Bóstwem206.

200 Por. Ap 22, 17.

201 Por. Łk 2, 6-7.

202 Por. Łk 2, 8-20.

203 Kontakion Romana Piewcy.

204 Por. Mt 18, 3-4.

205 Por. Mt 23, 12.

206 Liturgia Godzin, I, Antyfona z II Nieszporów 1 stycznia.

Misteria dziecięctwa Jezusa

527 Obrzezanie Jezusa w ósmym dniu po narodzeniu207 jest znakiem włączenia Go do

potomstwa Abrahama i ludu Przymierza; jest znakiem Jego poddania się Prawu208 i

uprawnienia Go do udziału w kulcie Izraela, w którym będzie uczestniczył przez całe życie.

Jest ono figurą „obrzezania Chrystusowego", jakim jest chrzest (Kol 2, 11-12).

528 Objawienie (Epifania) jest ukazaniem się Jezusa jako Mesjasza Izraela, Syna Bożego

i Zbawiciela świata. Wraz z chrztem Jezusa w Jordanie i godami w Kanie209 celebruje się

w tym dniu pokłon oddany Jezusowi przez „mędrców" przybyłych ze Wschodu (Mt 2, 1).

W tych „mędrcach", reprezentantach wyznawców sąsiednich religii pogańskich, Ewangelia

widzi pierwociny narodów, które przyjmują Dobrą Nowinę zbawienia przez Wcielenie.

Przybycie mędrców do Jerozolimy, by „oddać [Królowi żydowskiemu] pokłon" (Mt 2, 2),

pokazuje, że szukają oni w Izraelu, w mesjańskim świetle gwiazdy Dawida210, Tego, który

będzie królem narodów211. Ich przybycie oznacza, że poganie tylko wtedy mogą odkryć

Jezusa i wielbić Go jako Syna Bożego i Zbawiciela świata, gdy zwrócą się do Żydów212

i przyjmą od nich obietnicę mesjańską, która jest zawarta w Starym Testamencie213.

Objawienie (Epifania) ukazuje, że „wielu pogan wchodzi do rodziny patriarchów"214

i uzyskuje godność izraelską (israeliticam dignitas)215.

529 Ofiarowanie Jezusa w świątyni216 pokazuje Go jako Pierworodnego, należącego do

Pana217. Wraz z Symeonem i Anną cały oczekujący Izrael wychodzi na spotkanie swego

Zbawcy (tradycja bizantyjska tak nazywa to wydarzenie). Jezus zostaje uznany za tak bardzo

oczekiwanego Mesjasza, „światło narodów" i „chwałę Izraela", a także za „znak sprzeciwu".

Miecz boleści przepowiedziany Maryi zapowiada inną ofiarę, doskonałą i jedyną - ofiarę

Krzyża, która przyniesie zbawienie, jakie Bóg „przygotował wobec wszystkich narodów".

530 Ucieczka do Egiptu i rzeź niewiniątek218 ukazują, że ciemności przeciwstawiają się

światłu: Słowo „przyszło do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli" (J 1, 11). Całe życie

Chrystusa będzie przebiegało pod znakiem prześladowania. Ci, którzy należą do Niego, będą

uczestniczyć z Nim w tym prześladowaniu219. Jego powrót z Egiptu220 przypomina

wydarzenie Wyjścia221 i przedstawia Jezusa jako ostatecznego wyzwoliciela.

207 Por. Łk 2, 21.

208 Por. Ga 4, 4.

209 Por. Liturgia Godzin, I, Antyfona do pieśni Maryi w II Nieszporach Objawienia Pańskiego.

210 Por. Lb 24, 17; Ap 22, 16.

211 Por. Lb 24, 17-19.

212 Por. J 4, 22.

213 Por. Mt 2, 4-6.

214 Św. Leon Wielki, Sermones, 23: PL 54, 224 B; por. Liturgia Godzin, I, Godzina czytań z Objawienia

Pańskiego.

215 Mszał Rzymski, Wigilia Paschalna 26: Modlitwa po trzecim czytaniu.

216 Por. Łk 2, 22-39.

217 Por. Wj 13, 12-13.

218 Por. Mt 2, 13-18.

219 Por. J 15, 20.

220 Por. Mt 2, 15.

221 Por. Oz 11, 1.

Misteria ukrytego życia Jezusa

531 Przez większą część swego życia Jezus dzielił sytuację ogromnej większości ludzi: było

to codzienne życie bez widocznej wielkości, życie z pracy rąk, żydowskie życie religijne

poddane Prawu Bożemu222, życie we wspólnocie. O całym tym okresie zostało nam

objawione, że Jezus był „poddany" swoim rodzicom oraz że „czynił postępy w mądrości, w

latach i w łasce u Boga i u ludzi" (Łk 2, 51-52).

532 Przez poddanie swojej Matce i swemu prawnemu ojcu Jezus doskonale wypełnia

czwarte przykazanie. Poddanie to jest ziemskim obrazem Jego synowskiego posłuszeństwa

Ojcu niebieskiemu. Codzienne poddanie Jezusa Józefowi i Maryi zapowiadało i uprzedzało

Jego poddanie z Wielkiego Czwartku: „Nie moja wola..." (Łk 22, 42). Posłuszeństwo

Chrystusa w codzienności życia ukrytego zapoczątkowało już dzieło naprawy tego, co

zniszczyło nieposłuszeństwo Adama223.

533 Życie ukryte w Nazarecie pozwala każdemu człowiekowi jednoczyć się z Chrystusem

na najbardziej zwyczajnych drogach życia:

Nazaret jest szkołą, w której zaczyna się pojmować życie Jezusa: jest to szkoła

Ewangelii... Najpierw lekcja milczenia. Niech się odrodzi w nas szacunek dla milczenia,

tej pięknej i niezastąpionej postawy ducha... Lekcja życia rodzinnego. Niech Nazaret

nauczy nas, czym jest rodzina, jej wspólnota miłości, jej surowe i proste piękno, jej

święty i nierozerwalny charakter... Przykład pracy. O Nazaret, domu Syna cieśli, tu

właśnie chcielibyśmy zrozumieć i umocnić surowe, a przynoszące zbawienie prawo

ludzkiej pracy... Jakżebyśmy chcieli pozdrowić stąd wszystkich pracujących całego

świata i ukazać im wielki wzór ich Boskiego Brata224.

534 Odnalezienie Jezusa w świątyni225 jest jedynym wydarzeniem, które przerywa

milczenie Ewangelii o ukrytych latach Jezusa. Jezus pozwala tu dostrzec tajemnicę swego

całkowitego poświęcenia się posłaniu wypływającemu z Jego Bożego synostwa: „Czy nie

wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mego Ojca?" (Łk 2, 49). Maryja i

Józef „nie rozumieli" tych słów, ale przyjęli je w wierze, a Maryja „chowała wiernie

wszystkie te wspomnienia w swym sercu" (Łk 2, 51) przez wszystkie lata, gdy Jezus

pozostawał ukryty w milczeniu zwyczajnego życia.

222 Por. Ga 4, 4.

223 Por. Rz 5, 19.

224 Paweł VI, Przemówienie w Nazarecie z 5 stycznia 1964 r.; por. Liturgia Godzin, I, Godzina czytań ze święta

Świętej Rodziny.

225 Por. Łk 2, 41-52.

III. Misteria publicznego życia Jezusa

Chrzest Jezusa

535 Na początku226 publicznego życia Jezus przyjmuje chrzest od Jana w Jordanie227. Jan

„głosił chrzest nawrócenia dla odpuszczenia grzechów" (Łk 3, 3). Tłum grzeszników - celnicy

i żołnierze228, faryzeusze i saduceusze229 oraz nierządnice230 - przychodzi, aby być

ochrzczonym przez niego. „Wtedy przyszedł Jezus". Jan Chrzciciel waha się, Jezus nalega:

przyjmuje chrzest. Wówczas Duch Święty w postaci gołębicy zstępuje na Jezusa, a głos z

nieba ogłasza: „Ten jest mój Syn umiłowany" (Mt 3, 13-17). Jest to objawienie się, „Epifania"

Jezusa jako Mesjasza Izraela i Syna Bożego.

536 Chrzest Jezusa jest z Jego strony przyjęciem i zapoczątkowaniem Jego posłania

Cierpiącego Sługi. Jezus pozwala zaliczyć się do grzeszników231. Jest już „Barankiem

Bożym, który gładzi grzech świata" (J 1, 29); uprzedza już „chrzest" swojej krwawej

śmierci232; przychodzi już „wypełnić wszystko, co sprawiedliwe" (Mt 3, 15), to znaczy

poddaje się całkowicie woli swego Ojca. Jezus z miłości przyjmuje ten chrzest śmierci na

odpuszczenie grzechów233. Na to przyjęcie odpowiada głos Ojca, który upodobał sobie w

Synu234. Duch, którego Jezus posiada w pełni od chwili swego poczęcia, przychodzi

„spocząć" na Nim (J 1, 32-33)235. Jezus będzie Jego źródłem dla całej ludzkości. Przy Jego

chrzcie „otworzyły... się niebiosa" (Mt 3, 16), które zamknął grzech Adama; wody zostają

uświęcone przez zstąpienie Jezusa i Ducha - jest to zapowiedź nowego stworzenia.

537 Przez chrzest chrześcijanin zostaje sakramentalnie upodobniony do Chrystusa, który w

swoim chrzcie uprzedza swoją śmierć i swoje zmartwychwstanie; powinien on wejść w tę

tajemnicę pokornego uniżenia się i skruchy, zstąpić do wody z Jezusem, aby wyjść z niej

razem z Nim, odrodzić się z wody i Ducha, aby w Synu stać się umiłowanym synem Ojca i

„wkroczyć w nowe życie" (Rz 6, 4):

Mamy pogrzebać się z Chrystusem przez chrzest, by z Nim zmartwychwstać; zstąpmy z

Nim, abyśmy z Nim zostali wyniesieni; wznieśmy się z Nim w górę, abyśmy z Nim

dostąpili chwały236.

Wszystko, co dokonało się w Chrystusie, pozwala nam poznać, że po Jego kąpieli w

wodzie Duch Święty z nieba unosi się nad nami, a przybrani przez głos Ojca, stajemy

się synami Bożymi237.

226 Por. Łk 3, 23.

227 Por. Dz 1, 22.

228 Por. Łk 3, 10-14.

229 Por. Mt 3, 7.

230 Por. Mt 21, 32.

231 Por. Iz 53, 12.

232 Por. Mk 10, 38; Łk 12, 50.

233 Por. Mt 26, 39.

234 Por. Łk 3, 22; Iz 42, 1.

235 Por. Iz 11, 2.

236 Św. Grzegorz z Nazjanzu, Orationes, 40, 9: PG 36, 369 B.

237 Św. Hilary z Poitiers, ln evangelium Matthaei, 2: PL 9, 927.

Kuszenie Jezusa

538 Ewangelie mówią o okresie samotności Jezusa na pustyni zaraz po przyjęciu przez

Niego chrztu od Jana: „Duch wyprowadził" Go na pustynię. Jezus pozostaje tam przez

czterdzieści dni, poszcząc; żyje wśród dzikich zwierząt, a aniołowie Mu usługują238. Na

końcu tego czasu trzykrotnie kusi Go Szatan, usiłując wystawić na próbę Jego synowską

postawę wobec Boga. Jezus odpiera te ataki, które jakby streszczają w sobie pokusy Adama w

raju i Izraela na pustyni, a diabeł oddala się od Niego „do czasu" (Łk 4, 13).

539 Ewangeliści wskazują na zbawcze znaczenie tego tajemniczego wydarzenia. Jezus jest

nowym Adamem, który pozostaje wierny tam, gdzie pierwszy Adam uległ pokusie. Jezus

doskonale wypełnia powołanie Izraela, w przeciwieństwie do tych, którzy prowokowali

niegdyś Boga przez czterdzieści lat na pustyni239. Chrystus objawia się jako Sługa Boży

całkowicie posłuszny woli Bożej. W tym Jezus jest zwycięzcą diabła; związał mocarza, aby

odebrać mu jego zdobycz240. Zwycięstwo Jezusa nad kusicielem na pustyni uprzedza

zwycięstwo męki, w której Jezus okazał najwyższe posłuszeństwo swojej synowskiej miłości

do Ojca.

540 Kuszenie Jezusa ukazuje, w jaki sposób Syn Boży ma być Mesjaszem w

przeciwieństwie do tego, co proponuje Mu Szatan i co ludzie pragną Mu przypisać241.

Dlatego właśnie Chrystus zwyciężył kusiciela dla nas: „Nie takiego bowiem mamy

arcykapłana, który by nie mógł współczuć naszym słabościom, lecz doświadczonego we

wszystkim na nasze podobieństwo, z wyjątkiem grzechu" (Hbr 4, 15). Kościół co roku przez

czterdzieści dni Wielkiego Postu jednoczy się z tajemnicą Jezusa na pustyni.

238 Por. Mk 1, 12-13.

239 Por. Ps 95, 10.

240 Por. Mk 3, 27.

241 Por. Mt 16, 21-23.

„Bliskie jest Królestwo Boże"

541 „Gdy Jan został uwięziony, Jezus przyszedł do Galilei i głosił Ewangelię Bożą. Mówił:

«Czas się wypełnił i bliskie jest Królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię»"

(Mk 1, 14-15). „Żeby wypełnić wolę Ojca, Chrystus zapoczątkował Królestwo niebieskie na

ziemi"242. Teraz wolą Ojca jest „wyniesienie ludzi do uczestnictwa w życiu Bożym"243.

Czyni to, gromadząc ludzi wokół swojego Syna, Jezusa Chrystusa. Zgromadzeniem tym jest

Kościół, który na ziemi „stanowi zalążek oraz zaczątek tego Królestwa"244.

542 Chrystus znajduje się w centrum tego zgromadzenia ludzi w „rodzinie Bożej". Zwołuje

ich wokół siebie przez swoje słowa i znaki, które ukazują Królestwo Boże, oraz przez

posłanie swoich uczniów. Urzeczywistni przyjście swego Królestwa przede wszystkim przez

wielkie Misterium swojej Paschy śmierć na krzyżu i Zmartwychwstanie. „A Ja, gdy zostanę

nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie" (J 12, 32). „Wszyscy ludzie

powołań są do tego zjednoczenia z Chrystusem"245.

Zapowiedź Królestwa Bożego

543 Wszyscy ludzie są powołani do Królestwa. Królestwo mesjańskie, głoszone najpierw

dzieciom Izraela246, jest przeznaczone dla wszystkich narodów247 Aby wejść do niego,

trzeba przyjąć słowo Jezusa:

Słowo (Pana) porównane jest do ziarna, które wsiewa się w rolę; ci, co słuchaj go z

wiarą i zaliczają się do małej trzódki Chrystusowej, otrzymali już sam Królestwo;

własną mocą kiełkuje następnie ziarno i wzrasta aż do czas żniwa248.

544 Królestwo Boże należy do ubogich i do maluczkich, to znaczy do tych, którzy przyjęli je

pokornym sercem. Jezus został posłany, by „ubogim niósł dobrą nowinę" (Łk 4, 18)249.

Ogłasza ich błogosławionymi, ponieważ „do nic należy Królestwo niebieskie" (Mt 5, 3).

Właśnie „maluczkim" Ojciec zechciał objawić to, co pozostaje zakryte przed mądrymi i

roztropnymi250. Od żłóbka aż do krzyża Jezus dzieli życie ubogich; zna głód251,

pragnienie252 i ogołocenie253. Co więcej, utożsamia się z wszelkiego rodzaju ubogimi, a

aktywną miłość do nich czyni warunkiem wejścia do swojego Królestwa254.

242 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 3.

243 Tamże, 2.

244 Tamże, 5.

245 Tamże, 3.

246 Por. Mt 10, 5-7.

247 Por. Mt 8, 11; 28, 19.

248 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 5.

249 Por. Łk 7, 22.

250 Por. Mt 11, 25.

251 Por. Mk 2, 23-26; Mt 21, 18.

252 Por. J 4, 6-7; 19, 28.

253 Por. Łk 9, 58.

254 Por. Mt 25, 31-46.

545 Jezus zaprasza grzeszników do stołu Królestwa: „Nie przyszedłem, aby powołać

sprawiedliwych, ale grzeszników" (Mk 2, 17)255. Zaprasza ich do nawrócenia, bez którego

nie można wejść do Królestwa, ale ukazuje im słowem i czynem bezgraniczne miłosierdzie

Ojca wobec nich256 i ogromną „radość z jednego grzesznika, który się nawraca" (Łk 15, 7).

Największym dowodem tej miłości będzie ofiara Jego własnego życia „na odpuszczenie

grzechów" (Mt 26, 28).

546 Jezus wzywa do wejścia do Królestwa, posługując się przypowieściami, które stanowią

charakterystyczną cechę Jego nauczania257. Przez nie zaprasza na ucztę Królestwa258, ale

wymaga także radykalnego wyboru: aby zyskać Królestwo, trzeba oddać wszystko259; nie

wystarczą słowa, potrzebne są czyny260. Przypowieści są dla człowieka jakby zwierciadłami:

Czy przyjmuje on słowo jak ziemia skalista czy jak ziemia żyzna?261 Co czyni z

otrzymanymi talentami?262 Jezus i obecność Królestwa na tym świecie w tajemniczy sposób

stanowią centrum przypowieści. Trzeba wejść do Królestwa, to znaczy stać się uczniem

Chrystusa, aby „poznać tajemnice Królestwa niebieskiego" (Mt 13, 11). Dla tych, którzy „są

poza" (Mk 4, 11), wszystko pozostaje niejasne263.

Znaki Królestwa Bożego

547 Słowom Jezusa towarzyszą liczne „czyny, cuda i znaki" (Dz 2, 22), które ukazują, że

Królestwo jest w Nim obecne. Potwierdzają one, że Jezus jest zapowiedzianym

Mesjaszem264.

548 Znaki wypełniane przez Jezusa świadczą o tym, że został posłany przez Ojca265.

Zachęcają do wiary w Niego266. Tym, którzy zwracają się do Jezusa z wiarą, udziela On

tego, o co proszą267. Cuda umacniają więc wiarę w Tego, który pełni dzieła swego Ojca;

świadczą one, że Jezus jest Synem Bożym268. Mogą jednak także dawać okazję do

„zwątpienia" (Mt 11, 6). Nie mają zaspokajać ciekawości i magicznych pragnień. Mimo tak

oczywistych cudów Jezus jest przez niektórych odrzucany269; oskarża się Go nawet o to, że

działa mocą złego ducha270.

255 Por. 1 Tm 1, 15.

256 Por. Łk 15, 11-32.

257 Por. Mk 4, 33-34.

258 Por. Mt 22, 1-14.

259 Por. Mt 13, 44-45.

260 Por. Mt 21, 28-32.

261 Por. Mt 13, 3-9.

262 Por. Mt 25, 14-30.

263 Por. Mt 13, 10-15.

264 Por. Łk 7, 18-23.

265 Por. J 5, 36; 10, 25.

266 Por. J 10, 38.

267 Por. Mk 5, 25-34; 10, 52.

268 Por. J 10, 31-38.

269 Por. J 11, 47-48.

270 Por. Mk 3, 22.

549 Wyzwalając niektórych ludzi od ziemskich cierpień: głodu271, niesprawiedliwości272,

choroby i śmierci273, Jezus wypełnił znaki mesjańskie. Nie przyszedł On jednak po to, by

usunąć wszelkie cierpienia na ziemi274, ale by wyzwolić ludzi od największej niewoli -

niewoli grzechu275, która przeszkadza ich powołaniu do synostwa Bożego i powoduje

wszystkie inne ludzkie zniewolenia.

550 Przyjście Królestwa Bożego jest porażką królestwa Szatana276: „Jeśli Ja mocą Ducha

Bożego wyrzucam złe duchy, to istotnie przyszło do was Królestwo Boże" (Mt 12, 28).

Egzorcyzmy Jezusa wyzwalają ludzi spod władzy złych duchów277. Uprzedzają one wielkie

zwycięstwo Jezusa nad „władcą tego świata" (J 12, 31). Królestwo Boże będzie ostatecznie

utwierdzone przez krzyż Chrystusa: Regnavit a ligno Deus - „Bóg zakrólował z krzyża"278.

„Klucze Królestwa"

551 Już na początku życia publicznego Jezus wybiera dwunastu mężczyzn, aby byli razem z

Nim i uczestniczyli w Jego posłaniu279. Daje im udział w swojej władzy „i wysłał ich, aby

głosili Królestwo Boże i uzdrawiali chorych" (Łk 9, 2). Zostają oni na zawsze złączeni z

Królestwem Chrystusa, ponieważ przez nich kieruje On Kościołem:

Przekazuję wam Królestwo, jak Mnie przekazał je mój Ojciec: abyście w Królestwie

moim jedli i pili przy moim stole oraz żebyście zasiadali na tronach, sądząc dwanaście

pokoleń Izraela (Łk 22, 29-30).

552 W kolegium Dwunastu pierwsze miejsce zajmuje Szymon Piotr280. Jezus powierzył mu

wyjątkową misję. Dzięki objawieniu otrzymanemu od Ojca Piotr wyznał: „Ty jesteś Mesjasz,

Syn Boga żywego". Nasz Pan powiedział wtedy do niego: „Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na

tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą" (Mt 16, 18). Chrystus,

„żywy kamień" (1 P 2, 4), zapewnia swemu Kościołowi zbudowanemu na Piotrze zwycięstwo

nad mocami śmierci. Piotr z racji wyznanej wiary pozostanie niezachwianą skałą Kościoła.

Będzie strzegł tej wiary przed wszelką słabością oraz umacniał w niej swoich braci281.

271 Por. J 5, 5-15.

272 Por. Łk 19, 8.

273 Por. Mt 11, 5.

274 Por. Łk 12, 13. 14; J 18, 36.

275 Por. J 8, 34-36.

276 Por. Mt 12, 26.

277 Por. Łk 8, 26-39.

278 Por. hymn Vexilla Regis.

279 Por. Mk 3, 13-19.

280 Por. Mk 3, 16; 9, 2; Łk 24, 34; 1 Kor 15, 5.

281 Por. Łk 22, 32.

553 Jezus powierzył Piotrowi specjalną władzę: „Tobie dam klucze Królestwa niebieskiego;

cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie" (Mt 16, 19). „Klucze" oznaczają

władzę zarządzania domem Bożym, którym jest Kościół. Jezus, „Dobry Pasterz" (J 10, 11),

potwierdził to zadanie po swoim Zmartwychwstaniu: „Paś baranki moje!" (J 21, 15-17).

„Wiązanie i rozwiązywanie" oznacza władzę odpuszczania grzechów, ogłaszania orzeczeń

doktrynalnych i podejmowania decyzji dyscyplinarnych w Kościele. Jezus powierzył tę

władzę Kościołowi przez posługę Apostołów282, a w sposób szczególny Piotrowi. Samemu

zaś Piotrowi powierzył wyraźnie klucze Królestwa.

Antycypacja Królestwa: Przemienienie

554 Począwszy od dnia, w którym Piotr wyznał, że Jezus jest Chrystusem, Synem Boga

żywego, Nauczyciel „zaczął... wskazywać swoim uczniom na to, że musi iść do Jerozolimy i

wiele cierpieć... że będzie zabity i trzeciego dnia zmartwychwstanie" (Mt 16, 21). Piotr

protestuje przeciw tej zapowiedzi283, a inni uczniowie jej nie rozumieją284. W tym

kontekście sytuuje się tajemnicze wydarzenie Przemienienia Jezusa285 na wysokiej górze,

wobec trzech świadków wybranych przez Niego: Piotra, Jakuba i Jana. Oblicze i szaty Jezusa

jaśnieją olśniewającym światłem; ukazują się Mojżesz i Eliasz, którzy mówią „o Jego

odejściu, którego miał dokonać w Jerozolimie" (Łk 9, 31). Okrywa ich obłok, a głos z nieba

mówi: „To jest Syn mój, Wybrany, Jego słuchajcie" (Łk 9, 35).

555 Jezus przez chwilę ukazuje swoją Boską chwałę, potwierdzając w ten sposób wyznanie

Piotra. Wskazuje także, że aby „wejść do swej chwały" (Łk 24, 26), musi przejść przez krzyż

w Jerozolimie. Mojżesz i Eliasz widzieli chwałę Boga na Górze; Prawo i prorocy

zapowiedzieli cierpienia Mesjasza286. Męka Jezusa jest właśnie wolą Ojca: Syn działa jako

Sługa Boży287. Obłok wskazuje na obecność Ducha Świętego: „Ukazała się cała Trójca:

Ojciec w głosie, Syn jako człowiek, Duch w świetlistym obłoku"288:

Przemieniłeś się na górze, a Twoi uczniowie, na ile byli do tego zdolni, kontemplowali

Twoją chwałę, Chryste Boże, by gdy zobaczą Cię na krzyżu, zrozumieli, że Twoja

męka była dobrowolna, i aby głosili światu, że Ty prawdziwie jesteś promieniowaniem

Ojca289.

282 Por. Mt 18, 18.

283 Por. Mt 16, 22-23.

284 Por. Mt 17, 23; Łk 9, 45.

285 Por. Mt 17, 1-8 par.; 2 P 1, 16-18.

286 Por. Łk 24, 27.

287 Por. Iz 42, 1.

288 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, III, 45, 4, ad 2.

289 Liturgia bizantyjska, Kontakion ze święta Przemienienia.

556 Na początku życia publicznego znajduje się chrzest, a na początku Paschy

Przemienienie. Przez chrzest Jezusa „ukazała się tajemnica naszego pierwszego odrodzenia":

nasz chrzest. Przemienienie „jest sakramentem powtórnego od- rodzenia": zapowiada nasze

zmartwychwstanie290. Już teraz uczestniczymy w Zmartwychwstaniu Pana przez Ducha

Świętego, który działa w sakramencie Ciała Chrystusa. Przemienienie daje nam przedsmak

chwalebnego przyjścia Chrystusa, „który przekształci nasze ciało poniżone na podobne do

swego chwalebnego ciała" (Flp 3, 21). Przypomina nam również, że „przez wiele ucisków

trzeba nam wejść do Królestwa Bożego" (Dz 14, 22).

Piotr jeszcze tego nie rozumiał, skoro pragnął żyć z Chrystusem na górze291. Dostąpisz

tego, Piotrze, dopiero po śmierci. Ale teraz Chrystus mówi: Zejdź z góry, by trudzić się

na ziemi, by służyć na ziemi, byś był pogardzany i ukrzyżowany na ziemi. Życie

zstępuje, aby dać się zabić; Chleb zstępuje, aby doznawać głodu, Droga zstępuje, aby

męczyć się w drodze, Źródło zstępuje, aby odczuwać pragnienie, a ty nie chcesz się

trudzić?292

Droga Jezusa do Jerozolimy

557 „Gdy dopełniał się czas Jego wzięcia z tego świata, (Jezus) postanowił udać się do

Jerozolimy" (Łk 9, 51)293. Przez to postanowienie Jezus zaznaczył, że szedł do Jerozolimy

gotowy na śmierć. Trzykrotnie zapowiadał swoją mękę i swoje zmartwychwstanie294.

Zmierzając do Jerozolimy, mówi: „rzecz niemożliwa, żeby prorok zginął poza Jerozolimą"

(Łk 13, 33).

558 Jezus przypomina męczeństwo proroków, którzy ponieśli śmierć w Jerozolimie295.

Niemniej jednak nieustannie wzywa Jerozolimę, by zgromadziła się wokół Niego: „Ile razy

chciałem zgromadzić twoje dzieci, jak ptak swe pisklęta zbiera pod skrzydła, a nie

chcieliście" (Mt 23, 37b). Gdy widzi przed sobą Jerozolimę, płacze nad tym miastem i raz

jeszcze wyraża pragnienie swego serca:

„O gdybyś i ty poznało w ten dzień to, co służy pokojowi! Ale teraz zostało to zakryte przed

twoimi oczami" (Łk 19, 41-42).

290 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, III, 45, 4, ad 2.

291 Por. Łk 9, 33.

292 Św. Augustyn, Sermones, 78, 6: PL 38, 492-493.

293 Por. J 13, 1.

294 Por. Mk 8, 31-33; 9, 31-32; 10, 32-34.

295 Por. Mt 23, 37a.

Mesjański wjazd Jezusa do Jerozolimy

559 W jaki sposób Jerozolima przyjmie swego Mesjasza? Jezus, który zawsze uchylał się

wobec usiłowań ludu, aby uczynić Go królem296, wybiera czas i przygotowuje szczegóły

swojego mesjańskiego wjazdu do miasta „Jego praojca Dawida" (Łk 1, 32)297. Zostaje

obwołany Synem Dawida, Tym, który przynosi zbawienie („Hosanna" oznacza „zbaw

więc!", „daj zbawienie!"). Oto „Król chwały" (Ps 24, 7-10) wchodzi do swojego Miasta,

„jedzie na osiołku" (Za 9, 9). Nie zdobywa Córy Syjonu, która jest figurą Jego Kościoła,

podstępem czy przemocą, lecz pokorą, która świadczy „o prawdzie" (J 18, 37). Dlatego

poddanymi Jego Królestwa w tym dniu są dzieci298 i „ubodzy Boga", którzy pozdrawiają

Go, jak obwieścili Go aniołowie pasterzom299. Kościół podejmuje ich wołanie:

„Błogosławiony, który przybywa w imię Pańskie" (Ps 118, 26) w Sanctus liturgii

eucharystycznej, rozpoczynając wspomnienie Paschy Pana.

560 Wjazd Jezusa do Jerozolimy ukazuje przyjście Królestwa, które Król-Mesjasz idzie

wypełnić przez Paschę swojej Śmierci i swojego Zmartwychwstania. Uroczystą celebracją

tego wydarzenia w Niedzielę Palmową Kościół rozpoczyna Wielki Tydzień.

W skrócie

561 „Życie Chrystusa było nieustannym nauczaniem: Jego milczenie, cuda, czyny, modlitwa,

miłość do ludzi, szczególna troska o poniżonych i biednych, całkowite przyjęcie ofiary

krzyżowej dla odkupienia ludzi, samo wreszcie Zmartwychwstanie - są urzeczywistnieniem

Jego słów i wypełnieniem Objawienia"300.

562 Uczniowie Chrystusa powinni upodabniać się do Niego, aż On ukształtuje się w

nich301. „Dlatego też dopuszczeni jesteśmy do misteriów Jego życia, z Nim

współukształtowani, wespół z Nim umarli i wespół z martwych wskrzeszeni, aż wespół z Nim

panować będziemy"302.

563 Pasterz lub mędrzec może tu na ziemi zbliżyć się do Boga, klękając przed żłóbkiem

betlejemskim i adorując Go ukrytego w słabości dziecka.

296 Por. J 6, 15.

297 Por. Mt 21, 1-11.

298 Por. Mt 21, 15-16; Ps 8, 3.

299 Por. Łk 19, 38; 2, 14.

300 Jan Paweł II, adhort. apost. Catechesi tradendae, 9.

301 Por. Ga 4, 19.

302 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 7.

564 Jezus przez swoje poddanie się Maryi i Józefowi, a także przez swoją pokorną pracę

w ciągu długich lat w Nazarecie, daje nam przykład świętości w codziennym życiu rodziny

i w pracy.

565 Od początku swojego życia publicznego, to jest od przyjęcia chrztu, Jezus jest „Sługą"

całkowicie poświęconym dziełu Odkupienia, które wypełni się przez „chrzest" Jego męki.

566 Kuszenie na pustyni ukazuje Jezusa, pokornego Mesjasza, który odnosi zwycięstwo nad

Szatanem przez całkowite przylgnięcie do zamysłu zbawienia zamierzonego przez Ojca.

567 Królestwo Boże zostało zapoczątkowane na ziemi przez Chrystusa. „Królestwo to

zajaśniało ludziom w słowie, czynach i w obecności Chrystusa"303, Kościół jest zalążkiem

i początkiem tego Królestwa. Jego klucze zostały powierzone Piotrowi.

568 Przemienienie Chrystusa ma na celu umocnienie wiary Apostołów ze względu na

przyszłą mękę: wyjście na „wysoką górę" jest przygotowaniem do wejścia na Kalwarię.

Chrystus, Głowa Kościoła, ukazuje to, co zawiera Jego Ciało i czym promieniuje w

sakramentach: „nadzieję chwały" (Kol 1, 27)304.

569 Jezus dobrowolnie udał się do Jerozolimy, wiedząc, że umrze tam bolesną śmiercią

z powodu sprzeciwu grzeszników305.

570 Wjazd Jezusa do Jerozolimy ukazuje przyjście Królestwa, które Król-Mesjasz, przyjęty

w swoim mieście przez dzieci i pokornych sercem, idzie wypełnić przez Paschę swojej Śmierci

i swojego Zmartwychwstania.

Artykuł czwarty

„JEZUS CHRYSTUS UMĘCZON POD PONCKIM PIŁATEM, UKRZYŻOWAN,

UMARŁ I POGRZEBION"

571 Misterium Paschalne Krzyża i Zmartwychwstania Chrystusa znajduje się w centrum

Dobrej Nowiny, którą Apostołowie, a za nimi Kościół, powinni głosić światu. Zbawczy

zamysł Boga wypełnił się „raz jeden" (Hbr 9, 26) przez odkupieńczą śmierć Jego Syna Jezusa

Chrystusa.

303 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 5.

304 Por. św. Leon Wielki, Sermones, 51, 3: PL 54, 310 C.

305 Por. Hbr 12, 3.

572 Kościół pozostaje wiemy „interpretacji wszystkich Pism" danej przez samego Jezusa

zarówno przed Jego Paschą, jak i po niej. „Czyż Mesjasz nie miał tego cierpieć, aby wejść do

swej chwały?" (Łk 24, 26-27. 45). Cierpienia Jezusa przybrały konkretną formę historyczną,

gdy został On „odrzucony przez starszych, arcykapłanów i uczonych w Piśmie" (Mk 8, 31),

którzy wydali „Go poganom na wyszydzenie, ubiczowanie i ukrzyżowanie" (Mt 20, 19).

573 Wiara może więc starać się zgłębić okoliczności śmierci Jezusa, przekazane wiernie

przez Ewangelie306 i poświadczone przez inne źródła historyczne, by lepiej zrozumieć sens

Odkupienia.

Paragraf pierwszy

JEZUS I IZRAEL

574 Od początku publicznej misji Jezusa niektórzy faryzeusze i zwolennicy Heroda z

kapłanami i uczonymi w Piśmie postanowili skazać Go na śmierć307. Z powodu różnych

działań (wypędzanie złych duchów308, odpuszczanie grzechów309, uzdrawianie w dzień

szabatu310, oryginalne interpretowanie przepisów o czystości prawnej311, kontakty z

celnikami i publicznymi grzesznikami312) niektórzy nieprzychylnie nastawieni ludzie

podejrzewali, że Jezus był opętany313. Oskarża się Go o bluźnierstwo314, fałszywy

profetyzm315 i przestępstwa religijne, które Prawo karało śmiercią przez ukamienowanie316.

575 Wiele czynów i słów Jezusa było więc „znakiem sprzeciwu" (Łk 2, 34) bardziej dla

autorytetów religijnych w Jerozolimie, tych, których Ewangelia św. Jana nazywa

„Żydami"317, niż dla wspólnoty ludu Bożego318. Oczywiście stosunki Jezusa z faryzeuszami

nie ograniczały się tylko do sporów. To właśnie faryzeusze uprzedzają Go o grożącym Mu

niebezpieczeństwie319. Jezus pochwala niektórych z nich, jak na przykład uczonego w

Piśmie, wymienionego w Ewangelii Św. Marka (12, 34); wiele razy jada u faryzeuszów320.

Potwierdza naukę głoszoną przez tę elitę religijną ludu Bożego na temat zmartwychwstania

umarłych321, pewnych form pobożności (jałmużna, post i modlitwa322), zwyczaju zwracania

się do Boga jako do Ojca, centralnego charakteru przykazania miłości Boga i bliźniego323.

306 Por. Sobór Watykański II, konst. Dei verbum, 19.

307 Por. Mk 3, 6.

308 Por. Mt 12, 24.

309 Por. Mk 2, 7.

310 Por. Mk 3, 1-6.

311 Por. Mk 7, 14-23.

312 Por. Mk 2, 14-17.

313 Por. Mk 3, 22; J 8, 48; 10, 20.

314 Por. Mk 2, 7; J 5, 18; 10, 33.

315 Por. J 7, 12. 52.

316 Por. J 8, 59; 10, 31.

317 Por. J 1, 19; 2, 18; 5, 10; 7, 13; 9, 22; 18, 12; 19, 38; 20, 19.

318 Por. J 7, 48-49.

319 Por. Łk 13, 31.

320 Por. Łk 7, 36; 14, 1.

321 Por. Mt 22, 23-24; Łk 20, 39.

322 Por. Mt 6, 2-18.

323 Por. Mk 12, 28-34.

576 W oczach wielu w Izraelu Jezus sprawiał wrażenie przeciwnika podstawowych

instytucji narodu wybranego:

- posłuszeństwa wobec Prawa w integralności jego przepisów pisanych i, według

faryzeuszów, w interpretacji tradycji ustnej;

- centralnego charakteru Świątyni Jerozolimskiej traktowanej jako miejsce święte, w którym

w sposób szczególny mieszka Bóg;

- wiary w jedynego Boga, w którego chwale nie może mieć udziału żaden człowiek.

I. Jezus i Prawo

577 Na początku Kazania na Górze Jezus uroczyście wypowiedział swoje stanowisko, w

którym w świetle łaski Nowego Przymierza przedstawił Prawo dane przez Boga na Synaju

podczas pierwszego Przymierza:

Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale

wypełnić. Zaprawdę bowiem powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani

jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w Prawie, aż się wszystko spełni. Ktokolwiek

więc zniósłby jedno z tych przykazań, choćby najmniejszych, i uczyłby tak ludzi, ten

będzie najmniejszy w Królestwie niebieskim. A kto je wypełnia i uczy wypełniać, ten

będzie wielki w Królestwie niebieskim (Mt 5, 17-19).

578 Jezus, Mesjasz Izraela, a więc największy w Królestwie niebieskim, powinien był

wypełnić Prawo, przyjmując je w jego integralności, aż do najmniejszych przepisów, zgodnie

z własnymi słowami. On sam tylko mógł uczynić to w sposób doskonały324. Żydzi, jak to

sami wyznają, nigdy nie mogli wypełnić Prawa w jego integralności, nie naruszając

najmniejszych przepisów325. Z tego względu corocznie w czasie święta Przebłagania dzieci

Izraela proszą Boga o przebaczenie z powodu przekraczania przez nich Prawa. Istotnie,

Prawo stanowi pewną całość i, jak przypomina Św. Jakub: „Choćby ktoś przestrzegał całego

Prawa, a przestąpiłby jedno tylko przykazanie, ponosi winę za wszystkie" (Jk 2, 10)326.

579 Zasada integralności zachowywania Prawa, nie tylko co do litery, lecz także co do

ducha, była droga faryzeuszom. Ukazując ją Izraelowi, doprowadzili oni wielu Żydów w

czasach Jezusa do najwyższej gorliwości religijnej327. Gdyby owa gorliwość nie zamieniła

się w „obłudną" kazuistykę328, mogłaby przygotować lud na tę zdumiewającą interwencję

Bożą, którą będzie doskonałe wypełnienie Prawa przez jedynie Sprawiedliwego w miejsce

wszystkich grzeszników329.

324 Por. J 8, 46.

325 Por. J 7, 19; Dz 13, 38-41; 15, 10.

326 Por. Ga 3, 10; 5, 3.

327 Por. Rz 10, 2.

328 Por. Mt 15, 3-7; Łk 11, 39-54.

329 Por. Iz 53, 11; Hbr 9, 15.

580 Doskonałe wypełnienie Prawa mogło być jedynie dziełem Boskiego Prawodawcy,

narodzonego pod Prawem w osobie Syna330. W Jezusie Prawo ukazuje się już nie jako

wypisane na kamiennych tablicach, ale jako wyryte „w głębi jestestwa... w sercu" (Jr 31, 33)

Sługi, który, ponieważ „niezachwianie przynosi Prawo" (Iz 42, 3), staje się „Przymierzem dla

ludzi" (Iz 42, 6). Jezus do tego stopnia wypełnia Prawo, że bierze na siebie „przekleństwo

Prawa" (Ga 3, 13) ciążące nad tymi, którzy nie wypełniają „wytrwale wszystkiego, co

nakazuje wykonać Księga Prawa" (Ga 3, 10), ponieważ poniósł śmierć „dla odkupienia

przestępstw, popełnionych za pierwszego przymierza" (Hbr 9, 15).

581 Jezus uchodził w oczach Żydów i ich duchowych przywódców za nauczyciela

(rabbi)331. Jego argumentacja często mieściła się w ramach rabinistycznej interpretacji

Prawa332. Równocześnie jednak nie mógł On nie wywołać sprzeciwu uczonych w Prawie,

ponieważ nie zadowalał się proponowaniem swojej interpretacji jako jednej z wielu: „Uczył

ich bowiem jak ten, który ma władzę, a nie jak ich uczeni w Piśmie" (Mt 7, 28-29). Na Górze

Błogosławieństw333 przez Jezusa daje się słyszeć na nowo to samo słowo Boże, które

zabrzmiało na Synaju, aby przekazać Mojżeszowi Prawo pisane. Słowo to nie obala Prawa,

ale je wypełnia, dając mu w sposób Boski ostateczną interpretację: „Słyszeliście również, że

powiedziano przodkom... A Ja wam powiadam" (Mt 5, 33-34). Tym samym Boskim

autorytetem Jezus odrzuca pewną „tradycję ludzką" (Mk 7, 8) faryzeuszów, którzy uchylają

„słowo Boże" (Mk 7, 13).

582 Idąc jeszcze dalej, Jezus wypełnia Prawo dotyczące czystości pokarmów, tak ważne w

życiu codziennym Żydów, ukazując przez Boską interpretację jego znaczenie

„pedagogiczne"334: „Nic z tego, co z zewnątrz wchodzi w człowieka, nie może uczynić go

nieczystym... Tak uznał wszystkie potrawy za czyste... Co wychodzi z człowieka, to czyni go

nieczystym. Z wnętrza bowiem, z serca ludzkiego pochodzą złe myśli" (Mk 7, 18-21).

Podając z Boskim autorytetem ostateczną interpretację Prawa, Jezus spotkał się z oporem

niektórych uczonych, nie zgadzających się z Jego interpretacją potwierdzoną nawet przez

Boskie znaki, które jej towarzyszyły335. Szczególnie odnosiło się to do zagadnienia szabatu.

Jezus przypomina, często posługując się argumentami rabinistycznymi336, że ani służba

Bogu337, ani służba bliźniemu338, jaką były dokonywane przez Niego uzdrowienia, nie

zakłóca odpoczynku szabatowego.

330 Por. Ga 4, 4.

331 Por. J 11, 28; 3, 2; Mt 22, 23-24. 34-36.

332 Por. Mt 12, 5; 9, 12; Mk 2, 23-27; Łk 6, 6-9; J 7, 22-23.

333 Por. Mt 5, 1.

334 Por. Ga 3, 24.

335 Por. J 5, 36; 10, 25. 37-38; 12, 37.

336 Por. Mk 2, 25-27; J 7, 22-24.

337 Por. Mt 12, 5; Lb 28, 9.

338 Por. Łk 13, 15-16; 14, 3-4.

II. Jezus i Świątynia

583 Podobnie jak wcześniejsi prorocy Jezus okazywał bardzo głęboki szacunek dla Świątyni

Jerozolimskiej. Został w niej ofiarowany przez Józefa i Maryję w czterdziestym dniu po

narodzeniu339. W wieku dwunastu lat decyduje się na pozostanie w Świątyni w celu

przypomnienia swoim rodzicom, że powinien być w sprawach Ojca340. W czasie swego

życia ukrytego udawał się do niej co roku przynajmniej na święto Paschy341; samą Jego

misję publiczną wyznaczał rytm pielgrzymek do Jerozolimy na wielkie święta żydowskie342.

584 Jezus wszedł do Świątyni jako do uprzywilejowanego miejsca spotkania z Bogiem.

Świątynia jest dla Niego mieszkaniem Jego Ojca, domem modlitwy; oburza się, że jej

dziedziniec zewnętrzny stał się miejscem handlu343. Jeśli wyrzuca ze Świątyni kupców, to

czyni to przez zazdrosną miłość do Ojca: „Z domu mego Ojca nie róbcie targowiska!

Uczniowie Jego przypomnieli sobie, że napisano: Gorliwość o dom Twój pochłonie Mnie [Ps

69, 10]" (J 2, 16-17). Po Zmartwychwstaniu Jezusa Apostołowie zachowali religijny szacunek

dla Świątyni344.

585 Przed swoją męką Jezus zapowiedział jednak zburzenie tej wspaniałej budowli, z której

nie pozostanie nawet kamień na kamieniu345. Zapowiedział w ten sposób znak czasów

ostatecznych, które zostaną zapoczątkowane wraz z Jego Paschą346. Proroctwo to mogło być

jednak przedstawione w sposób zniekształcony przez fałszywych świadków w czasie Jego

przesłuchania u najwyższego kapłana347 i powróciło do Niego jako zniewaga, gdy został

przybity do krzyża348.

586 Jezus nie tylko nie był wrogo nastawiony do Świątyni349, w której wygłosił to, co

istotne w Jego nauczaniu350, lecz także zapłacił podatek świątynny, dołączając się do

Piotra351, którego ustanowił fundamentem swego przyszłego Kościoła352. Co więcej,

utożsamił się ze Świątynią, przedstawiając siebie jako ostateczne mieszkanie Boga wśród

ludzi353. Dlatego właśnie Jego wydanie się na śmierć354 zapowiada zburzenie Świątyni,

które ukaże wejście historii zbawienia w nową epokę: „Nadchodzi godzina, kiedy ani na tej

górze, ani w Jerozolimie nie będziecie czcili Ojca" (J 4, 21)355.

339 Por. Łk 2, 22-39.

340 Por. Łk 2, 46-49.

341 Por. Łk 2, 41.

342 Por. J 2, 13-14; 5, 1. 14; 7, 1. 10. 14; 8, 2; 10, 22-23.

343 Por. Mt 21, 13.

344 Por. Dz 2, 46; 3, 1; 5, 20. 21.

345 Por. Mt 24, 1-2.

346 Por. Mt 24, 3; Łk 13, 35.

347 Por. Mk 14, 57-58.

348 Por. Mt 27, 39-40.

349 Por. Mt 8, 4; 23, 21; Łk 17, 14; J 4, 22.

350 Por. J 18, 20.

351 Por. Mt 17, 24-27.

352 Por. Mt 16, 18.

353 Por. J 2, 21; Mt 12, 6.

354 Por. J 2, 18-22.

355 Por. J 4, 23-24; Mt 27, 51; Hbr 9, 11; Ap 21, 22.

III. Jezus i wiara Izraela w Boga Jedynego i Zbawiciela

587 O ile Prawo i Świątynia Jerozolimska mogły być dla władz religijnych Izraela okazją do

„sprzeciwu"356 wobec Jezusa, to prawdziwym kamieniem obrazy była dla nich rola Jezusa w

odpuszczaniu grzechów, będącym w sensie ścisłym dziełem Bożym357.

588 Jezus gorszył faryzeuszów spożywaniem posiłków z celnikami i grzesznikami358,

których traktował z taką samą życzliwością359. Przeciw tym, którzy ufali sobie, „że są

sprawiedliwi, a innymi gardzili" (Łk 18, 9)360, Jezus stwierdził: „Nie przyszedłem wezwać

do nawrócenia sprawiedliwych, lecz grzeszników" (Łk 5, 32). Posunął się jeszcze dalej,

mówiąc do faryzeuszów, że - ponieważ grzech jest powszechny361 - ci, którzy sądzą, że nie

potrzebują zbawienia, są zaślepieni sami w sobie362.

589 Jezus gorszył przede wszystkim przez to, że utożsamił swoje miłosierne postępowanie

wobec grzeszników z postawą samego Boga wobec nich363. Dał nawet do zrozumienia, że

zasiadając do stołu z grzesznikami364, dopuszcza ich do uczty mesjańskiej365. Najbardziej

jednak Jezus poruszył władze religijne Izraela, gdy odpuszczał grzechy. Rzeczywiście,

stwierdzają one z niepokojem: „Któż może odpuszczać grzechy, prócz jednego Boga?" (Mk

2,7). Odpuszczając grzechy, Jezus albo bluźnił, ponieważ jako człowiek czynił się równym

Bogu366, albo mówił prawdę, a Jego Osoba uobecniała i objawiała imię Boże367.

590 Jedynie Boska tożsamość Osoby Jezusa może usprawiedliwić także Jego absolutne

wymaganie: „Kto nie jest ze Mną, jest przeciwko Mnie" (Mt 12, 30), a także Jego słowa, że w

Nim „jest coś więcej niż Jonasz... coś więcej niż Salomon" (Mt 12, 41-42), „coś większego

niż Świątynia" (Mt 12, 6); gdy przypomina w odniesieniu do siebie, że Dawid nazwał

Mesjasza swoim Panem368, i gdy stwierdza: „Zanim Abraham stał się, Ja Jestem" (J 8, 58), a

nawet: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy" (J 10, 30).

356 Por. Łk 2, 34.

357 Por. Łk 20, 17-18; Ps 118, 22.

358 Por. Łk 5, 30.

359 Por. Łk 7, 36; U, 37; 14, 1.

360 Por. J 7, 49; 9, 34.

361 Por. J 8, 33-36.

362 Por. J 9, 40-41.

363 Por. Mt 9, 13; Oz 6, 6.

364 Por. Łk 15, 1-2. 363 Por. Łk 15, 23-32.

366 Por. J 5, 18; 10, 33.

367 Por. J 17, 6. 26.

368 Por. Mt 12, 36. 37.

591 Jezus domagał się od władz religijnych w Jerozolimie wiary w Niego ze względu na

dzieła Ojca, jakie wypełnia369. Taki akt wiary musiał jednak przejść przez tajemniczą śmierć

sobie, by „się powtórnie narodzić" (J 3, 7) dzięki łasce Bożej370. Takie wymaganie

nawrócenia wobec zdumiewającego wypełnienia się obietnic371 pozwala zrozumieć

tragiczną pogardę Sanhedrynu, który uznawał, że Jezus zasługiwał na śmierć jako

bluźnierca372. Jego członkowie działali w ten sposób zarówno przez „niewiedzę"373, jak i

przez „zatwardziałość" (Mk 3, 5; Rz 11, 25) „niewiary" (Rz 11, 20).

W skrócie

592 Jezus nie zniósł Prawa danego na Synaju, ale je wypełnił374 tak doskonale375, że

objawił jego ostateczny sens376 i wynagrodził popełnione przeciw niemu wykroczenia377.

593 Jezus czcił Świątynię, przybywając do niej jako pielgrzym na święta żydowskie, oraz

umiłował zazdrosną miłością to mieszkanie Boga wśród ludzi. Świątynia jest figurą Jego

misterium. Jeśli Jezus ogłasza jej zburzenie, to ukazuje w ten sposób swoje własne wydanie na

śmierć i wejście historii zbawienia w nową epokę, w której Jego Ciało będzie ostateczną

Świątynią.

594 Jezus dokonywał czynów, jak na przykład odpuszczenie grzechów, które potwierdzały, że

jest Bogiem Zbawicielem378. Niektórzy Żydzi, nie uznając Boga, który stał się

człowiekiem379, widzieli w Nim „człowieka uważającego siebie za Boga" (J 10, 33) i osądzili

Go jako bluźniercę.

369 Por. J 10, 36-38.

370 Por. J 6, 44.

371 Por. Iz 53, 1.

372 Por. Mk 3, 6; Mt 26, 64-66.

373 Por. Łk 23, 34; Dz 3, 17-18.

374 Por. Mt 5, 17-19.

375 Por. J 8, 46.

376 Por. Mt 5, 33.

377 Por. Hbr 9, 15.

378 Por. J 5, 16-18.

379 Por. J 1, 14.

Paragraf drugi

JEZUS UMARŁ UKRZYŻOWANY

I. Proces Jezusa

Podziały wśród władz żydowskich wobec Jezusa

595 Wśród władz religijnych w Jerozolimie nie tylko znalazł się faryzeusz Nikodem380 czy

poważany Józef z Arymatei, którzy w tajemnicy byli uczniami Jezusa381, ale pojawiły się

długotrwałe spory na Jego temat382, tak że w przeddzień Jego męki św. Jan mógł o

spierających się powiedzieć, że „wielu w Niego uwierzyło", chociaż w sposób bardzo

niedoskonały (J 12, 42). Nie ma w tym nic dziwnego, jeśli weźmie się pod uwagę, że

nazajutrz po Pięćdziesiątnicy „bardzo wielu kapłanów przyjmowało wiarę" (Dz 6, 7)

i że byli „niektórzy nawróceni ze stronnictwa faryzeuszów" (Dz 15, 5). W związku z tym św.

Jakub może powiedzieć do św. Pawła: „Widzisz, bracie, ile tysięcy Żydów uwierzyło, a

wszyscy trzymają się gorliwie Prawa" (Dz 21, 20).

596 Władze religijne w Jerozolimie nie były jednomyślne co do postawy, jaką należy zająć

wobec Jezusa383. Faryzeusze zagrozili wyłączeniem z Synagogi tym, którzy szli za Nim384.

Tym, którzy bali się, że „wszyscy uwierzą w Niego, a przyjdą Rzymianie, i zniszczą [ich]

miejsce święte i... naród", najwyższy kapłan, Kajfasz, prorokując, powiedział: „Lepiej jest dla

was, gdy jeden człowiek umrze za lud, niż miałby zginąć cały naród" (J 11, 50). Sanhedryn

zadeklarował, że Jezus „winien jest śmierci" (Mt 26, 66) jako bluźnierca. Nie mając prawa

skazania Go na śmierć385, wydał Jezusa Rzymianom pod zarzutem wzniecania buntu

politycznego386, co postawi Go na równi z Barabaszem oskarżonym o jakieś „rozruchy" (Łk

23, 19). Istnieją więc także zagrożenia polityczne, które arcykapłani przedstawiają Piłatowi

jako motyw skazania Jezusa na śmierć387.

Żydzi nie ponoszą zbiorowej odpowiedzialności za śmierć Jezusa

597 Biorąc pod uwagę historyczną złożoność procesu Jezusa widoczną w opowiadaniach

ewangelicznych oraz nie wiedząc, jaki jest, znany tylko Bogu, grzech osobisty uczestników

procesu (Judasza, Sanhedrynu, Piłata), nie można przypisać odpowiedzialności za śmierć

Jezusa wszystkim Żydom w Jerozolimie mimo okrzyków manipulowanego tłumu388 i

zbiorowych oskarżeń zawartych w wezwaniach do nawrócenia po Pięćdziesiątnicy389. Sam

Jezus przebaczając z krzyża390, a za Nim Piotr, przyznał prawo do „nieświadomości" (Dz 3,

17) Żydom z Jerozolimy, a nawet ich przywódcom. Tym bardziej nie można rozciągać

odpowiedzialności na innych Żydów w czasie i przestrzeni, opierając się na krzyku ludu:

„Krew Jego na nas i na dzieci nasze" (Mt 27, 25), który oznacza formułę zatwierdzającą

wyrok391:

Na Soborze Watykańskim II Kościół oświadczył: „To, co popełniono podczas męki

(Chrystusa), nie może być przypisane ani wszystkim bez różnicy Żydom wówczas

żyjącym, ani Żydom dzisiejszym... Nie należy przedstawiać Żydów jako odrzuconych

ani jako przeklętych przez Boga, rzekomo na podstawie Pisma świętego"392.

380 Por.J 7,50.

381 Por. J 19,38-39.

382 Por.J 9, 16-17; 10, 19-21.

383 Por. J 9, 16; 10, 19.

384 Por. J 9, 22.

385 Por. J 18, 31.

386 Por. Łk 23, 2.

387 Por. J 19, 12. 15. 21.

388 Por. Mk 15, 11.

289 Por. Dz 2, 23. 36; 3, 13-14; 4, 10; 5, 30; 7, 52; 10, 39; 13, 27. 28; 1 Tes 2, 14-15.

390 Por. Łk 23, 34.

391 Por. Dz 5, 28; 18, 6.

392 Sobór Watykański II, deki. Nostra aetate, 4.

Wszyscy grzesznicy byli sprawcami męki Chrystusa

598 Kościół w nauczaniu swojej wiary i w świadectwie swoich świętych nigdy nie

zapomniał, „że to właśnie grzesznicy byli sprawcami i jakby narzędziami wszystkich mąk,

które wycierpiał Boski Odkupiciel"393. Uwzględniając fakt, że nasze grzechy dotykają

samego Chrystusa394, Kościół nie waha się przypisać chrześcijanom największej

odpowiedzialności za mękę Jezusa, którą zbyt często obciążali jedynie Żydów:

Musimy uznać za winnych tej strasznej nieprawości tych, którzy nadal popadają w

grzechy. To nasze przestępstwa sprowadziły na Pana naszego Jezusa Chrystusa mękę

krzyża; z pewnością więc ci, którzy pogrążają się w nieładzie moralnym i złu,

„krzyżują... w sobie Syna Bożego i wystawiają Go na pośmiewisko" (Hbr 6, 6). Trzeba

uznać, że nasza wina jest w tym przypadku większa niż Żydów. Oni bowiem, według

świadectwa Apostoła, „nie ukrzyżowaliby Pana chwały" (1 Kor 2, 8), gdyby Go

poznali. My przeciwnie, wyznajemy, że Go znamy. Gdy więc zapieramy się Go przez

nasze uczynki, podnosimy na Niego w jakiś sposób nasze zbrodnicze ręce395.

To nie złe duchy ukrzyżowały Go, lecz to ty wraz z nimi Go ukrzyżowałeś i krzyżujesz

nadal przez upodobanie w wadach i grzechach396.

II. Odkupieńcza śmierć Chrystusa w Bożym zamyśle zbawienia

Jezus wydany „z woli, postanowienia i przewidzenia Boga"

599 Bolesna śmierć Chrystusa nie była owocem przypadku w zbiegu nieszczęśliwych

okoliczności. Należy ona do tajemnicy zamysłu Bożego, jak wyjaśnia Żydom w Jerozolimie

św. Piotr w swojej pierwszej mowie w dniu Pięćdziesiątnicy: Jezus został wydany „z woli,

postanowienia i przewidzenia Bożego" (Dz 2, 23). Ten biblijny język nie oznacza, że ci,

którzy „wydali Jezusa" (Dz 3, 13), byli jedynie biernymi wykonawcami scenariusza

przewidzianego wcześniej przez Boga.

393 Katechizm Rzymski, 1, 5, 11; por. Hbr 12, 3.

394 Por. Mt 25, 45; Dz 9, 4-5.

395 Katechizm Rzymski, 1, 5, 11.

396 Św. Franciszek z Asyżu, Admonitio, 5, 3.

600 Dla Boga wszystkie chwile czasu są teraźniejsze w ich aktualności. Ustalił On więc

swój odwieczny zamysł „przeznaczenia", włączając w niego wolną odpowiedź każdego

człowieka na Jego łaskę: „Zeszli się bowiem rzeczywiście w tym mieście przeciw świętemu

Słudze Twemu, Jezusowi, którego namaściłeś, Herod i Poncjusz Piłat z poganami i

pokoleniami Izraela397, aby uczynić to, co ręka Twoja i myśl zamierzyły" (Dz 4, 27-28). Bóg

dopuścił ich czyny wypływające z zaślepienia398, by wypełnić swój zbawczy zamysł399.