Kompendium
Katechizmu Kościoła
Katolickiego
Do Czcigodnych Braci Kardynałów, Patriarchów, Arcybiskupów, Biskupów, Kapłanów,
Diakonów i wszystkich członków Ludu Bożego
Minęło już dwadzieścia lat od rozpoczęcia prac nad Katechizmem Kościoła Katolickiego,
którego domagało się nadzwyczajne Zgromadzenie Synodu Biskupów, obradujące z okazji
dwudziestej rocznicy zakończenia Soboru Watykańskiego II.
Dziękuję nieskończenie Panu Bogu za to, że dał Kościołowi taki Katechizm, ogłoszony w
1992 roku przez mojego czcigodnego i umiłowanego Poprzednika - Papieża Jana Pawła II.
Wielka użyteczność i wartość tego daru została potwierdzona przede wszystkim przez
pozytywne i szerokie jego przyjęcie ze strony biskupów, do których na pierwszym miejscu
był adresowany jako tekst odniesienia pewny i autentyczny dla nauczania doktryny chrześcijańskiej,
w szczególności dla opracowania katechizmów lokalnych. Lecz została ona także
potwierdzona przez przychylne i wielkoduszne jego przyjęcie przez wszystkich członków
Ludu Bożego, którzy mogli go poznać i ocenić jego wartość w ponad pięćdziesięciu językach,
na jakie dotychczas został przełożony.
Obecnie z wielką radością zatwierdzam i ogłaszam Kompendium tego Katechizmu.
Był on żywo oczekiwany przez uczestników Międzynarodowego Kongresu
Katechetycznego w październiku 2002 roku, którzy w ten sposób dali swój wyraz bardzo
rozpowszechnionemu w Kościele pragnieniu. Mój nieodżałowanej pamięci Poprzednik,
przychylając się do tego życzenia, podjął w lutym 2003 roku decyzję jego opracowania,
powierzając redakcję wąskiej Komisji Kardynałów, przeze mnie kierowanej i wspieranej
przez kilku ekspertów z nią współpracujących. W trakcie prac projekt Kompendium został
poddany do oceny wszystkim Najprzewielebniejszym Kardynałom i Przewodniczącym
Konferencji Episkopatów, którzy w zdecydowanej większości przychylnie go przyjęli i
ocenili.
Kompendium, które teraz przedstawiam Kościołowi powszechnemu, jest wierną i pewną
syntezą Katechizmu Kościoła Katolickiego. Obejmuje w sposób zwięzły wszystkie istotne i
podstawowe elementy wiary Kościoła tak, aby mogło stanowić, jak tego życzył sobie mój
Poprzednik, pewien rodzaj vademecum, które pozwoli osobom wierzącym i niewierzącym
objąć jednym rzutem oka całą panoramę wiary katolickiej.
Odzwierciedla ono wiernie w swej strukturze, treści oraz języku Katechizm Kościoła
Katolickiego, który znajdzie w tej syntezie pomoc i zachętę do lepszego jego poznawania i
zgłębiania.
Powierzam zatem z nadzieją to Kompendium całemu Kościołowi, a w sposób szczególny
każdemu chrześcijaninowi, aby dzięki niemu mógł odnaleźć w tym trzecim tysiącleciu
ożywczy zapał w odnowionym obowiązku ewangelizacji i wychowania do wiary, który
winien charakteryzować wszystkie wspólnoty kościelne i każdego wierzącego w Chrystusa,
bez względu na wiek i przynależność narodową.
Kompendium, z uwagi na swoją zwięzłość, jasność i integralność, adresowane jest także
do tych, którzy żyjąc w świecie nieuporządkowanym i pod wpływem różnorodnych
przekazów, pragną poznać Drogę Życia, Prawdę, powierzoną przez Boga Kościołowi przez
Jego Syna.
Czytając to wiarygodne narzędzie, jakim jest Kompendium, niech każdy, zwłaszcza dzięki
wstawiennictwu Najświętszej Maryi, Matki Chrystusa i Kościoła, rozpozna i przyjmie
niewyczerpane piękno, jedyność i aktualność najwspanialszego Daru, który Bóg ofiarował
ludzkości: Swego jedynego Syna, który jest „Drogą, Prawdą i Życiem" (J 14,6).
W dniu 28 czerwca 2005 roku, w wigilię Uroczystości Świętych Piotra i Pawła,
w pierwszym roku mego pontyfikatu.
WPROWADZENIE
1. 11 października 1992 roku, nieodżałowanej pamięci Papież - fan Paweł II - przekazał
wszystkim wiernym całego świata Katechizm Kościoła Katolickiego, przedstawiając go jako
tekst odniesienia „dla katechezy odnowionej u żywych źródeł wiary"1. W trzydzieści lat od
otwarcia Soboru Watykańskiego II (1962-1963) /ostało w ten sposób doprowadzone do
szczęśliwego wypełnienia życzenie wyrażone w roku 1985 przez Nadzwyczajne
Zgromadzenie Synodu Biskupów, aby ułożyć katechizm całej doktryny katolickiej tak
odnośnie do wiary, jak i moralności.
Pięć lat później, 15 sierpnia 1997 roku, ogłaszając typiczne wydanie Katechizmu Kościoła
Katolickiego Papież potwierdził podstawowy cel tego dzieła: „jako pełnego i integralnego
wykładu nauki katolickiej, który pozwala wszystkim dowiedzieć się, co Kościół ten wyznaje,
jak sprawuje swoją liturgię, jak żyje i jak się modli w swoim codziennym życiu"2.
2. Dla podniesienia wartości Katechizmu i w celu wyjścia naprzeciw żądaniu wysuniętym na
Międzynarodowym Kongresie Katechetycznym w 2002 roku, fan Paweł II ustanowił w roku
2003 specjalną Komisję, pod przewodnictwem kard. Josepha Ratzingera, Prefekta
Kongregacji Nauki Wiary, z zadaniem opracowania kompendium Katechizmu Kościoła
Katolickiego, zawierającego sformułowania bardziej syntetyczne tych samych treści wiary. Po
dwóch latach pracy przygotowano projekt Kompendium, który został wysłany do konsultacji
Kardynałom i Przewodniczącym Konferencji Episkopatów. Projekt jako całość otrzymał
pozytywną ocenę ze strony absolutnej większości tych, którzy odpowiedzieli. Komisja zajęła
się więc jego rewizją i uwzględniając nadesłane propozycje służące ulepszeniu dzieła,
opracowała tekst końcowy kompendium.
1 Jan Paweł II, Konstytucja Fidei depositum, 11 października 1992,
2 Jan Paweł II,List apostolski Laetamur magnopere, 15 sierpnia 1997
3. Trzy podstawowe cechy charakteryzują Kompendium: ścisła zależność od Katechizmu
Kościoła Katolickiego; forma dialogowa; użycie obrazów w katechezie.
Przede wszystkim Kompendium nie jest dziełem odrębnym i nie zamierza w żaden sposób
zastępować Katechizmu Kościoła Katolickiego: raczej nieustannie odsyła do niego bądź
poprzez dokładne wskazanie numerów odniesienia, bądź przez ciągłe odwoływanie się do
jego struktury, kontynuacji i jego treści. Kompendium zamierza ponadto rozbudzić odnowione
zainteresowanie i zapał do samego Katechizmu, który swą objaśniającą mądrością i swym
duchowym namaszczeniem pozostaje nadal tekstem podstawowym katechezy kościelnej
dzisiaj.
Jak Katechizm, tak również Kompendium dzieli się na cztery części, zgodnie
z podstawowymi prawami życia w Chrystusie.
Pierwsza część, zatytułowana „Wyznanie wiary", zawiera konieczną syntezę lex credendi,
to jest wyznawanej wiary Kościoła katolickiego, zaczerpniętej z Symbolu Nicejsko-
Konstantynopolitańskiego, którego stała proklamacja podczas zgromadzeń chrześcijańskich
pozwala zachować w żywej pamięci główne prawdy wiary.
Część druga, zatytułowana „Celebracja misterium chrześcijańskiego", przedstawia istotne
elementy lex celebrandi. Przepowiadanie Ewangelii znajduje istotnie swą uprzywilejowaną
odpowiedź w życiu sakramentalnym. W nim wierni doświadczają i dają świadectwo w
każdym momencie swej egzystencji o zbawiennej skuteczności Misterium Paschalnego, przez
które Chrystus dokonał dzieła naszego odkupienia.
Część trzecia, zatytułowana „Życie w Chrystusie", przywołuje lex vivendi, to jest
zobowiązanie, jakie ochrzczeni winni ujawniać w swoim postępowaniu i w swych etycznych
wyborach - wierność wobec wyznanej i celebrowanej wiary. Wierni rzeczywiście są wezwani
przez Pana Jezusa do pełnienia dzieł, które udzielają im godności dzieci Ojca w miłości
Ducha Świętego.
Czwarta część, zatytułowana „Modlitwa chrześcijańska", ukazuje lex orandi, to jest życie
modlitwy. Na przykładzie Jezusa, doskonałego wzoru osoby modlącej, także chrześcijanin
jest wezwany do dialogu z Bogiem na modlitwie, której uprzywilejowanym wyrazem jest
Ojcze nasz, modlitwa, której nauczył nas sam Jezus.
4. Drugą charakterystyką Kompendium jest jego forma dialogowa, która nawiązuje do
starego, katechetycznego rodzaju literackiego, posługującego się pytaniami i odpowiedziami.
Chodzi o zaproponowanie idealnego dialogu między nauczycielem i uczniem za pośrednictwem
przynaglającej sekwencji pytań, które wciągają czytelnika, zapraszając go do
odkrywania ciągle nowych aspektów prawd swojej wiary. Forma dialogowa sprzyja także
znacznemu skróceniu tekstu, redukując go do rzeczy istotnych. Może sprzyjać przyswojeniu i
ewentualnej memoryzacji treści.
5. Trzecią charakterystykę stwarza obecność niektórych obrazów, które artykułują zawartość
treściową Kompendium. Pochodzą one z bogatej spuścizny chrześcijańskiej ikonografii. Z
wiekowej tradycji soborowej poznajemy, że także obraz jest przepowiadaniem
ewangelicznym. Artyści wszystkich czasów ofiarowali kontemplacji i zamyśleniu wiernych
doniosłe fakty odnoszące się do misterium zbawienia, przedstawiając je w bogactwie kolorów
i w doskonałości piękna. Jest to znak, że dzisiaj bardziej niż kiedykolwiek, w cywilizacji
obrazu, obraz sakralny może wyrażać dużo więcej niż same słowo. Jego dynamika
komunikacji i przekaz orędzia ewangelicznego są nad wyraz skuteczne.
6. W czterdzieści lat od zakończenia Soboru Watykańskiego II i w Roku Eucharystii
Kompendium może stanowić kolejny środek służący zaspokojeniu zarówno głodu prawdy
wiernych każdego wieku i środowiska, jak i potrzebie tych, którzy chociaż nie są wiernymi, to
jednak odczuwają pragnienie prawdy i sprawiedliwości. Jego publikacja nastąpi w
Uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła, filarów Kościoła powszechnego i
przykładnych głosicieli Ewangelii w starożytnym świecie. Apostołowie ci widzieli to, co
głosili i dawali świadectwo prawdzie Chrystusa aż po męczeństwo. Naśladujmy ich w zapale
misjonarskim i prośmy Pana, aby Kościół podążał zawsze za nauczaniem Apostołów, od
których otrzymał pierwsze radosne zwiastowanie wiary.
20 marca 2005, Niedziela Palmowa
JOSEPH KARD. RATZINGER
Przewodniczący Komisji specjalnej
CZĘŚĆ PIERWSZA: WYZNANIE WIARY
Dział pierwszy: „WIERZĘ" - „WIERZYMY"
1. Jaki jest zamysł Boga wobec człowieka? 1-25
Bóg, w samym sobie nieskończenie doskonały i szczęśliwy, zamysłem czystej dobroci,
w sposób całkowicie wolny stworzył człowieka, by uczynić go uczestnikiem swego
szczęśliwego życia. Gdy nadeszła pełnia czasów, Bóg Ojciec posłał swego Syna jako
Odkupiciela i Zbawiciela, aby ludzi rozproszonych przez grzech zjednoczyć w swoim
Kościele, by za sprawą Ducha Świętego stali się Jego przybranymi dziećmi oraz dziedzicami
Jego wiecznej szczęśliwości.
Rozdział pierwszy: CZŁOWIEK ZDOLNY PRZYJĄĆ BOGA 30
Jakże wielki jesteś, Panie, i godny, by Cię sławić. (...) Stworzyłeś nas bowiem dla siebie
i niespokojne jest nasze serce, dopóki nie spocznie w Tobie (św. Augustyn).
2. Dlaczego w człowieku jest pragnienie Boga? 27-30, 44-45
Bóg sam, stwarzając człowieka na swój obraz, wpisał w jego serce pragnienie poznania Go.
Jeśli nawet to pragnienie jest często nie dostrzegane, Bóg nie przestaje wzywać każdego
człowieka, aby Go szukał i znalazł w Nim pełnię prawdy i szczęścia, których poszukuje bez
wytchnienia. Ze swej natury i powołania jest więc człowiek istotą religijną, zdolną do wejścia
w komunię z Bogiem. Z tej intymnej i żywej więzi z Bogiem wyrasta jego fundamentalna
godność.
3. Jak można poznać Boga za pomocą samego światła rozumu? 31-36, 46-47
Biorąc za punkt wyjścia rzeczy stworzone, tj. świat materialny i osobę ludzką, człowiek może
za pomocą naturalnego światła rozumu poznać w sposób pewny Boga jako Przyczynę i Cel
wszystkich rzeczy i jako Najwyższe Dobro, Prawdę i Piękno Nieskończone.
4. Czy wystarczy samo światło rozumu do poznania tajemnicy Boga? 37-38
Człowiek napotyka wiele trudności w poznaniu Boga za pomocą samego światła rozumu.
Ponadto nie może o własnych siłach wniknąć w głębię tajemnicy Boga. Z tego powodu
potrzebuje Objawienia Bożego, nie tylko odnośnie do prawd, które przekraczają możliwości
ich rozumienia, lecz także gdy chodzi o prawdy religijne i moralne, które - jakkolwiek same
przez się dostępne rozumowi - mogą w ten sposób przez wszystkich być poznane bez
trudności, z zupełną pewnością i bez domieszki błędu.
5. Jak mówić o Bogu? 39-43, 48-49
Możemy mówić o Bogu wszystkim ludziom i ze wszystkimi ludźmi, opierając się na
różnorodnych doskonałościach człowieka i innych stworzeń, które odzwierciedlają, zawsze
w sposób ograniczony, nieskończoną doskonałość Boga. Trzeba jednakże nieustannie
oczyszczać nasz język z tego, co obrazowe i niedoskonałe, wiedząc, że nie będziemy nigdy
w stanie w sposób pełny wyrazić nieskończonej tajemnicy Boga.
Rozdział drugi: BÓG WYCHODZI NAPRZECIW CZŁOWIEKOWI
Objawienie Boże
Przekazywanie Objawienia Bożego
Pismo Święte
Rozdział drugi
BÓG WYCHODZI NAPRZECIW CZŁOWIEKOWI
OBJAWIENIE BOŻE
6. Co Bóg objawił człowiekowi? 50-53, 68-69
Bóg w swej dobroci i mądrości objawił się człowiekowi. Przez czyny i słowa objawił samego
siebie i swój dobrotliwy zamysł, który odwiecznie zawarł w Chrystusie dla dobra wszystkich
ludzi. Objawiając swój zamysł, Bóg pragnie udzielać swojego Boskiego życia wszystkim
ludziom, by, dzięki łasce Ducha Świętego, w swoim jedynym Synu uczynić ich przybranymi
synami.
7. Jakie są pierwsze etapy Objawienia Bożego? 54-58, 70-71
Bóg na początku objawił się pierwszym rodzicom, Adamowi i Ewie, i wezwał ich do
wewnętrznej komunii z sobą. Objawienia tego nie przerwał po ich upadku, ale wzbudził
w nich nadzieję zbawienia dla całego rodzaju ludzkiego. Po potopie zawarł przymierze
z Noem i ze wszystkimi istotami żyjącymi.
8. Jakie są następne etapy Objawienia Bożego? 59-64, 72
Bóg wybrał Abrahama, wzywając go do wyjścia z ziemi rodzinnej, aby go uczynić „ojcem
mnóstwa narodów" (Rdz 17,5), obiecując, że w nim „będą błogosławione wszystkie narody"
(Rdz 12,3). Lud pochodzący od Abrahama będzie powiernikiem obietnicy danej patriarchom,
ludem wybranym. Bóg ukształtował Izraela jako swój lud, wyzwalając go z niewoli egipskiej,
zawarł z nim przymierze na Synaju i przez Mojżesza dał mu swoje Prawo. Prorocy głosili
radykalne odkupienie ludu i zbawienie, które obejmie wszystkie narody w oczekiwaniu
nowego i wiecznego Przymierza, które będzie wypisane w sercach. Z narodu izraelskiego,
z pokolenia Dawida, narodził się Mesjasz: Jezus.
9. Jaki jest pełny i ostateczny etap Objawienia Bożego? 65-66, 73
Bóg objawił się w pełni w swoim Wcielonym Słowie, Jezusie Chrystusie, który jest
Pośrednikiem i Pełnią całego Objawienia. Chrystus, Jednorodzony Syn Boży, który stał się
człowiekiem, jest doskonałym i ostatecznym Słowem Ojca. Chociaż Objawienie wraz
z posłaniem Syna i udzieleniem daru Ducha Świętego zostało definitywnie już zakończone,
to zadaniem wiary Kościoła jest stopniowe wnikanie w ciągu wieków w jego znaczenie.
Od kiedy Bóg dał nam swego Syna, który jest Jego jedynym Słowem, przez to jedno Słowo
powiedział nam wszystko naraz i nie ma już nic więcej do powiedzenia (św. Jan od Krzyża).
10. Jaką wartość mają objawienia prywatne? 67
Chociaż nie należą do depozytu wiary, mogą pomóc w pełniejszym przeżywaniu wiary, pod
warunkiem że zachowują ścisłą więź z Chrystusem. Urząd Nauczycielski Kościoła, do
którego należy rozpoznawanie prywatnych objawień, nie może jednak przyjąć takich, które
zamierzają do przekroczenia czy poprawienia Objawienia, którego Chrystus jest
wypełnieniem.
PRZEKAZYWANIE OBJAWIENIA BOŻEGO
11. Dlaczego i w jaki sposób przekazywane jest Objawienie Boże? 74
Bóg „pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy" (1 Tm 2,4),
czyli Jezusa Chrystusa. Jest więc konieczne, by Chrystus był głoszony wszystkim ludziom,
stosownie do nakazu: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody" (Mt 28,19). Dokonuje się
to przez Tradycję apostolską.
12. Co to jest Tradycja apostolska? 75-79, 83, 96, 98
Tradycja apostolska jest przekazywaniem orędzia Chrystusa, urzeczywistnianym od
początków chrześcijaństwa przez przepowiadanie, świadectwo, instytucje, kult i natchnione
pisma. Apostołowie przekazali swoim następcom, biskupom, a przez nich wszystkim
pokoleniom aż do wypełnienia się czasu to wszystko, co otrzymali od Chrystusa i czego
nauczyli się od Ducha Świętego.
13. W jaki sposób przekazywana jest Tradycja apostolska? 76
Tradycja apostolska przekazywana jest dwoma sposobami: przez ustny przekaz słowa Bożego
(nazywanego zazwyczaj Tradycją) i przez Pismo Święte, które jest przekazem tego samego
orędzia zbawienia, ale utrwalonego na piśmie.
14. Jaka jest relacja między Tradycją i Pismem Świętym? 80-82, 97
Tradycja i Pismo Święte ściśle łączą się z sobą i przenikają. Obydwa uobecniają i ożywiają
w Kościele misterium Chrystusa i wypływają z tego samego Bożego źródła: stanowią jeden,
święty depozyt wiary, z którego Kościół czerpie swoją pewność odnośnie do wszystkich
spraw objawionych.
15. Komu powierzony jest depozyt wiary? 84,91, 94, 99
Depozyt wiary został powierzony przez Apostołów całemu Kościołowi. Cały Lud Boży,
dzięki nadprzyrodzonemu zmysłowi wiary, podtrzymywany przez Ducha Świętego
i prowadzony przez Urząd Nauczycielski Kościoła przyjmuje dar Objawienia Bożego, wnika
w nie coraz głębiej i coraz pełniej nim żyje.
16. Do kogo należy autentyczna interpretacja depozytu wiary? 85-90, 100
Zadanie autentycznego wyjaśniania depozytu wiary powierzone zostało samemu tylko
żywemu Urzędowi Nauczycielskiemu Kościoła, to znaczy następcy Piotra, Biskupowi
Rzymu, i biskupom pozostającym z nim w komunii. Do Urzędu Nauczycielskiego, który
w przekazywaniu słowa Bożego posiada pewny charyzmat prawdy, należy także definiowanie
dogmatów, które są sformułowaniami prawd zawartych w Objawieniu; władza ta rozciąga się
także na prawdy mające z Objawieniem konieczny związek.
17. Jaka relacja istnieje między Pismem Świętym, Tradycją i Urzędem Nauczycielskim?
95
Zespalają się one tak ściśle z sobą, że jedno bez pozostałych nie może istnieć. Wszystkie
razem, każde na swój sposób, pod wpływem działania Ducha Świętego, skutecznie
przyczyniają się do zbawienia ludzi.
PISMO ŚWIĘTE
18. Dlaczego Pismo Święte naucza prawdy? 105-108, 135-136
Bóg jest Autorem Pisma Świętego. Spisane ono zostało pod natchnieniem i bez błędu uczy
prawdy, które są konieczne dla naszego zbawienia. Duch Święty natchnął ludzkich autorów,
którzy spisali to, o czym pragnął nas pouczyć. Wiara chrześcijańska nie jest jednak „religią
Księgi", lecz religią słowa Bożego, które „nie jest słowem spisanym i martwym, lecz Słowem
Wcielonym i żywym" (Św. Bernard z Clairvaux).
19. Jak czytać Pismo Święte? 109-119, 137
Pismo Święte należy czytać i wyjaśniać z pomocą Ducha Świętego i pod przewodnictwem
Urzędu Nauczycielskiego, uwzględniając trzy kryteria: 1) zwracać uwagę na treść i jedność
całego Pisma Świętego; 2) czytać Pismo Święte w żywej Tradycji całego Kościoła; 3)
uwzględniać analogię wiary, to jest spójność prawd wiary między sobą.
20. Co to jest kanon Pisma Świętego? 120, 138
Kanonem Pisma Świętego nazywamy kompletny zbiór ksiąg świętych, które Tradycja
apostolska pozwoliła Kościołowi rozpoznać. Składa się z 46 ksiąg Starego Testamentu
i 27 ksiąg Nowego Testamentu.
21. Jaką wartość dla chrześcijan posiada Stary Testament? 121-123
Chrześcijanie czczą Stary Testament jako prawdziwe słowo Boże: wszystkie jego księgi są
natchnione przez Boga i zachowują trwałą wartość. Świadczą o Boskiej pedagogii zbawczej
miłości Boga. Zostały przede wszystkim napisane, aby przygotować przyjście Chrystusa,
Odkupiciela świata.
22. Jaką wartość dla chrześcijan posiada Nowy Testament? 124-127, 139
Nowy Testament, którego centralnym przedmiotem jest Jezus Chrystus, przekazuje nam
ostateczną prawdę Objawienia Bożego. Sercem całego Pisma Świętego są cztery Ewangelie:
Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, ponieważ stanowią główne świadectwo o życiu i nauczaniu
Jezusa, i zajmują miejsce wyjątkowe w Kościele.
23. W czym wyraża się jedność między Starym i Nowym Testamentem? 128-130, 140
Pismo Święte jest jedno, jak jedno jest Słowo Boże, jeden zbawczy zamysł Boga i jedno
Boskie natchnienie obydwu Testamentów. Stary Testament przygotowuje Nowy, a Nowy
wypełnia Stary; obydwa wzajemnie się wyjaśniają.
24. Jaką funkcję pełni Pismo Święte w życiu Kościoła? 131-133, 141
Pismo Święte jest podstawą i siłą żywotną dla Kościoła. Jest dla dzieci Kościoła
umocnieniem wiary, pokarmem duszy i trwałym źródłem życia duchowego. Jest duszą
teologii i przepowiadania duszpasterskiego. Mówi psalmista: „Twoje słowo jest lampą dla
moich stóp i światłem na mojej ścieżce" (Ps 119,105). Dlatego Kościół zachęca do częstego
czytania Pisma Świętego, ponieważ „nieznajomość Pisma Świętego jest nieznajomością
Chrystusa" (św. Hieronim).
Rozdział trzeci: CZŁOWIEK ODPOWIADA BOGU
Wierzę
Wierzymy
Rozdział trzeci
CZŁOWIEK ODPOWIADA BOGU
WIERZĘ
25. W jaki sposób człowiek odpowiada objawiającemu się Bogu? 142-143
Człowiek, wsparty łaską Bożą, odpowiada Bogu posłuszeństwem wiary. Być posłusznym
w wierze oznacza pełne przylgnięcie człowieka do Boga i poddanie się w sposób wolny
usłyszanemu słowu, ponieważ jego prawda została zagwarantowana przez Niego samego,
który jest samą Prawdą.
26. Które postacie w Piśmie Świętym są głównymi świadkami posłuszeństwa wiary?
144-149
Jest wielu świadków, w szczególności dwóch: Abraham, który poddany próbie, uwierzył
Bogu (por. Rz 4,3) i będąc zawsze posłusznym Jego wezwaniu, stał się „ojcem wszystkich
tych, którzy... wierzą" (Rz 4,11.18), i Dziewica Maryja, która urzeczywistniała w sposób
najdoskonalszy przez całe swoje życie posłuszeństwo wiary: Fiat mihi secundum Verbum
tuum - niech mi się stanie według twego słowa (Łk 1,38).
27. Co oznacza w praktyce wierzyć w Boga? 150-152, 176-178
Oznacza przylgnąć osobowo do Boga przez całkowite powierzenie się Mu i uznać całą
prawdę, którą On objawił, ponieważ Bóg jest Prawdą. Oznacza wierzyć w jednego Boga
w trzech Osobach: Ojca, Syna i Ducha Świętego.
28. Jakie są charakterystyczne cechy wiary? 153-165, 179-180, 183-184
Wiara jest bezinteresownym darem Boga, dostępnym dla wszystkich, którzy o niego pokornie
proszą, i cnotą nadprzyrodzoną, konieczną do zbawienia. Akt wiary jest aktem ludzkim to jest
aktem rozumu, przyjmującego za prawdę Bożą z nakazu woli, poruszonej łaską przez Boga.
Wiara jest ponadto pewna, ponieważ opiera się na samym słowie Boga, działa „przez miłość"
(Ga 5,6), i znajduje się w ciągłym wzroście, w szczególności dzięki słuchaniu słowa Bożego
i modlitwie. Wiara pozwala nam w sposób uprzedzający doznawać radości niebieskiej.
29. Dlaczego nie ma sprzeczności między wiarą i rozumem? 159
Chociaż wiara przewyższa rozum, to jednak nigdy nie może mieć miejsca niezgodność
między wiarą i rozumem, ponieważ i wiara, i rozum pochodzą od Boga. Ten sam Bóg udziela
człowiekowi wiary i daje światło rozumu.
Zrozum, abyś uwierzył: uwierz, abyś głębiej zrozumiał (św. Augustyn).
WIERZYMY
30. Dlaczego wiara jest jednocześnie aktem osobowym i eklezjalnym? 166-169, 181
Wiara jest aktem osobowym, ponieważ jest wolną odpowiedzią człowieka na inicjatywę
Boga, który się objawia. Ale jednocześnie jest aktem eklezjalnym, który się wyraża w
wyznaniu: „wierzymy". W rzeczywistości to Kościół wierzy: dzięki łasce Ducha Świętego
wiara Kościoła poprzedza, rodzi, podtrzymuje i karmi naszą wiarę. Dlatego Kościół jest
Matką i Nauczycielką wszystkich wierzących.
Nie może mieć Boga jako Ojca, kto nie ma Kościoła jako Matki (św. Cyprian).
31. Dlaczego potrzebne są formuły wiary? 170-171Formuły wiary są potrzebne, ponieważ
pozwalają nam wyrażać i przekazywać wiarę, celebrować ją we wspólnocie, przyswajać ją
sobie i coraz bardziej nią żyć, posługując się wspólnym językiem.
32. W jakim sensie wiara Kościoła jest jedna? 172-175, 182
Chociaż Kościół składa się z ludzi o różnych językach, kulturach i obrzędach, nie przestaje
wyznawać swojej jedynej wiary otrzymanej od jednego Pana i przekazanej przez jedną
apostolską Tradycję. Wyznaje wiarę w jednego Boga - Ojca, Syna i Ducha Świętego
- i wskazuje jedną drogę zbawienia. Dlatego wierzymy jedną duszą i jednym sercem we
wszystko, co jest zawarte w słowie Bożym, spisanym lub przekazanym, i co Kościół podaje
do wierzenia jako objawione przez Boga.
Dział drugi: WYZNANIE WIARY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ
Wierzę: Symbol Apostolski - Symbol Nicejsko-Konstantynopolitańsk
WIERZĘ
Symbol Apostolski
Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego,
Stworzyciela nieba i ziemi. I w Jezusa Chrystusa,
Syna Jego jedynego,
Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego,
narodzi! się z Maryi Panny, umęczon pod Ponckim
Piłatem,
ukrzyżowali, umarł i pogrzebion.
Zstąpił do piekieł. Trzeciego dnia zmartwychwstał,
wstąpił na niebiosa,
siedzi po prawicy Boga Ojca wszechmogącego;
stamtąd przyjdzie
sądzić żywych i umarłych.
Wierzę w Ducha Świętego,
święty Kościół powszechny,
świętych obcowanie,
grzechów odpuszczenie,
ciała zmartwychwstanie,
żywot wieczny.
Amen.
Symbol
Nicejsko-Konstantynopolitański
Wierzę w jednego Boga,
Ojca wszech mogącego,
Stworzyciela nieba i ziemi,
wszystkich rzeczy widzialnych
i niewidzialnych.
I w jednego Pana Jezusa
Chrystusa,
Syna Bożego Jednorodzonego, który z Ojca jest
zrodzony przed wszystkimi wiekami. Bóg z Boga,
Światłość ze Światłości, Bóg prawdziwy z Boga
prawdziwego. Zrodzony, a nie stworzony,
współistotny Ojcu, a przez Niego wszystko się
stało. On to dla nas ludzi i dla naszego zbawienia
zstąpił z nieba. 1 za sprawą Ducha Świętego przyjął
ciało z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem.
Ukrzyżowany również za nas pod Poncjuszem
Piłatem został umęczony i pogrzebany. I
zmartwychwstał trzeciego dnia, jak oznajmia
Pismo. I wstąpił do nieba; siedzi po prawicy Ojca.
I powtórnie przyjdzie w chwale sądzić żywych i
umarłych, a królestwu Jego nie będzie końca.

Rozdział pierwszy: WIERZĘ W BOGA OJCA
Symbole wiary
„Wierzę w Boga Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi"
Niebo i ziemia
Człowiek
Upadek
Rozdział pierwszy
WIERZĘ W BOGA OJCA
Symbole wiary
33. Co to są Symbole wiary? 185-188, 192, 197
Są ułożonymi formułami, nazywanymi również „wyznaniami wiary" lub „Credo", za pomocą
których Kościół od samego początku w sposób syntetyczny wyrażał i przekazywał swoją
wiarę, posługując się językiem normatywnym i wspólnym wszystkich wiernych.
34. Jakie są najstarsze Symbole wiary? 189-191
Są to symbole chrzcielne. Ponieważ chrzest jest udzielany „w imię Ojca i Syna, i Ducha
Świętego" (Mt 28,19), prawdy wiary wyznawane podczas chrztu są ułożone według ich
odniesienia do trzech Osób Trójcy Świętej.
35. Jakie są najważniejsze Symbole wiary? 193-195
Są to Symbol Apostolski, który jest starożytnym symbolem chrzcielnym Kościoła rzymskiego,
i Symbol Nicejsko-Konstantynopolitański będący owocem dwóch pierwszych soborów
powszechnych w Nicei (325) i w Konstantynopolu (381), który do dzisiaj pozostaje wspólny
dla wszystkich wielkich Kościołów Wschodu i Zachodu.
„WIERZĘ W BOGA OJCA WSZECHMOGĄCEGO,
STWORZYCIELA NIEBA I ZIEMI"
36. Dlaczego wyznanie wiary rozpoczyna się od slow „Wierzę w Boga"? 198-199
Pierwsze stwierdzenie „Wierze w Boga" jest ze wszystkich najbardziej podstawowe, od niego
zależą wszystkie pozostałe prawdy dotyczące człowieka i świata, i całego życia człowieka
wierzącego w Boga.
37. Dlaczego wyznajemy wiarę w jednego Boga? 200-202, 228
Bóg objawił się Izraelowi, swemu narodowi wybranemu, jako Jedyny: „Słuchaj, Izraelu,
Pan jest naszym Bogiem - Panem jedynym" (Pwt 6,4); „bo Ja jestem Bogiem, i nikt inny"
(Iz 45,22). Sam Jezus potwierdza, że Bóg jest „jedynym Panem" (Mk 12,29). Wyznanie, że
Jezus i Duch Święty są Bogiem i Panem, nie wprowadza żadnego podziału w jedynym Bogu.
38. Jakim imieniem objawił się Bóg? 203-205, 230-231
Bóg objawił się Mojżeszowi jako Bóg żywych; powiedział, że jest „Bogiem Abrahama,
Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba" (Wj 3,6). Objawił mu też swe tajemnicze Imię: „JESTEM,
KTÓRY JESTEM (YHWH)" (Wj 3,14). Niewymowne imię Boga już w czasach Starego
Testamentu zostało zastąpione Boskim tytułem „PAN". Tytuł ten będzie także w Nowym
Testamencie wyrażał Boskość Jezusa.
39. Tylko Bóg JEST? 212-213
Podczas gdy wszystkie stworzenia otrzymały od Niego to wszystko, czym są i co posiadają,
Bóg jest pełnią Bytu i wszelkiej doskonałości. On jest „TYM, KTÓRY JEST", bez początku
i bez końca. Jezus objawił, że także On nosi imię Boskie: „JA JESTEM" (J 8,28).
40. Jakie znaczenie ma objawienie imienia Boga? 206-213
Objawiając swoje imię, Bóg pozwala poznać bogactwo zawarte w swojej niezgłębionej
tajemnicy: On sam jest Tym, od zawsze i na zawsze, który przekracza świat i historię. On
uczynił niebo i ziemię. On jest Bogiem wiernym, który jest zawsze przy swoim ludzie, aby
go zbawić. On jest w najwyższym stopniu święty, „bogaty w miłosierdzie" (Ef 2,4), zawsze
gotowy przebaczać. Jest Bytem duchowym, transcendentnym, wszechmocnym, wiecznym,
osobowym, doskonałym. Jest Prawdą i Miłością.
Bóg jest Bytem nieskończenie doskonałym, którym jest Trójca Święta
(św. Turybiusz z Mongrovejo).
41. W jakim sensie Bóg jest Prawdą? 214-217, 231
Bóg jest samą Prawdą, Jego słowa mylić nie mogą. On „jest światłością, a nie ma w Nim
żadnej ciemności" (1 J 4,8). Odwieczny Syn Boży, Mądrość wcielona, został posłany na
świat, „aby dać świadectwo prawdzie" (J 18,37).
42. W jaki sposób Bóg objawił, że jest Miłością? 218-221
Bóg objawił, że Jego miłość do Izraela jest mocniejsza niż miłość ojca czy matki do swych
dzieci i że swój lud miłuje bardziej niż oblubieniec swą oblubienicę. On sam w sobie „jest
miłością" (1 J 4,8.16). Jego miłość posuwa się aż do udzielenia najcenniejszego daru: „Tak
bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, (...) by świat został przez
Niego zbawiony" (J 3,16-17). Posyłając swego Syna i Ducha Świętego, Bóg objawił, że On
sam jest wieczną wymianą miłości.
43. Jakie konsekwencje płyną z wiary w jedynego Boga? 222-227, 229
Z wiary w Boga, Jedynego, płyną bardzo ważne konsekwencje dla naszego życia: poznawać
wielkość i majestat Boga; żyć w dziękczynieniu; zawsze Mu ufać, nawet w przeciwnościach;
poznawać jedność i prawdziwą godność wszystkich ludzi, stworzonych na obraz Boży;
dobrze użytkować rzeczy przez Niego stworzone.
44. Jaka jest centralna tajemnica wiary i życia chrześcijańskiego? 232-237
Centralną tajemnicą wiary i życia chrześcijańskiego jest tajemnica Trójcy Świętej.
Chrześcijanie są chrzczeni w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.
45. Czy tajemnica Trójcy Świętej może być poznana samym tylko rozumem? 237
Bóg pozostawił pewne ślady swego trynitarnego bytu w swoim dziele stworzenia i w swoim
Objawieniu w Starym Testamencie. Jednak wewnętrzność Bytu jako Trójcy Świętej stanowi
tajemnicę niedostępną dla samego rozumu, a nawet dla wiary Izraela przed wcieleniem Syna
Bożego i posłaniem Ducha Świętego. Ta tajemnica została objawiona przez Jezusa Chrystusa
i jest źródłem pozostałych tajemnic wiary.
46. Co Jezus Chrystus objawił w tajemnicy Ojca? 240-242
Jezus Chrystus objawił, że Bóg jest „Ojcem", nie tylko jako Stwórca świata i człowieka, lecz
przede wszystkim, iż jest On wiecznie Ojcem w relacji do swojego jedynego Syna, który jest
Jego Słowem, jako „odblask Jego chwały i odbicie Jego istoty" (Hbr 1,3).
47. Kim jest Duch Święty, objawiony przez Jezusa Chrystusa? 243-248
Jest trzecią Osobą Trójcy Świętej. Jest Bogiem, jednym i równym Ojcu i Synowi. Duch
Święty pochodzi od Ojca (por. J 15,26), jako pierwszego źródła i początku całego życia
trynitarnego; pochodzi też od Syna (Filioque) przez odwieczne obdarowanie Syna przez Ojca.
Posłany przez Ojca i wcielonego Syna, Duch Święty prowadzi Kościół do poznania „całej
prawdy" (J 16,13).
48. W jaki sposób Kościół wyraża swą wiarę trynitarną? 249-256, 266
Kościół wyraża swą wiarę trynitarną, wyznając jednego Boga w trzech Osobach: Ojca i Syna,
i Ducha Świętego. Trzy Osoby Boskie są jednym Bogiem, ponieważ każda z nich co do
natury jest pełnym Bogiem. Osoby Boskie rzeczywiście różnią się między sobą ze względu na
relacje, w jakich pozostają one względem siebie: Ojciec jest Tym, który rodzi Syna, Syn jest
Tym, który jest zrodzony przez Ojca, Duch Święty jest Tym, który pochodzi od Ojca i Syna.
49. Jak działają trzy Osoby Boskie? 257-260, 267
Jak trzy Osoby Boskie mają jedną i tę samą naturę, tak są również nierozdzielne w swoim
działaniu: Trójca Święta ma jedno i to samo działanie. Każda jednak Osoba Boska wypełnia
wspólne dzieło według swojej osobowej właściwości.
O Boże mój, Trójco Przenajświętsza, która uwielbiam (...). Napełnij pokojem moją duszę.
Uczyń z niej swoje niebo, swoje umiłowane mieszkanie i miejsce swego spoczynku. Obym tam
nigdy nie zostawiła Ciebie samego, lecz abym tam była cała, cała czuwająca w wierze, cała
adorująca, cała poddana Twemu stwórczemu działaniu (bł. Elżbieta od Trójcy).
50. Co znaczy, że Bóg jest wszechmogący? 268- 278
Pismo Święte nazywa Boga „Panem dzielnym i potężnym" (Ps 24,8-10), jest On tym, dla
którego „nie ma nic niemożliwego" (Łk 1,37). lego wszechmoc jest powszechna, tajemnicza.
Bóg okazuje ją stwarzając świat z niczego i człowieka z miłości, lecz przede wszystkim we
Wcieleniu i Zmartwychwstaniu swojego Syna, w darze synowskiej adopcji i w przebaczeniu
grzechów. Dlatego Kościół kieruje swoją modlitwę do „wszechmogącego i wiecznego Boga"
(Omnipotens sempiterne Deus...).
51. Dlaczego tak ważna jest prawda o stworzeniu:
„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię" (Rdz 1,1)? 279-289, 315
Ponieważ stworzenie jest podstawą wszystkich zbawczych zamysłów Boga; jest świadectwem
Jego wszechmocnej miłości i mądrości; jest pierwszym krokiem w stronę urzeczywistnienia
Przymierza Jedynego Boga z Jego ludem; jest początkiem historii zbawienia, osiągającej
punkt kulminacyjny w Chrystusie; jest odpowiedzią wiary chrześcijańskiej na podstawowe
pytania, jakie stawiają sobie ludzie odnośnie do początku i celu naszego życia.
52. Kto stworzył świat? 290-292, 316
Chociaż dzieło stworzenia jest w sposób szczególny przypisywane Ojcu, jest również prawdą
wiary, że Ojciec, Syn i Duch Święty są jedyną i niepodzielną zasadą stworzenia.
53. Dlaczego stworzony został świat? 293-294, 319
Świat został stworzony dla chwały Bożej; Bóg chciał w ten sposób ukazać swą miłość, dobroć
i piękno. Celem ostatecznym stworzenia jest to, by Bóg, w Chrystusie, stał się „wszystkim we
wszystkich" (1 Kor 15,28) dla swojej chwały i naszej szczęśliwości.
Albowiem chwalą Boga jest człowiek żyjący, a życiem człowieka jest oglądanie Boga
(św. Ireneusz).
54. W jaki sposób Bóg stworzył świat? 295-301, 317-320
Bóg stworzył wszechświat w sposób wolny, według swojej mądrości i z miłości. Świat nie
powstał w wyniku jakiejś konieczności, ślepego przeznaczenia czy przypadku. Bóg stworzył
„z niczego" (ex nihilo: 2 Mch 7,28) świat uporządkowany i dobry, który przewyższa w sposób
nieskończony. Bóg zachowuje i podtrzymuje stworzenie w istnieniu, pozwala mu działać
i prowadzi je do jego celu przez swojego Syna i Ducha Świętego.
55. Co oznacza Opatrzność Boża? 302-306, 321
Opatrzność Boża oznacza zrządzenia, przez które Bóg z miłością i mądrością prowadzi
stworzenia do ich ostatecznej doskonałości, którą mają osiągnąć. Bóg jest niezależnym
Władcą swego zamysłu. W jego realizacji posługuje się jednak również współudziałem
stworzeń. Jednocześnie daje swoim stworzeniom godność samodzielnego działania, bycia
przyczynami wzajemnie dla siebie.
56. W jaki sposób człowiek może współpracować z Opatrznością Bożą? 307-308, 323
Bóg daje człowiekowi możliwość i żąda od niego, respektując jego wolność, aby przez swoje
działania, przez swoje modlitwy, także przez swoje cierpienia współpracował z Nim
w realizacji Jego zamysłu, pobudzając w sobie „chcenie i działanie zgodnie z Jego wolą"
(Flp 2,13).
57. Jeśli Bóg jest wszechmocny i troszczy się o swoje stworzenia,
dlaczego istnieje zło? 309-310, 324, 400
Odpowiedzi na to tak bolesne jak tajemnicze pytanie udziela dopiero całość wiary
chrześcijańskiej. Bóg w żaden sposób, ani bezpośrednio, ani pośrednio, nie jest przyczyną zła.
On rozjaśnia tajemnicę zła przez swojego Syna, Jezusa Chrystusa, który umarł
i zmartwychwstał, by zwyciężyć to przeogromne zło moralne, którym jest grzech ludzi,
źródło wszelkiego innego zła.
58. Dlaczego Bóg dopuszcza zło? 311-314, 324
Wiara daje nam pewność, że Bóg nie dopuściłby zła, gdyby jednocześnie nie potrafił
wyprowadzić z niego dobra. Dokonał tego w sposób cudowny w związku ze śmiercią
i zmartwychwstaniem Chrystusa. Z największego zła moralnego, jakim było
odrzucenie i zabicie Syna Bożego, Bóg wyprowadził największe dobro: uwielbienie
Chrystusa i nasze Odkupienie.
Niebo i ziemia
59. Co Bóg stworzył? 325 -327
Pismo Święte mówi: „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię" (Rdz 1,1). Kościół
w swoim wyznaniu wiary stwierdza, że Bóg jest Stwórcą wszystkich rzeczy widzialnych
i niewidzialnych, wszystkich bytów duchowych i materialnych, to jest aniołów i świata
widzialnego, a na końcu człowieka.
60. Kim są aniołowie? 328 -333, 350- 351
Aniołowie są stworzeniami czysto duchowymi, niecielesnymi, niewidzialnymi
i nieśmiertelnymi, bytami osobowymi, posiadającymi rozum i wolę. Kontemplując
nieustannie oblicze Boga, wielbią Go, służą Mu i są Jego wysłannikami w wypełnieniu
zamysłu zbawienia wszystkich ludzi.
61. W jaki sposób aniołowie są obecni w życiu Kościoła? 334-336, 352
Kościół łączy się z aniołami w uwielbianiu Boga, wzywa ich wstawiennictwa i czci w liturgii
pamięć niektórych z nich.
Każdy wierny ma anioła jako nauczyciela i pasterza prowadzącego przez życie
(św. Bazyli Wielki).
62. Co mówi Pismo Święte o stworzeniu świata widzialnego? 337-344
Przez opowiadanie o „sześciu dniach" stwarzania Pismo Święte pozwala poznać wartość
stworzenia i jego przeznaczenie dla chwały Bożej i dla dobra ludzi. Każda rzecz zawdzięcza
swoje istnienie Bogu, od którego otrzymuje własną dobroć i doskonałość, własne prawa
i własne miejsce we wszechświecie.
63. Jakie miejsce zajmuje człowiek w dziele stworzenia? 343-344, 353
Człowiek jest szczytem stworzenia, ponieważ, został stworzony na obraz i podobieństwo
Boże.
64. Jaki rodzaj więzi istnieje między rzeczami stworzonymi? 342, 354
Między stworzeniami istnieje, chciana przez Boga, współzależność i hierarchia. Jednocześnie
istnieje między nimi jedność i solidarność, ponieważ wszystkie stworzenia mają tego samego
Stwórcę, są przez Niego kochane i skierowane ku Jego chwale. Poszanowanie praw
wpisanych w stworzenie i związków wynikających z natury rzeczy jest zasadą mądrości
i podstawą moralności.
65. Jaki jest związek między dziełem stworzenia i dziełem Odkupienia? 345-349
Dzieło stworzenia osiąga swój szczyt w jeszcze większym dziele Odkupienia. Daje ono
początek nowemu stworzeniu w Chrystusie, w którym wszystko odnajduje swój najpełniejszy
sens i wypełnienie.
Człowiek
66. W jakim sensie człowiek został stworzony na „obraz Boży"? 355-358
Człowiek został stworzony na obraz Boży w tym sensie, że jest zdolny do poznania
i pokochania, w sposób wolny, swego Stworzyciela. Jest on na ziemi jedynym stworzeniem,
którego Bóg chciał ze względu na niego samego i tylko on jest wezwany do uczestniczenia
w życiu Bożym przez poznanie i miłość. Ponieważ został stworzony na obraz Boży, posiada
godność osoby: nie jest czymś, ale kimś, zdolny poznawać siebie, w sposób dobrowolny
dawać siebie oraz tworzyć wspólnotę z Bogiem i z innymi osobami.
67. Dla jakiego celu Bóg stworzył człowieka? 358-359, 381
Bóg wszystko stworzył dla człowieka, ale on został stworzony, aby służyć Bogu, poznać
i kochać Go oraz, by ofiarować Mu całe stworzenie jako wyraz wdzięczności na tym świecie,
i by być podniesionym do życia z Bogiem w niebie. Tajemnica człowieka wyjaśnia się
prawdziwie jedynie w tajemnicy Słowa Wcielonego. Jest on przeznaczony do odtwarzania
obrazu Syna Bożego, który stał się człowiekiem - obrazem „Boga niewidzialnego" (Kol 1,15).
68. Dlaczego rodzaj ludzki stanowi jedność? 360-361
Dzięki wspólnemu początkowi w Bogu wszyscy ludzie tworzą jedność rodzaju ludzkiego.
Bóg bowiem „z jednego człowieka wywiódł cały rodzaj ludzki" (Dz 17,26). Wszyscy też
ludzie mają jedynego Zbawiciela i wszyscy są wezwani do udziału w wiecznej szczęśliwości
z Bogiem.
69. Jak dusza i ciało tworzą w człowieku jedność? 362-365, 382
Osoba ludzka jest równocześnie istotą cielesną i duchową. Duch i materia tworzą
w człowieku jedną naturę. Jedność ciała i duszy jest tak głęboka, że dzięki duszy duchowej
ciało utworzone z materii jest ciałem żywym i ludzkim, i uczestniczy w godności „obrazu
Bożego".
70. Kto daje duszę człowiekowi? 366-368, 382
Każda dusza duchowa jest bezpośrednio stworzona przez Boga - nie jest ona dziełem
rodziców - i jest nieśmiertelna. Nie ginie po jej oddzieleniu się od ciała w chwili śmierci
i połączy się na nowo z ciałem w chwili ostatecznego zmartwychwstania.
71. Jaka relacja, w zamyśle Boga, istnieje między mężczyzną i kobietą? 369-373, 383
Mężczyzna i kobieta zostali stworzeni przez Boga w doskonałej równości jako osoby ludzkie,
ale też w ich odrębnym byciu mężczyzną i kobietą. Bóg stworzył ich jedno dla drugiego, do
wspólnoty osób. Razem są wezwani, łącząc się w małżeństwie w taki sposób, że stają się
„jednym ciałem" (Rdz 2,24), do przekazywania życia ludzkiego i do władania ziemią jako
„zarządcy" Boży.
72. Jaki był, według zamysłu Bożego, pierwotny stan człowieka? 374-379, 384
Bóg stwarzając mężczyznę i kobietę obdarował ich specjalnym uczestnictwem w życiu
Bożym, w świętości i sprawiedliwości. Według zamysłu Bożego, człowiek nie musiał ani
cierpieć, ani umierać. Ponadto panowała doskonała harmonia w człowieku, z sobą samym,
harmonia między stworzeniem i Stwórcą, między mężczyzną i kobietą, jak również między
pierwszą parą i całym stworzeniem.
Upadek
73. Jak rozumieć rzeczywistość grzechu? 385-389
Grzech jest obecny w historii człowieka. Rzeczywistość grzechu wyjaśnia się w pełni dopiero
w świetle Objawienia Bożego, przede wszystkim w świetle Chrystusa, Zbawiciela wszystkich
ludzi, który sprawił, że tam, gdzie wzmógł się grzech, jeszcze obficiej rozlała się łaska.
74. Czym jest upadek aniołów? 391-395, 414
Pismo Święte i Tradycja Kościoła nauczają, że Szatan i inne złe duchy zostały stworzone
przez Boga jako dobre z natury, ale same uczyniły się złymi, ponieważ z wolnego
i nieodwołalnego wyboru odrzuciły Boga i Jego Królestwo, dając w ten sposób początek
piekłu. Usiłują one przyłączyć człowieka do swego buntu przeciw Bogu; lecz Bóg
w Chrystusie potwierdza swoje pewne zwycięstwo nad Złym.
75. Na czym polega pierwszy grzech człowieka? 396-403, 415-417
Człowiek, kuszony przez diabła, pozwolił, by zamarło w jego sercu zaufanie do Stwórcy,
i okazując Mu nieposłuszeństwo, chciał być „jak Bóg" (Rdz 3,5), ale poza Bogiem i nie
według Boga. W ten sposób Adam i Ewa utracili natychmiast, dla siebie i dla wszystkich
ludzi, łaskę pierwotnej świętości i sprawiedliwości.
76. Czym jest grzech pierworodny? 404, 419
Grzech pierworodny w nas jest stanem pozbawienia pierwotnej świętości i sprawiedliwości,
w jakim wszyscy ludzie się rodzą. Jest grzechem „zaciągniętym", a nie „popełnionym"; jest
stanem związanym z urodzeniem, a nie osobistym aktem. Przez jedność rodzaju ludzkiego
jest on przekazywany wszystkim potomkom Adama wraz z naturą ludzką „przez zrodzenie,
a nie przez naśladowanie". To przekazywanie jest tajemnicą, której nie możemy w pełni
zrozumieć.
77. Jakie są inne konsekwencje grzechu pierworodnego? 405- 409, 418
Na skutek grzechu pierworodnego natura ludzka nie jest całkowicie zepsuta: jest zraniona
w swoich silach naturalnych, poddana niewiedzy, cierpieniu i władzy śmierci oraz skłonna
do grzechu. Ta skłonność do zła jest nazywana pożądliwością.
78. Co uczynił Bóg po popełnieniu pierwszego grzechu? 410-412, 420
Po pierwszym grzechu świat został zalany grzechami, lecz Bóg nie opuścił człowieka, lecz
przeciwnie, zapowiedział mu wtajemniczy sposób w „Protoewangelii" (Rdz 3,13) –
zwycięstwo nad złem oraz podniesienie go z upadku, jest to pierwsza zapowiedz Mesjasza
Odkupiciela. Z tej racji upadek pierwszych ludzi nazywany jest niekiedy szczęśliwą winą,
skoro ją zgładził tak wielki Odkupiciel (Liturgia Wigilii Paschalnej).
Rozdział drugi: WIERZĘ W JEZUSA CHRYSTUSA, SYNA BOŻEGO
JEDNORODZONEGO
„I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego"
„Jezus Chrystus począł się z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny"
„Jezus Chrystus umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion"
„Jezus Chrystus zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał"
„Jezus wstąpił do nieba, siedzi po prawicy Boga, Ojca wszechmogącego"
„Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych"
Rozdział drugi
WIERZĘ W JEZUSA CHRYSTUSA, SYNA BOŻEGO JEDNORODZONEGO
79. Czym jest Dobra Nowina głoszona człowiekowi? 422-424
Jest ona zwiastowaniem Jezusa Chrystusa, „Syna Boga żywego" (Mt 16,16), umarłego
i zmartwychwstałego. W czasach króla Heroda i cezara Augusta Bóg wypełnił obietnice dane
Abrahamowi i jego potomstwu, posyłając „Syna swego, zrodzonego z niewiasty, zrodzonego
pod Prawem, aby wykupił tych, którzy podlegali Prawu, abyśmy mogli otrzymać przybrane
synostwo" (Ga 4,4-3).
80. W jaki sposób rozpowszechnia się Dobra Nowina? 425-429
Od początku pierwsi uczniowie zapałali pragnieniem głoszenia Jezusa Chrystusa, aby
doprowadzić ludzi do wiary w Niego. Także dzisiaj, z tego przenikniętego miłością poznania
Chrystusa, rodzi się pragnienie ewangelizacji i katechizacji, to jest nauczania o Chrystusie,
odkrywania w Osobie Chrystusa całego odwiecznego zamysłu Bożego, doprowadzenia
ludzkości do komunii z Jezusem.
„I W JEZUSA CHRYSTUSA,
SYNA JEGO JEDYNEGO, PANA NASZEGO"
81. Co oznacza imię „Jezus"? 430-435, 452
Imię „Jezus", nadane przez anioła w chwili Zwiastowania, oznacza „Bóg zbawia". Wyraża
ono zarówno Jego tożsamość, jak i posłanie: „On bowiem zbawi swój lud od jego grzechów"
(Mt 1,21). Św. Piotr stwierdza, że „nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia,
w którym moglibyśmy być zbawieni" (Dz 4,12).
82. Dlaczego Jezus został nazwany „Chrystusem"? 436-440, 453
„Chrystus" po grecku, „Mesjasz" po hebrajsku, oznacza „namaszczony". Jezus jest
Chrystusem, ponieważ został poświęcony przez Boga i namaszczony Duchem Świętym dla
urzeczywistnienia odkupieńczej misji. Jest Mesjaszem oczekiwanym przez Izraela, posłanym
na świat przez Ojca. Jezus przyjął tytuł Mesjasza, odsłaniając prawdziwą jego treść: „który z
nieba zstąpił" (J 3,13), ukrzyżowany, potem zmartwychwstały, jest On cierpiącym Sługą, aby
„dać swoje życie na okup za wielu" (Mt 20,28). Od słowa Chrystus pochodzi nazwa
chrześcijanie.
83. W jakim sensie Jesus jest „Jednorodzonym Synem Bożym"? 441-445, 454
Jest nim w sensie jedynym i doskonałym. W chwili Chrztu i Przemienienia głos Ojca określa
Go jako swego „Syna umiłowanego". Sam Jezus przedstawiając siebie jako Syna, który zna
Ojca (por. Mt 11,27), potwierdza swoją jedyną i wieczną relację do Boga, swego Ojca. On
jest jedynym Synem Ojca (1 J 2,23), drugą Osobą Trójcy Świętej. Stanowiło to centrum
przepowiadania apostolskiego: Apostołowie mogli oglądać „Jego chwałę, chwałę, jaką
Jednorodzony otrzymuje od Ojca" (J 1,14).
84. Co oznacza tytuł „Pana"? 446-451, 455
Imię „Pan" oznacza w Biblii Boskie panowanie. Jezus przypisuje sobie ten tytuł i objawia
swoją Boską najwyższą władzę przez znaki swego panowania nad naturą, nad chorobami, nad
demonami, nad grzechem i śmiercią, przede wszystkim w Zmartwychwstaniu. Pierwsze
wyznania wiary Kościoła stwierdzają, że moc, cześć i chwała należne Bogu Ojcu przysługują
także Jezusowi: Bóg „darował Mu imię ponad wszelkie imię" (Flp 2,9). Jest On Panem świata
i historii; wyłącznie Jemu człowiek może w sposób absolutny poddać swą osobistą wolność.
„JEZUS CHRYSTUS POCZĄŁ SIC Z DUCHA ŚWIĘTEGO,
NARODZIŁ SIĘ Z MARYI PANNY"
85. Dlaczego Syn Boży stał się człowiekiem? 456-460
Syn Boży przyjął ciało z Maryi Dziewicy za sprawą Ducha Świętego dla nas ludzi i dla
naszego zbawienia, to znaczy: aby nas grzeszników pojednać z Bogiem; abyśmy poznali
Jego nieskończoną miłość; by być dla nas wzorem świętości; by uczynić nas „uczestnikami
Boskiej natury" (2 P 1,4).
86. Co oznacza słowo „Wcielenie"? 461-463, 483
Kościół nazywa „Wcieleniem" przedziwną tajemnicę zjednoczenia natury Boskiej i natury
ludzkiej w jednej Boskiej Osobie Słowa. Aby urzeczywistnić nasze zbawienie, Syn Boży stał
się „ciałem" (J 1,14), prawdziwym człowiekiem. Wiara w prawdziwe Wcielenie Syna Bożego
jest znakiem wyróżniającym wiarę chrześcijańską.
87. Co oznacza, że Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem?
464-467, 469
Jezus jest niepodzielnie prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem w jedności swojej
Osoby Boskiej. Jest On Synem Bożym, który „zrodzony, a nie stworzony, współistotny
Ojcu" stał się prawdziwie człowiekiem, naszym bratem, nie przestając przez to być Bogiem,
naszym Panem.
88. Czego naucza w tej sprawie sobór powszechny w Chalcedonie (rok 451)? 467
Sobór Chalcedoński naucza, „że jest jeden i ten sam Syn, nasz Pan Jezus Chrystus, doskonały
w Bóstwie i doskonały w człowieczeństwie, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, złożony
z duszy rozumnej i z ciała, współistotny Ojcu co do Bóstwa, współistotny nam co do
człowieczeństwa, „we wszystkim... z wyjątkiem grzechu" (Hbr 4,15). Przed wiekami
zrodzony z Ojca jako Bóg, w ostatnich czasach narodził się dla nas i dla naszego zbawienia
jako człowiek z Maryi Dziewicy, Bożej Rodzicielki".
89. W jaki sposób Kościół wyznaje tajemnicę Wcielenia? 464-469, 479-481
Wyznaje ją twierdząc, że Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym
człowiekiem, ma dwie natury, Boską i ludzką, nie pomieszane, ale zjednoczone w jednej
Osobie Syna Bożego. Wszystko w człowieczeństwie Jezusa - cuda, cierpienia, śmierć -
powinno więc być przypisywane Jego Osobie Boskiej, która działa przez przyjętą ludzką
naturę.
0 Synu Jedyny i Słowo Boga, będąc nieśmiertelny, raczyłeś dia naszego zbawienia przyjąć
ciało ze Świętej Bożej Rodzicielki i zawsze Dziewicy Maryi. (...) Który jesteś Jednym z Trójcy
Świętej, uwielbiony z Ojcem i Duchem Świętym, zbaw nasi (Liturgia bizantyjska św. Jana
Chryzostoma).
90. Czy Syn Boży, stawszy się człowiekiem, ma duszę ludzką wyposażoną w ludzkie
poznanie? 470-474, 482
Syn Boży przyjął duszę ludzką wyposażoną w prawdziwe ludzkie poznanie. Swoją ludzką
inteligencją Jezus poznawał wiele rzeczy w sposób doświadczalny. Lecz także jako człowiek
Syn Boży posiadał wewnętrzne i bezpośrednie poznanie Boga, swego Ojca. Posiadał zdolność
przenikania myśli ukrytych w ludzkich sercach, jak i pełną znajomość wiecznych zamysłów,
które przyszedł objawić.
91. W jaki sposób współdziałały z sobą dwie wole Słowa Wcielonego? 475, 482
Chrystus posiada dwie wole: wolę Boską i wolę ludzką. W czasie swojego ziemskiego życia
Syn Boży chciał po ludzku tego wszystkiego, co w sposób Boski razem z Ojcem i Duchem
Świętym zdecydował dla naszego zbawienia. Ludzka wola Chrystusa idzie za wolą Bożą, nie
sprzeciwiając się jej ani nie opierając, ale jej się podporządkowując.
92. Czy Chrystus miał prawdziwe ludzkie ciało? 476-477
Chrystus przyjął prawdziwe ludzkie ciało, dzięki czemu Bóg niewidzialny stał się widzialny.
Z tej racji Chrystus może być ukazywany i otaczany kultem na świętych obrazach.
93. Co przedstawia Serce Jezusa? 478
Jezus poznał i umiłował nas wszystkich ludzkim sercem. Z tego powodu Jego Serce przebite
za nasze grzechy i dla naszego zbawienia jest uważane za wyjątkowy symbol tej miłości,
którą miłuje Ojca i wszystkich ludzi.
94. Co oznacza wyrażenie: „począł się z Ducha Świętego"? 484-486
Oznacza, że Dziewica Maryja poczęła wiecznego Syna Ojca w swym łonie za sprawą Ducha
Świętego i bez udziału człowieka: „Duch Święty zstąpi na Ciebie" (Łk 1,35) - powiedział
anioł w Zwiastowaniu.
95. „.. .narodził się z Maryi Dziewicy": dlaczego Maryja jest prawdziwie Matką Bożą?
495, 509
Maryja jest prawdziwie Matkę Bożą, ponieważ jest Matką Jezusa. Istotnie, Ten, którego
poczęła jako człowieka z Ducha Świętego i który prawdziwie stał się Jej Synem, jest
wiecznym Synem Boga Ojca. Jest samym Bogiem.
96. Co oznacza „Niepokalane Poczęcie"? 487-492, 508
Bóg odwiecznie wybrał na Matkę swego Syna Maryję: aby mogła wypełnić tę misję, została
odkupiona od swego poczęcia, To oznacza, że przez łaskę i na mocy przewidzianych zasług
Jezusa Chrystusa, Maryja została zachowana od wszelkiej zmazy grzechu pierworodnego od
pierwszej chwili swego poczęcia.
97. Jak współpracowała Maryja w zbawczym zamyśle Boga? 493-494, 508-511
Dzięki łasce Bożej Maryja przez całe życie pozostała wolna od wszelkiego grzechu
osobistego. Jest „pełną łaski" (Łk 1,28), „Cała Święta". Na zapowiedź anioła, że porodzi
„Syna Najwyższego" (Łk 1,32), Maryja odpowiedziała dobrowolnie „posłuszeństwem wiary"
(Rz 1,5). Przyjmując całym sercem Bożą wolę zbawienia, oddała się całkowicie osobie i
dziełu swego Syna.
98. Co oznacza dziewicze poczęcie Jezusa? 496-498, 503
Oznacza, że Jezus został poczęty w łonie Maryi jedynie przez moc Ducha Świętego, bez
udziału człowieka. Jest naturalnym Synem Ojca przez Bóstwo i naturalnym Synem Maryi
przez człowieczeństwo, właściwym Synem Bożym w obydwu naturach i w jednej Boskiej
Osobie.
99. W jakim sensie Maryja jest „zawsze Dziewicą"? 499-507, 510-511
Maryja „pozostała Dziewicą, poczynając swego Syna, Dziewicą, rodząc Syna, Dziewicą jako
brzemienna, Dziewicą jako karmiąca własną piersią, zawsze Dziewicą" (św. Augustyn). Gdy
Ewangelie mówią o „braciach i siostrach Jezusa", chodzi o bliskich krewnych Jezusa, według
wyrażenia stosowanego w Piśmie Świętym.
100. W jaki sposób macierzyństwo duchowe Maryi jest powszechne? 501-507, 511
Maryja zrodziła Syna, Jezusa, ale w Nim Jej macierzyństwo duchowe rozciąga się na
wszystkich ludzi, których Jezus przyszedł zbawić. Przez swoje posłuszeństwo stała się
nową Ewą, Matką żyjących, która w macierzyńskiej miłości współdziała w ich zrodzeniu
i wychowaniu w porządku łaski. Dziewica i Matka, Maryja jest figurą i najdoskonalszą
realizacją Kościoła.
101. W jakim sensie całe życie Chrystusa jest misterium? 512-521, 561-562
Całe życie Chrystusa było Objawieniem: to, co było widzialne w ziemskim życiu Jezusa,
prowadziło do niewidzialnego misterium Jego synostwa Bożego: „Kto Mnie zobaczył,
zobaczył także i Ojca" (J 14,9). Ponadto, jeśli nawet zbawienie przyszło do nas przez Krzyż
i Zmartwychwstanie, całe życie Chrystusa było misterium Odkupienia, ponieważ wszystko,
co Jezus uczynił, powiedział i wycierpiał miało na celu przywrócenie człowieka upadłego do
jego pierwotnego powołania dziecka Bożego.
102. Jakie były przygotowania do misteriów Jezusa? 522-524
Bóg przygotowywał przyjście Syna Bożego w ciągu wieków. Kościół aktualizuje to
oczekiwanie celebrując liturgię Adwentu. Oprócz mrocznego oczekiwania w sercach pogan,
Bóg przygotowywał przyjście swojego Syna przez Stare Przymierze, aż do Jana Chrzciciela,
ostatniego i największego z proroków.
103. Czego naucza Ewangelia o misteriach narodzenia i dziecięctwa Jezusa? 525-530,
563-564
Na Boże Narodzenie chwała nieba objawia się w słabości dziecka; obrzezanie Jezusa jest
znakiem włączenia Go do ludu izraelskiego i figurą naszego chrztu; Objawienie (Epifania)
jest ukazaniem się Jezusa jako Mesjasza Izraela wszystkim narodom; w Ofiarowaniu
w świątyni wraz z Symeonem i Anną cały oczekujący Izrael wychodzi na spotkanie swego
Zbawcy; ucieczka do Egiptu i rzeź niewiniątek zwiastują, że całe życie Chrystusa będzie
naznaczone prześladowaniem; Jego powrót z Egiptu przypomina wydarzenia Wyjścia
i przedstawia Jezusa jako ostatecznego wyzwoliciela.
104. Jaką naukę przekazuje nam ukryte życie Jezusa w Nazarecie? 533-534, 564
Podczas życia ukrytego w Nazarecie Jezus dzielił sytuację większości ludzi. Pozwala ono
każdemu człowiekowi jednoczyć się z Chrystusem poprzez najbardziej zwyczajne drogi
życia, wypełnione modlitwą, prostotą, pracą, życia rodzinnego. Poddanie się swojej Matce,
Maryi, i Józefowi, domniemanemu ojcu, jest obrazem Jego synowskiego posłuszeństwa Ojcu
Niebieskiemu. Maryja i Józef przyjmują w wierze tajemnicę Jezusa, nie zawsze ją pojmując.
105. Dlaczego Jezus przyjmuje od Jana „chrzest nawrócenia dla odpuszczenia
grzechów" (Łk 3,3)? 535-537, 565
Aby dać początek swemu życiu publicznemu i uprzedzić „chrzest" swojej krwawej śmierci:
On, który jest „Barankiem Bożym, który gładzi grzech świata" (J 1,29), sam będąc bez
grzechu, pozwala zaliczyć się do grzeszników. Ojciec ogłasza: „Ten jest mój Syn umiłowany"
(Mt 3,17) i Duch przychodzi „spocząć" na Nim. Chrzest Jezusa jest figurą naszego chrztu.
106. Co objawia kuszenie Jezusa na pustyni? 538-540, 566
Sceny kuszenia Jezusa na pustyni odtwarzają w sobie kuszenie Adama w raju oraz Izraela na
pustyni. Szatan wystawia na próbę posłuszeństwo Jezusa wobec misji powierzonej Mu przez
Ojca. Chrystus, nowy Adam, pozostaje wierny, a Jego zwycięstwo uprzedza zwycięstwo
męki, w której okazał najwyższe posłuszeństwo swojej synowskiej miłości do Ojca.
107. Kto jest zaproszony do uczestnictwa w Królestwie Bożym, głoszonym
i urzeczywistnionym przez Jezusa? 541-546, 567
Jezus zaprasza wszystkich ludzi do uczestnictwa w Królestwie Bożym. Nawet największy
grzesznik jest wezwany, aby się nawrócił i przyjął bezgraniczne miłosierdzie Ojca. Królestwo
należy już tu na ziemi do tych, którzy je przyjmują pokornym sercem. To im objawione są
Jego misteria.
108. Dlaczego Jezus objawia Królestwo przez znaki i cuda? 547-550, 567
Słowom Jezusa towarzyszą liczne znaki i cuda, które ukazują, że Królestwo jest obecne
w Nim, w Mesjaszu. Wyzwalając niektórych ludzi od ziemskich dolegliwości, nie przyszedł
On po to, aby usunąć wszelkie cierpienia na ziemi, ale by wyzwolić ludzi od największej
niewoli grzechu. Wyrzucanie złych duchów uprzedza zwycięstwo Jezusa na krzyżu nad
„władcą tego świata" (J 12,31).
109. Jaką władzę w Królestwie przekaże Jezus swoim Apostołom? 551-553, 567
Jezus wybiera Dwunastu, przyszłych świadków swego zmartwychwstania, aby byli razem
z Nim i uczestniczyli w Jego posłaniu. Dał im udział w swojej władzy, aby nauczali,
odpuszczali grzechy, budowali Kościół i rządzili nim. W tym kolegium Piotr otrzymuje
„klucze Królestwa" (Mt 16,19) i zajmuje pierwsze miejsce, z misją strzeżenia wiary
i utwierdzania w niej braci.
110. Jakie znaczenie ma Przemienienie Jezusa? 554-556, 568
W Przemienieniu ukazała się przede wszystkim Trójca Święta: „Ojciec w głosie, Syn jako
człowiek, Duch w świetlistym obłoku" (św. Tomasz z Akwinu). Rozprawiając z Mojżeszem
i Eliaszem o swoim „odejściu" (Łk 9,31), Jezus wskazuje, że aby „wejść do swej chwały"
(Łk 24,26), musi przejść przez krzyż w Jerozolimie, zapowiada swoje zmartwychwstanie
i daje nam przedsmak Jego chwalebnego przyjścia, kiedy to „przekształci nasze ciało
poniżone na podobne do swego chwalebnego ciała" (Flp 3,21).
Przemieniłeś się na górze, a Twoi uczniowie, na ile byli do tego zdolni, kontemplowali Twoją
chwałę. Chryste Boże, by gdy zobaczą Cię na krzyżu, zrozumieli, że Twoja męka była
dobrowolna, i aby głosili światu, że Ty prawdziwie jesteś promieniowaniem Ojca (Liturgia
bizantyjska).
111. Jak odbył się mesjański wjazd Jezusa do Jerozolimy? 557-560, 569 570
W oznaczonym czasie Jezus postanowił udać się do Jerozolimy, aby tam cierpieć, umrzeć
i zmartwychwstać. Jako Król- Mesjasz, zwiastujący nadejście Królestwa, wjeżdża do miasta
na osiołku. Witają go dzieci, których wołanie podejmuje Kościół w Eucharystii na Sanctus:
„Błogosławiony Ten, który przychodzi w imię Pańskie" (Mt 21,9). Uroczystą celebracją tego
wydarzenia w Niedzielę Palmową liturgia Kościoła rozpoczyna Wielki Tydzień.
„JEZUS CHRYSTUS UMĘCZON POD PONCKIM PIŁATEM,
UKRZYŻOWAN, UMARŁ I POGRZEBION"
112. Jakie znaczenie ma Misterium Paschalne Jezusa? 571-573
Misterium Paschalne Jezusa, które obejmuje Jego mękę, śmierć, zmartwychwstanie
i uwielbienie, znajduje się w centrum wiary chrześcijańskiej, ponieważ zbawczy zamysł
Boga wypełnił się raz na zawsze przez odkupieńczą śmierć Jego Syna Jezusa Chrystusa.
113. Za jakie oskarżenia Jezus został skazany? 574-576
Niektórzy przywódcy Izraela oskarżyli Jezusa o działanie przeciw Prawu, przeciw Świątyni
Jerozolimskiej, w sposób szczególny o występowanie przeciw wierze w jedynego Boga,
ponieważ sam siebie nazywał Synem Bożym. Dlatego przekazali Go Piłatowi, aby Go skazał
na śmierć.
114. Jak Jezus zachowywał się wobec Prawa Izraela? 577-582, 592
Jezus nie zniósł Prawa danego Mojżeszowi przez Boga na Synaju, ale je wypełnił, objawiając
jego ostateczny sens. Jest Boskim Prawodawcą, który wypełnia to Prawo w sposób
doskonały. Ponadto On, wierny Sługa, swoją ofiarą na krzyżu wynagrodził popełnione
przeciw niemu wykroczenia, ponieważ poniósł śmierć „dla odkupienia przestępstw,
popełnionych za pierwszego przymierza" (Hbr 9,15).
115. Jaka była postawa Jezusa wobec Świątyni Jerozolimskiej? 583-586, 593
Jezus był oskarżony o wrogie nastawienie do Świątyni. Niemniej okazywał jej głęboki
szacunek, ponieważ uważał ją za mieszkanie swego Ojca (por. J 2,16), i wygłosił w niej
znaczną część swej nauki. Ale zapowiedział, w związku ze swoją śmiercią, także jej
zburzenie, przedstawiając siebie jako ostateczne mieszkanie Boga wśród ludzi.
116. Czy Jezus sprzeciwiał się wierze Izraela w Boga Jedynego i Zbawiciela? 587-591,
594
Jezus nigdy nie kwestionował wiary w jedynego Boga, nawet wtedy, gdy dokonywał czynów
świadczących, że są dziełem Bożym: odpuszczenie grzechów. Domaganie się Jezusa wiary
w Niego ze względu na dzieła Ojca, jakie wypełniał, i wymaganie nawrócenia wobec
zdumiewającego wypełnienia się obietnic, pozwalają zrozumieć tragiczną pogardę
Sanhedrynu, który uznawał, że Jezus zasługiwał na śmierć jako bluźnierca.
117. Kto jest odpowiedzialny za śmierć Jezusa? 595-598
Nie można przypisywać odpowiedzialności za śmierć Jezusa wszystkim wówczas żyjącym
Żydom w Jerozolimie, a tym bardziej rozciągać tę odpowiedzialność na innych Żydów
w czasie i przestrzeni. Każdy poszczególny grzesznik, to jest każdy człowiek, jest
w rzeczywistości sprawcą i jakby narzędziem wszystkich mąk, które wycierpiał Boski
Odkupiciel. W większym jeszcze stopniu winni są ci, przede wszystkim chrześcijanie,
którzy nadal popadają w grzechy i znajdują upodobanie w wadach.
118. Dlaczego śmierć Jezusa należy do Bożego zamysłu zbawienia? 599-605, 619
Aby pojednać z sobą wszystkich ludzi upadłych i poddanych śmierci z powodu grzechu, Bóg
z życzliwej miłości posłał swego Syna, aby poniósł śmierć za nasze grzechy. Zapowiedziana
w Starym Testamencie, w szczególności jako wypełnienie proroctwa o ofierze cierpiącego
Sługi, odkupieńcza śmierć Jezusa dokonała się „zgodnie z Pismem".
119. W jaki sposób Chrystus ofiarował siebie samego Ojcu? 606-609, 620
Pragnienie wypełnienia zamysłu miłości odkupieńczej Ojca ożywia całe życie Jezusa. Jego
posłaniem jest „służyć i dać swoje życie na okup za wielu" (Mk 10,45), aby w ten sposób całą
ludzkość pojednać z Bogiem. Jego cierpienie i śmierć ukazują, jak człowieczeństwo Jezusa
stało się wolnym i doskonałym narzędziem Jego Boskiej miłości, która pragnie zbawienia
ludzi.
120. Jak wyraziło się podczas Ostatniej Wieczerzy ofiarowanie Jezusa? 610-611, 621
Podczas Ostatniej Wieczerzy, spożywanej z Apostołami, w przeddzień swej męki, Jezus
uprzedził dobrowolne ofiarowanie swego życia: „To jest Ciało moje, które za was będzie
wydane" (Łk 22,19), „To jest moja krew Przymierza, która za wielu będzie wylana na
odpuszczenie grzechów" (Mt 26,28). Ustanowił w owej chwili Eucharystię, która będzie
„pamiątką" (1 Kor 11,25) Jego ofiary, a swoich Apostołów jako kapłanów Nowego
Przymierza.
121. Co wydarzyło się podczas agonii w Getsemani? 612
Mimo przerażenia, które śmierć wywołuje w całkowicie świętej ludzkiej naturze Tego, który
jest „Dawcą życia" (Dz 3,15), Jezus zgadza się w swojej ludzkiej woli, by wypełniła się wola
Ojca: aby nas zbawić, zgadza się ponieść nasze grzechy w swoim ciele, „stawszy się
posłusznym aż do śmierci" (Flp 2,8).
122. Jakie są skutki ofiary Chrystusa na krzyżu? 613-617, 622- 623
Jezus dobrowolnie ofiarował swe życie w ekspiacyjnej ofierze, to jest przez swoje pełne
posłuszeństwo aż do śmierci zadośćuczynił Ojcu za nasze grzechy. Ta miłość aż do końca
(por. J 13,1) Syna Bożego dokonuje pojednania z Bogiem całej ludzkości. Ofiara paschalna
Chrystusa wypełnia odkupienie ludzi w sposób jedyny, doskonały i ostateczny, przywraca
komunię z Bogiem.
123. Dlaczego Jezus wzywa swoich uczniów do wzięcia swego krzyża? 618
Powołując swoich uczniów do „wzięcia swojego krzyża i naśladowania Go" (por. Mt 16,24),
Jezus chce włączyć do swojej ofiary odkupieńczej tych, którzy pierwsi z niej korzystają.
124. W jakim stanie było ciało Jezusa, gdy było w grobie? 624-630
Jezus doświadczył prawdziwej śmierci i prawdziwego złożenia do grobu. Moc Boża
zachowała Jego ciało przed zniszczeniem.
„JEZUS CHRYSTUS ZSTĄPIŁ DO PIEKIEŁ,
TRZECIEGO DNIA ZMARTWYCHWSTAŁ"
125. Co oznacza, że Jezus „zstąpił do piekieł"? 632-637
Kraina zmarłych, do której zstąpił Chrystus po śmierci, nazwana przez Pismo Święte
„piekłem" - nie należy utożsamiać go z piekłem potępionych - oznacza los tych wszystkich
zmarłych, zarówno sprawiedliwych, jak i złych, którzy zmarli przed Chrystusem. Zmarły
Chrystus, w swojej duszy zjednoczonej z Jego Boską Osobą, dołączył w krainie zmarłych do
sprawiedliwych, którzy czekali na Odkupiciela, aby dostąpić łaski oglądania Boga. Przez
swoją śmierć dla nas zwyciężył śmierć i diabła, „który dzierżył władzę nad śmiercią" (Hbr
2,14), wyzwolił sprawiedliwych oczekujących na Zbawiciela i otworzył im bramy nieba.
126. Jakie miejsce w naszej wierze zajmuje Zmartwychwstanie Chrystusa? 631, 638
Zmartwychwstanie Jezusa jest kulminacyjną prawdą naszej wiary w Chrystusa i stanowi, tak
samo jak Krzyż, istotną część Misterium Paschalnego.
127. Jakie „znaki" potwierdzają Zmartwychwstanie Jezusa? 639-644, 656-657
Oprócz tak istotnego znaku, jakim był pusty grób, Zmartwychwstanie Jezusa zostało
potwierdzone przez niewiasty, które pierwsze spotkały Jezusa i były pierwszymi zwiastunami
tej nowiny dla samych Apostołów. Następnie Jezus „ukazał się Kefasowi [Piotrowi], a potem
Dwunastu, później zjawił się więcej niż pięciuset braciom równocześnie" (1 Kor 15,5-6),
i innym jeszcze. Apostołowie sami nie mogli wymyślić zmartwychwstania, ponieważ
wydawało im się ono niemożliwe: sam Jezus wyrzucał im ich niewiarę.
128. Dlaczego Zmartwychwstanie jest jednocześnie wydarzeniem transcendentnym?
647, 656-657
Zmartwychwstanie jako wydarzenie historyczne, które można stwierdzić na podstawie
pustego grobu i świadectw ludzi, którzy Zmartwychwstałego widzieli, pozostaje jednak przez
to, że przekracza historię, w sercu tajemnicy wiary. Dlatego Chrystus Zmartwychwstały nie
ukazuje się światu, ale swoim uczniom, którzy teraz będą dawać świadectwo o Nim przed
ludem.
129. Jaki jest stan zmartwychwstałego człowieczeństwa Chrystusa? 645-646
Zmartwychwstanie Chrystusa nie było powrotem do życia ziemskiego. Zmartwychwstałe
ciało, w którym się ukazuje, jest tym samym ciałem, które zostało ukrzyżowane i nosi ślady
Jego męki, ale równocześnie uczestniczy w Boskim życiu w stanie chwały. Z tego powodu
Jezus Zmartwychwstały jest całkowicie wolny w wyborze form ukazywania się swoim
uczniom; może się ukazywać, jak i kiedy chce, i pod różnymi postaciami.
130. W jaki sposób Zmartwychwstanie jest dziełem Trójcy Świętej? 648-650
Zmartwychwstanie Chrystusa jest transcendentnym dziełem Boga. Działają w nim
równocześnie trzy Osoby Boskie, według tego, co jest im właściwe: Bóg Ojciec ukazuje swą
moc; Syn odzyskuje życie, które dobrowolnie ofiarował (por. J 10,17-18), a Duch Święty
ożywia martwe człowieczeństwo Jezusa i powołuje je do chwalebnego stanu.
131. Jaki jest sens i znaczenie zbawcze Zmartwychwstania? 651-655, 658
Zmartwychwstanie jest szczytem tajemnicy Wcielenia. Potwierdza prawdę o Boskości Jezusa,
jak również stanowi potwierdzenie tego wszystkiego, co Chrystus czynił i czego nauczał, oraz
wypełnia wszystkie Boskie zapowiedzi. Zmartwychwstały Pan, zwycięzca grzechu i śmierci,
jest zasadą naszego usprawiedliwienia i naszego zmartwychwstania: udziela nam daru łaski
przybrania za synów, które jest rzeczywistym uczestnictwem w życiu jedynego Boga; potem,
przy końcu czasów, ożywi nasze ciało.
„JEZUS WSTĄPIŁ DO NIEBA,
SIEDZI PO PRAWICY BOGA, OJCA WSZECHMOGĄCEGO"
132. Co przedstawia Wniebowstąpienie? 659-667
Po czterdziestu dniach, odkąd Jezus objawił się swoim Apostołom, gdy Jego chwała
pozostawała jeszcze zakryta pod postacią zwyczajnego człowieczeństwa, Chrystus wstąpił
do nieba i siedzi po prawicy Ojca. Jest Panem, który teraz w swoim człowieczeństwie
w wiecznej chwale Syna Bożego rządzi i wstawia się nieustannie za nami u Ojca. Posyła
nam swego Ducha i daje nam nadzieję, że pewnego dnia będziemy z Nim na wieki.
„STAMTĄD PRZYJDZIE SĄDZIĆ ŻYWYCH I UMARŁYCH"
133. Jak teraz króluje Pan Jezus? 668-674, 680
Pan wszechświata i historii, Głowa swego Kościoła, Chrystus uwielbiony pozostaje w sposób
tajemniczy na ziemi, gdzie Jego królestwo jest już obecne jako zalążek i zaczątek Kościoła.
Pewnego dnia powróci w chwale, lecz nie znamy czasu. Dlatego żyjemy w czuwaniu,
prosząc: „Przyjdź, Panie!" (Ap 22,20).
134. W jaki sposób dokona się chwalebne przyjście Chrystusa? 675-677, 680
Po ostatnim wstrząsie kosmicznym tego świata, który przemija, chwalebne przyjście
Chrystusa urzeczywistni ostateczny triumf Boga w paruzji Chrystusa i w Sądzie
Ostatecznym. W ten sposób zrealizuje się Królestwo Boże.
135. Jak Chrystus będzie sądzić żywych i umarłych? 678-679, 681-682
Chrystus będzie sądził na mocy prawa, które nabył jako Odkupiciel świata, który przyszedł
zbawić ludzi. Zostanie wtedy ujawnione postępowanie każdego człowieka względem Boga
i bliźniego oraz tajemnice serc. Każdy człowiek, według swoich uczynków, zostanie
obdarowany życiem lub potępiony na wieczność. W ten sposób urzeczywistni się „miara
wielkości według Pełni Chrystusa" (Ef 4,13), gdy Bóg będzie „wszystkim we wszystkich"
(1 Kor 15,28).
Rozdział trzeci: WIERZĘ W DUCHA ŚWIĘTEGO
„Wierzę w Ducha Świętego"
„Wierzę w święty Kościół powszechny"
Kościół w zamyśle Bożym
Kościół: Lud Boży, Ciało Chrystusa, świątynia Ducha Świętego
Kościół jest jeden, święty, powszechny i apostolski
Wierni: hierarchia, świeccy, życie konsekrowane
Komunia świętych
Maryja Matka Chrystusa, Matka Kościoła
„Wierzę w odpuszczenie grzechów"
„Wierzę w ciała zmartwychwstanie"
„Wierzę w życie wieczne"
„Amen"
Rozdział trzeci
WIERZĘ W DUCHA ŚWIĘTEGO
„WIERZE W DUCHA ŚWIĘTEGO"
136. Co chce powiedzieć Kościół, gdy wyznaje: „Wierzę w Ducha Świętego"? 683-686
Wierzyć w Ducha Świętego oznacza wyznawać, że Duch Święty jest jedną z Osób Trójcy
Świętej, współistotny Ojcu i Synowi, i „z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie
i chwałę". Duch został wysłany „do serc naszych" (Ga 4,6), abyśmy mogli otrzymać nowe
życie dzieci Bożych.
137. Dlaczego posłanie Syna i Ducha Świętego jest wspólne i nierozdzielne? 687-691,
742-743
W niepodzielnej Trójcy Świętej Syn i Duch Święty są odrębni, ale nierozdzielni. Od początku
aż do końca czasów, kiedy Ojciec posyła Syna, posyła zawsze swojego Ducha, który nas
jednoczy w wierze, abyśmy mogli jako przybrani synowie nazywać Boga „Ojcem" (Rz 8,15).
Duch Święty jest niewidzialny, lecz poznajemy Go poprzez Jego działanie, gdy objawia nam
Syna i kiedy działa w Kościele.
138. Jakie są imiona i określenia Ducha Świętego? 691-693
„Duch Święty" jest imieniem własnym trzeciej Osoby Trójcy Świętej. Jezus nazywa Go
jeszcze: Parakletem (Pocieszycielem) i Duchem Prawdy. Nowy Testament nazywa Go także:
Duchem Chrystusa, Pana, Boga, Duchem chwały, obietnicy.
139. Jakie są symbole Ducha Świętego? 694-701
Są liczne: woda żywa, która wypływa z boku Chrystusa ukrzyżowanego i nasyca
ochrzczonych; namaszczenie olejem, które jest sakramentalnym znakiem bierzmowania;
ogień, który przekształca wszystko, czego dotyka; obłok - raz ciemny, raz świetlisty
- w którym objawia się chwała Boża; włożenie rąk, przez które udzielany jest dar Ducha
Świętego; gołębica, która zstępuje na Chrystusa i spoczywa na Nim podczas chrztu.
140. Co oznacza, że Duch Święty „mówił przez proroków"? 687-688, 702-706, 743
Przez pojęcie prorocy rozumiemy tych wszystkich, których Duch Święty natchnął do
mówienia w imieniu Boga. Duch Święty sprawia, że proroctwa Starego Testamentu w całej
pełni wypełniają się w Chrystusie i objawia Jego tajemnicę w Nowym Testamencie.
141. Co sprawił Duch Święty w Janie Chrzcicielu? 717-720
Duch Święty napełnia Jana Chrzciciela, ostatniego proroka Starego Testamentu, którego
posyła dla „przygotowania Panu ludu doskonałego" (Łk 1,17) i ogłoszenia przyjścia
Chrystusa, Syna Bożego; nad którym ujrzy Ducha zstępującego i spoczywającego nad Nim,
i który będzie chrzcił Duchem Świętym (por. J 1,33).
142. Jakie jest działanie Ducha Świętego w Maryi? 721-726, 744
Duch Święty wypełnia w Maryi wszystkie oczekiwania i przygotowania Starego Testamentu
na przyjście Chrystusa. W sposób jedyny i wyjątkowy napełnia Ją łaską i sprawia, że Jej
dziewictwo staje się płodne, aby mogła wydać na świat wcielo nego Syna Bożego. Czyni Ją
Matką „całego Chrystusa", to jest Jezusa Głowy i Kościoła Jego Ciała. Maryja jest obecna
wśród Dwunastu w dniu Pięćdziesiątnicy, kiedy Duch Święty zapoczątkuje „czasy
ostateczne" wraz z ukazaniem się Kościoła.
143. Jaka relacja występuje między Duchem Świętym i Jezusem Chrystusem podczas
Jego ziemskiej misji? 727-730, 745 746
Syn Boży od chwili swego Wcielenia jest konsekrowany w swoim człowieczeństwie na
Chrystusa (Mesjasza) przez namaszczenie Duchem Świętym. On Go objawia w swoim
nauczaniu, wypełniając obietnicę daną ojcom i posyła rodzącemu się Kościołowi, „tchnąć"
na Apostołów po Zmartwychwstaniu.
144. Co zdarzyło się w dniu Pięćdziesiątnicy? 731-732, 738
Pięćdziesiąt dni po swoim Zmartwychwstaniu, w dniu Pięćdziesiątnicy, uwielbiony Jezus
Chrystus wylewa obficie Ducha i objawia Go jako Osobę Boską; w tym dniu zostaje w pełni
objawiona Trójca Święta. Posłanie Chrystusa i Ducha Świętego wypełnia się w Kościele,
który jest posłany, aby głosić i upowszechniać misterium komunii Trójcy Świętej.
Widzieliśmy prawdziwe Światło, otrzymaliśmy Ducha niebieskiego, znaleźliśmy prawdziwą
wiarę: wielbimy niepodzielną Trójcę, ponieważ nas zbawiła (Liturgia bizantyjska, Troparion
z Nieszporów Pięćdziesiątnicy).
145. Czego dokonuje Duch Święty w Kościele? 733-741, 747
Duch Święty buduje, ożywia i uświęca Kościół: Duch Miłości przywraca ochrzczonym
utracone przez grzech podobieństwo Boże i pozwala im żyć w Chrystusie, uczestniczyć
w życiu Trójcy Świętej. Posyła ich, aby dawali świadectwo o Prawdzie Chrystusa i ustala
ich wzajemne funkcje, aby wszyscy przynosili „owoce Ducha" (por. Ga 5,22-23).
146. Jak działają Chrystus i Duch Święty w sercach wiernych? 738-741
Przez sakramenty Chrystus członkom swego Ciała udziela Ducha Świętego i łaskę Bożą,
które przynoszą owoce nowego życia według Ducha. Wreszcie Duch Święty jest
Nauczycielem modlitwy.
„WIERZĘ W ŚWIĘTY KOŚCIÓŁ POWSZECHNY"
Kościół w zamyśle Bożym
147. Co oznacza słowo Kościół? 751-752, 777, 804
Kościół jest ludem, który Bóg zwołuje ze wszystkich krańców ziemi, aby utworzyć z nich
wspólnotę tych wszystkich, którzy przez wiarę i Chrzest stają się dziećmi Bożymi, członkami
Kościoła i świątynią Ducha Świętego.
148. Czy są inne nazwy i obrazy, którymi Biblia oznacza Kościół? 753-757
W Piśmie Świętym znajdujemy liczne obrazy, powiązane z sobą, za pośrednictwem których
ukazywana jest tajemnica Kościoła. Stary Testament preferuje obrazy powiązane z ideą Ludu
Bożego; w Nowym Testamencie są to obrazy ukazujące Chrystusa jako „Głowę" tego Ludu,
który jest Jego Ciałem, i nawiązują do życia pasterskiego (owczarnia, trzoda, owce),
rolnictwa (rola uprawna, drzewo oliwne, winnica), budownictwa (mieszkanie, skała,
świątynia), życia rodzinnego (oblubienica, matka, rodzina).
149. Jaki jest początek i wypełnienie Kościoła? 758-766, 778
Kościół znajduje swój początek i swoje wypełnienie w odwiecznym zamyśle Boga. Był
przygotowany w Starym Przymierzu wraz z wybraniem Izraela jako ludu Bożego, będącym
znakiem przyszłego zjednoczenia wszystkich narodów. Założony przez słowa i czyny Jezusa,
został urzeczywistniony przede wszystkim za pośrednictwem Jego odkupieńczej Męki i Jego
Zmartwychwstania. Został następnie ukazany jako misterium zbawienia przez wylanie Ducha
Świętego w dniu Pięćdziesiątnicy. Osiągnie swoje wypełnienie w chwale nieba jako
zgromadzenie wszystkich odkupionych.
150. Jakie jest posłanie Kościoła? 767-769
Posłaniem Kościoła jest głoszenie i krzewienie wśród wszystkich narodów Królestwa Bożego
zapoczątkowanego przez Jezusa Chrystusa. Stanowi tu na ziemi zalążek oraz zaczątek tego
Królestwa.
151. W jakim sensie Kościół jest misterium? 770-773, 779
Kościół jest misterium o tyle, o ile w jego rzeczywistości widzialnej jest obecna i działająca
rzeczywistość duchowa, Boska, którą można dostrzec jedynie oczami wiary.
152. Co oznacza, że Kościół jest powszechnym sakramentem zbawienia? 774-776, 780
Oznacza, że jest znakiem i narzędziem wewnętrznego zjednoczenia z Bogiem i jedności
całego rodzaju ludzkiego.
Kościół: Lud Boży, Ciało Chrystusa,
świątynia Ducha Świętego
153. Dlaczego Kościół jest Ludem Bożym? 781, 802-804
Kościół jest Ludem Bożym, ponieważ spodobało się Bogu uświęcać i zbawiać ludzi nie
pojedynczo, lecz ustanowić ich jako lud, zgromadzony w jedności z Ojcem i Synem,
i Duchem Świętym.
154. Jakie są cechy charakterystyczne Ludu Bożego? 782
Lud Boży, którego członkami stajemy się przez wiarę w Chrystusa i chrzest, został
ustanowiony przez Boga, Zwierzchnikiem (Głową) jest Jezus Chrystus, udziałem jego jest
godność i wolność synów Bożych, jego prawem jest nowe przykazanie miłości, jest posłany,
aby być solą ziemi i światłem świata, a jego celem jest Królestwo Boże, zapoczątkowane już
na ziemi.
155. W jakim sensie Lud Boży uczestniczy w trzech funkcjach Chrystusa: Kapłana,
Proroka i Króla? 783-786
Lud Boży uczestniczy w funkcji kapłańskiej Chrystusa, ponieważ ochrzczeni zostają
konsekrowani przez Ducha Świętego dla składania ofiar duchowych; uczestniczy
w prorockiej funkcji Chrystusa, gdy przez nadprzyrodzony zmysł wiary niezachwianie
trwa przy niej, pogłębia jej rozumienie i daje o niej świadectwo; uczestniczy w królewskiej
funkcji Chrystusa przez służbę, naśladując Jezusa Chrystusa, który jako Król i Pan
wszechświata stał się sługą wszystkich, przede wszystkim ubogich i cierpiących.
156. W jakim sensie Kościół jest Ciałem Chrystusa? 787-791, 805-806
Przez Ducha Świętego i Jego działanie w sakramentach, przede wszystkim w Eucharystii,
Chrystus, który umarł i zmartwychwstał, tworzy wspólnotę wierzących jako swoje Ciało,
Kościół. Jedność tego Ciała urzeczywistnia się w różnorodności członków i funkcji.
157. Kto jest Głową tego Ciała? 792-795, 807
Chrystus „jest Głową Ciała - Kościoła" (Kol 1,18). Kościół Żyje dzięki Niemu, w Nim i dla
Niego. Chrystus i Kościół tworzą „całego Chrystusa" (św. Augustyn); „Głowa i członki są
jakby jedną i tą samą osobą mistyczną" (św. Tomasz z Akwinu).
158. Dlaczego Kościół nazywany jest Oblubienicą Chrystusa? 796, 808
Ponieważ sam Pan wskazał na siebie jako na „Oblubieńca" (Mk 2,19), który umiłował
Kościół, wiążąc się z nim wiecznym przymierzem. Wydał się dla niej (Kościoła Oblubienicy),
aby ją obmyć swoją krwią i „aby ją uświęcić" (Ef 5,26), oraz uczynić płodną Matką
wszystkich dzieci Bożych. Podczas gdy termin „Ciało" uwypukla jedność „Głowy"
z członkami Ciała, termin „Oblubienica" wskazuje na różnicę w relacji osobowej.
159. Dlaczego Kościół nazwany jest świątynią Ducha Świętego? 797-798, 809-810
Ponieważ Duch Święty mieszka w Ciele, którym jest Kościół: cały w jego Głowie i cały
w poszczególnych członkach, i buduje Kościół w miłości przez słowo Boże, sakramenty,
cnoty i charyzmaty.
Czym jest nasz duch, to znaczy nasza dusza, dla członków ciała, tym jest Duch Święty dla
członków Chrystusa, dla Ciała Chrystusa, którym jest Kościół (św. Augustyn).
160. Czym są charyzmaty? 799-801
Charyzmaty są specjalnymi darami Ducha Świętego udzielonymi poszczególnym wiernym
dla dobra ludzi, ze względu na potrzeby świata, w sposób szczególny w celu budowania
Kościoła. Do pasterzy Kościoła należy rozeznawanie charyzmatów.
Kościół jest jeden, święty, powszechny i apostolski
161. Dlaczego Kościół jest jeden? 813-815, 866
Kościół jest jeden ze względu na swoje źródło: wzorem jest jedność w Trójcy Osób jednego
Boga i Syna w Duchu Świętym; jest jeden ze względu na swego Założyciela i Zwierzchnika,
Jezusa Chrystusa, który przywraca jedność wszystkich ludzi w jednym Ciele; jest jeden ze
względu na swoją duszę, którym jest Duch Święty, jednoczący wszystkich wiernych
w komunii z Chrystusem. Kościół wyznaje jedną wiarę, posiada wspólne celebrowanie
sakramentów, jedną sukcesję apostolską, jedną wspólną nadzieję i ożywia go ta sama miłość.
162. Gdzie trwa jedyny Kościół Chrystusa? 816, 870
Kościół ten, ustanowiony i zorganizowany w tym świecie jako społeczność, trwa (subsistit in)
w Kościele katolickim, rządzonym przez następcę Piotra oraz biskupów pozostających z nim
w komunii. Jedynie za jego pośrednictwem można osiągnąć pełnię zbawczych środków,
ponieważ Pan powierzył wszystkie dobra Nowego Przymierza Kolegium Apostolskiemu,
któremu przewodzi Piotr.
163. Jak patrzeć na chrześcijan, którzy nie są katolikami? 817-819
W Kościołach i wspólnotach kościelnych, które odłączyły się od pełnej komunii z Kościołem
katolickim, istnieją liczne pierwiastki uświęcenia i prawdy. Wszystkie te dobra pochodzą od
Chrystusa i prowadzą do jedności katolickiej. Członkowie tych Kościołów i wspólnot są przez
chrzest włączeni w Chrystusa: uważamy ich za braci.
164. Jak zaangażować się na rzecz przywrócenia jedności chrześcijan? 820-822, 866
Pragnienie ponownego odnalezienia jedności wszystkich chrześcijan jest darem Chrystusa
i wezwaniem Ducha Świętego. Odnosi się to do całego Kościoła i dokonuje się przez
nawrócenie serca, modlitwę, wzajemne poznanie braterskie, teologiczny dialog.
165. W jakim sensie Kościół jest święty? 823-829, 867
Kościół jest święty, ponieważ jego twórcą jest najświętszy Bóg; Chrystus wydał się na ofiarę,
aby go uświęcić i uczynić go uświęcającym; Duch Święty ożywia go miłością. W nim została
złożona cała pełnia zbawczych środków. Świętość jest powołaniem każdego członka Kościoła
i stanowi cel każdej jego działalności. Kościół zalicza do swego grona Maryję Dziewicę
i niezliczonych świętych jako wzory i orędowników. Świętość Kościoła jest źródłem
uświęcenia swoich synów, którzy tutaj na ziemi uznają się wszyscy za grzeszników,
potrzebujących zawsze nawrócenia i oczyszczenia.
166. Dlaczego Kościół nazywamy katolickim? 330-831, 868
Kościół jest katolicki, to znaczy powszechny, ponieważ jest w nim obecny Chrystus. „Tam
gdzie jest Jezus Chrystus, tam jest Kościół powszechny" (św. Ignacy Antiocheński). Kościół
głosi całość wiary; nosi w sobie i rozdziela pełnię środków zbawienia; i jest posłany do
wszystkich narodów, zwraca się do wszystkich ludzi i obejmuje wszystkie czasy i kultury.
167. Czy Kościół partykularny jest katolicki? 832-835
Każdy Kościół partykularny jest katolicki (to jest diecezja),złożony jest ze wspólnot
chrześcijan, którzy pozostają w jedności wiary i sakramentów z ich biskupem, wyświęconym
w sukcesji apostolskiej, i z Kościołem rzymskim, „który przewodniczy w miłości" (św.
Ignacy Antiocheński).
168. Kto należy do Kościoła katolickiego? 836-838
Do tej katolickiej jedności Ludu Bożego w różny sposób należą lub są do niej
przyporządkowani wszyscy ludzie. Do Kościoła katolickiego wcieleni są w pełni ci, którzy
mając Ducha Chrystusa, złączeni są więzami wyznania wiary, sakramentów, kościelnego
zwierzchnictwa oraz komunii. Ludzie ochrzczeni, którzy nie urzeczywistniają w pełni takiej
katolickiej jedności, trwają w jakiejś, choć niedoskonałej, wspólnocie z Kościołem
katolickim.
169. Jaki jest stosunek Kościoła katolickiego do narodu żydowskiego? 839-840
Kościół katolicki odkrywa swoją więź z narodem żydowskim w fakcie, że Bóg wybrał ten
naród przed wszystkimi innymi do przyjęcia Jego Słowa. To do narodu żydowskiego „należą
przybrane synostwo i chwała, przymierza i nadanie Prawa, pełnienie służby Bożej i obietnice.
Do nich należą praojcowie, z nich również jest Chrystus według ciała" (Rz 9,4-5).
W odróżnieniu od innych religii niechrześcijańskich wiara żydowska jest już odpowiedzią na
Objawienie Boże w Starym Przymierzu.
170. Jaka jest więź Kościoła katolickiego z religiami niechrześcijańskimi? 841-845
Jest przede wszystkim więzią pochodzenia i wspólnego celu rodzaju ludzkiego. Kościół
katolicki uznaje, że to wszystko, co znajduje się dobrego i prawdziwego w innych religiach
pochodzi od Boga, jest promieniowaniem Jego prawdy i może przygotować do przyjęcia
Ewangelii oraz skłonić do poszukiwania jedności rodzaju ludzkiego w Kościele Chrystusa.
171. Co oznacza stwierdzenie: „Poza Kościołem nie ma zbawienia"? 846-848
Oznacza, że całe zbawienie pochodzi od Chrystusa-Głowy przez Kościół, który jest Jego
Ciałem. Nie mogą zostać zbawieni tacy ludzie, którzy dobrze wiedząc, że Kościół został
założony przez Boga za pośrednictwem Chrystusa jako konieczny do zbawienia, nie chcieliby
ani do niego wejść, ani w nim wytrwać. Ci natomiast, którzy bez własnej winy nie znając
Ewangelii Chrystusa i Jego Kościoła, szczerym sercem szukają jednak Boga, a Jego wolę
poznaną przez nakaz sumienia starają się pod wpływem łaski wypełniać w swoim
postępowaniu, mogą osiągnąć wieczne zbawienie.
172. Dlaczego Kościół ma obowiązek głosić Ewangelię całemu światu? 849-851
Ponieważ Chrystus nakazał: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu
w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego" (Mt 28,19). Ten mandat misyjny Pana ma swoje
ostateczne źródło w wiecznej miłości Boga, który posłał swego Syna i swego Ducha,
ponieważ „pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy" (1 Tm
2,4).
173. W jaki sposób Kościół jest misyjny? 852-856
Prowadzony przez Ducha Świętego, Kościół trwa i na przestrzeni dziejów rozszerza
posłannictwo samego Chrystusa. Chrześcijanie winni przeto głosić Dobrą Nowinę
obwieszczoną przez Chrystusa, krocząc taką samą drogą, gotowi do poświęcenia siebie
aż do śmierci.
174. Dlaczego Kościół jest apostolski? 857, 869
Kościół jest apostolski ze względu na swoje źródło, ponieważ został zbudowany na
„fundamencie Apostołów" (Ef 2,20); ze względu na nauczanie, które jest takie samo,
co nauczanie Apostołów; ze względu na swoją strukturę, ponieważ - aż do powrotu Chrystusa
- jest nauczany, uświęcany i prowadzony przez Apostołów dzięki tym, którzy są ich
następcami, biskupami, w jedności z następcą Piotra.
175. Na czym polega misja Apostołów? 858-861
Słowo Apostoł znaczy posłany. Jezus jest Posłanym Ojca. Na początku swego posłania
przywołał do siebie spośród swoich uczniów Dwunastu i ustanowił ich Apostołami, czyniąc
ich wybranymi świadkami swego Zmartwychwstania i fundamentami swego Kościoła. Polecił
im kontynuować Jego własną misję: „Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam" (J 20,21)
i obiecał, że pozostanie z nimi do skończenia świata.
176. Co to jest sukcesja apostolska? 861-865
Sukcesja apostolska jest przekazaniem, przez sakrament święceń, misji i władzy Apostołów
ich następcom, biskupom. Dzięki temu przekazaniu Kościół pozostaje w komunii wiary
i życia ze swoim początkiem. Jednocześnie w ciągu wieków, na rzecz rozszerzania się
Królestwa Chrystusa po całej ziemi, wprowadza różne formy apostolstwa.
Wierni: hierarchia, świeccy, życie konsekrowane
177. Kim są wierni? 871-872, 934
Wiernymi są ci, którzy przez chrzest wszczepieni w Chrystusa, zostali ukonstytuowani
Ludem Bożym. Stawszy się z tej racji, zgodnie z własną pozycją każdego, uczestnikami
kapłańskiej, prorockiej i królewskiej misji Chrystusa, są powołani do wypełnienia powołania,
jakie Bóg powierzył Kościołowi w świecie. Istnieje między nimi prawdziwa równość w ich
godności dzieci Bożych.
178. W jaki sposób ukształtowany jest Lud Boży? 873
Z ustanowienia Bożego są w Kościele święci szafarze, którzy otrzymali sakrament
kapłaństwa i tworzą hierarchię w Kościele. Pozostałych nazywa się świeckimi. Są także
wierni, należący do jednej i do drugiej kategorii, którzy przez profesję rad ewangelicznych:
czystości w celibacie, ubóstwa i posłuszeństwa, poświęcają się w sposób szczególny Bogu.
179. Dlaczego Chrystus ustanowił hierarchię w Kościele? 874-877, 935
Celem pasterzowania w Jego imieniu Ludowi Bożemu, Chrystus ustanowił w swoim Kościele
hierarchię i wyposażył ją w świętą władzę. Tworzą ją święci szafarze: biskupi, prezbiterzy,
diakoni. Dzięki sakramentowi kapłaństwa biskupi i prezbiterzy działają, w wykonywaniu
swej posługi, w imieniu i w osobie Chrystusa Głowy; diakoni służą Ludowi Bożemu poprzez
diakonię (służbę) słowu, liturgii i miłości.
180. W jaki sposób urzeczywistnia się charakter kolegialny w posłudze kościelnej? 877
Na przykładzie dwunastu Apostołów, razem wybranych i razem posłanych przez Chrystusa,
jedność członków hierarchii kościelnej służy komunii wszystkich wiernych. Każdy biskup
pełni swą posługę, jako członek Kolegium Biskupiego, w komunii z Papieżem, i wspólnie
z nim podziela troskę o Kościół powszechny. Kapłani zaś pełnią swoją posługę w ramach
prezbiterium Kościoła partykularnego (diecezji) w łączności i pod kierunkiem swego biskupa.
181. Dlaczego posługa kościelna posiada także charakter osobowy? 878-880
Posługa kościelna posiada także charakter osobowy, ponieważ na mocy sakramentu święceń
każdy ponosi osobistą odpowiedzialność przed Chrystusem, który go posyła.
182. Jaka jest misja Papieża? 881-882, 936-937
Papież, Biskup Rzymu i następca św. Piotra, jest trwałym i widzialnym źródłem
i fundamentem jedności Kościoła. Jest Zastępcą Chrystusa, Zwierzchnikiem Kolegium
Biskupów i Pasterzem całego Kościoła, wobec którego ma, z ustanowienia Bożego, pełną,
najwyższą, bezpośrednią i powszechną władzę.
183. Jakie jest zadanie Kolegium Biskupów? 883-885
Kolegium Biskupów, zawsze w łączności z Papieżem, posiada również najwyższą i pełną
władzę nad całym Kościołem.
184. W jaki sposób biskupi wypełniają swoją misję nauczania? 886-890, 939
Biskupi, w łączności z Papieżem, jako autentyczni świadkowie wiary apostolskiej,
wyposażeni we władzę Chrystusa, mają obowiązek przepowiadania Ewangelii wszystkim
w sposób wierny i autorytatywny. Przez nadprzyrodzony zmysł wiary Lud Boży trwa
niezachwianie w wierze pod przewodnictwem żywego Urzędu Nauczycielskiego Kościoła.
185. Kiedy przysługuje nieomylność Urzędowi Nauczycielskiemu Kościoła? 891
Nieomylność przysługuje Biskupowi Rzymu, jako najwyższemu pasterzowi i nauczycielowi
Kościoła, lub Kolegium Biskupów w łączności z Papieżem, zgromadzonym na soborze
powszechnym, gdy ogłaszają definitywnym aktem naukę dotyczącą wiary lub moralności,
a także gdy Papież i biskupi, sprawując najwyższy Urząd Nauczycielski, przedkładają do
wierzenia prawdy jako objawione przez Boga. Takie orzeczenia każdy wierny powinien
przyjąć posłuszeństwem wiary.
186. W jaki sposób biskupi wykonują misję uświęcania? 893
Biskupi uświęcają Kościół, rozdzielając łaskę Chrystusa, przez posługę słowa i sakramentów,
w szczególności przez sprawowanie Eucharystii, a także przez swoją modlitwę, swoim
przykładem i przez swoją pracę.
187. W jaki sposób biskupi wykonują funkcję rządzenia? 894-896
Do każdego biskupa, jako członka Kolegium Biskupiego, należy troska o wszystkie Kościoły
partykularne i cały Kościół, wspólnie z innymi biskupami zjednoczonymi wokół Papieża.
Władza, którą biskup osobiście sprawuje w powierzonym mu Kościele partykularnym, jest
własna, zwyczajna i bezpośrednia, wykonywana jest w imieniu Chrystusa, Dobrego Pasterza,
w jedności z całym Kościołem i pod przewodnictwem następcy Piotra.
188. Jakie jest powołanie wiernych świeckich? 897-900, 940
Zadaniem ludzi świeckich, z tytułu ich właściwego powołania, jest szukanie Królestwa
Bożego przez zajmowanie się sprawami doczesnymi i kierowanie nimi po myśli Bożej.
Urzeczywistniają w ten sposób swoje powołanie do świętości i do apostolstwa, skierowane
do wszystkich ochrzczonych.
189. W jaki sposób wierni świeccy uczestniczą w misji kapłańskiej Chrystusa? 901-903
Wierni świeccy uczestniczą w niej, gdy składają w ofierze, zwłaszcza w Eucharystii, swoje
życie ze wszystkimi uczynkami, modlitwy i apostolskie przedsięwzięcia, życie rodzinne
i codzienną pracę, utrapienia życia; jeśli są znoszone cierpliwie i z odwagą ducha i ciała,
stają się duchowymi ofiarami, miłymi Bogu przez Jezusa Chrystusa (por. 1 P, 2,5). W ten
sposób, także wierni świeccy, poświęceni Chrystusowi i namaszczeni Duchem Świętym,
ofiarują Bogu świat.
190. W jaki sposób wierni świeccy uczestniczą w misji prorockiej Chrystusa? 904-907
Uczestniczą w niej, gdy w wierze przyjmują słowo Chrystusa i głoszą je światu przez
świadectwo życia i słowo, przez 942 działalność ewangelizacyjną i katechezę. Ta działalność
ewangelizacyjna nabiera szczególnej skuteczności przez to, że dokonuje się w zwykłych
warunkach właściwych światu.
191. W jaki sposób uczestniczą w misji królewskiej? 908-913, 943
Wierni świeccy uczestniczą w misji królewskiej Chrystusa, ponieważ mają moc zwyciężania
w sobie i w świecie panowania grzechu przez wyrzeczenie się siebie oraz przez świętość
swego życia. Wykonują różne posługi w służbie wspólnoty kościelnej i przepajają
wartościami moralnymi dzieła ludzi i instytucji społecznych.
192. Co to jest życie konsekrowane? 914-916, 944
Jest to stan życia uznany przez Kościół. Życie konsekrowane jest wolną odpowiedzią
człowieka na szczególne wezwanie Chrystusa, dzięki któremu osoby konsekrowane
poświęcają się całkowicie Bogu i dążą za natchnieniem Ducha Świętego do doskonałej
miłości. Taka konsekracja charakteryzuje się praktykowaniem rad ewangelicznych.
193. Jaki jest udział życia konsekrowanego w misji Kościoła? 931-933, 945
Życie konsekrowane, poprzez pełne poświęcenie się Chrystusowi i braciom i dawanie
świadectwa nadziei życia wiecznego, ma szczególny udział w misji Kościoła.
Komunia świętych
194. Co oznacza wyrażenie komunia świętych? 346-953, 960
Wyrażenie to oznacza przede wszystkim komunię wszystkich członków Kościoła
w „rzeczach świętych" (sancta): w wierze, w sakramentach, w sposób szczególny
w Eucharystii, w charyzmatach i innych darach duchowych. U podstaw tej komunii
leży miłość, która „nie szuka swego" (1 Kor 13,5), lecz nakłania wiernych, aby „wszystko
mieli wspólne" (Dz 4,32), także swoje własne dobra materialne na użytek najbardziej
potrzebujących.
195. Co jeszcze oznacza wyrażenie komunia świętych? 954-959, 961-962
Wyrażenie to oznacza jeszcze komunię między osobami świętymi (sancti), to jest między
tymi, którzy dzięki łasce zjednoczyli się z Chrystusem umarłym i zmartwychwstałym.
Niektórzy są pielgrzymami na ziemi; inni, którzy odeszli z tego życia, poddawani są
oczyszczeniu, wspierani przez nasze modlitwy; inni wreszcie zażywają chwały Bożej
i wstawiają się za nami. Wszyscy razem stanowią jedną rodzinę w Chrystusie, Kościół,
ku chwale Trójcy Przenajświętszej.
Maryja Matka Chrystusa, Matka Kościoła
196. W jakim sensie Błogosławiona Maryja Dziewica jest Matką Kościoła? 963-966, 973
Błogosławiona Maryja Dziewica jest Matką Kościoła w porządku łaski, ponieważ wydała na
świat Jezusa, Syna Bożego, Głowę Ciała, którym jest Kościół. Jezus umierając na krzyżu
oddał Ją jako matkę swojemu uczniowi tymi słowami: „Niewiasto, oto syn Twój" (J 19,27).
197. W jaki sposób Maryja wspomaga Kościół? 967-970
Po Wniebowstąpieniu swego Syna Maryja Dziewica wspierała swoimi modlitwami początki
Kościoła. Wzięta do nieba, nie zaprzestała wstawiać się za swoimi dziećmi, lecz jest dla
wszystkich wzorem wiary i miłości, i wywiera na nich zbawienny wpływ, który wypływa
z nadmiaru zasług Chrystusa. Wierni widzą w Niej obraz i pierwowzór zmartwychwstania,
którego oczekują, i wzywają Ją jako Orędowniczkę, Wspomożycielkę, Pośredniczkę.
198. Jaki rodzaj kultu odnosi się do Najświętszej Dziewicy? 971
Jest to kult całkiem wyjątkowy, lecz różni się w istotny sposób od kultu uwielbienia, który
jest oddawany wyłącznie Trójcy Przenajświętszej. Wyraża się on w świętach liturgicznych
poświęconych Matce Bożej oraz w modlitwie maryjnej, takiej jak Różaniec, który jest
streszczeniem całej Ewangelii.
199. W jaki sposób Maryja Dziewica jest eschatologiczną ikoną Kościoła? 972, 974-975
Spoglądając na Maryję, całą świętą i już uwielbioną w ciele i duszy, Kościół kontempluje
w Niej to, czym jest w swoim misterium na ziemi i czym będzie w ojczyźnie niebieskiej.
„WIERZĘ W ODPUSZCZENIE GRZECHÓW"
200. Jak odpuszczane są grzechy? 976-980, 984-985
Chrzest jest pierwszym i podstawowym sakramentem odpuszczenia grzechów. Dla
odpuszczenia grzechów popełnionych po chrzcie Chrystus ustanowił sakrament pokuty
i pojednania, przez który ochrzczony może być pojednany z Bogiem i Kościołem.
201. Dlaczego Kościół ma władzę odpuszczania grzechów? 981-983, 986-987
Kościół ma misję i władzę odpuszczania grzechów, ponieważ sam Chrystus mu jej udzielił:
„Weźmijcie Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym
zatrzymacie, są im zatrzymane" (J 20,22-23).
„WIERZĘ W CIAŁA ZMARTWYCHWSTANIE"
202. Co oznacza termin ciało i jaką posiada wartość? 990, 1015
Termin ciało oznacza człowieka w jego kondycji poddanej słabości i śmiertelności. „Ciało
jest podstawą zbawienia" (Tertulian). Wierzymy w Boga Stwórcę ciała; wierzymy w Słowo,
które stało się Ciałem dla odkupienia ciała; wierzymy w zmartwychwstanie ciała, szczyt
stworzenia i odkupienia ciała.
203. Co oznacza „zmartwychwstanie ciała"? 990
Oznacza, że definitywnym stanem człowieka nie będzie tylko dusza duchowa oddzielona od
ciała, lecz że na nowo otrzymają życie także nasze śmiertelne ciała.
204. Jaka jest relacja między Zmartwychwstaniem Chrystusa a naszym
zmartwychwstaniem? 988-991, 1002-1003
Jak Chrystus prawdziwie zmartwychwstał i żyje na zawsze, tak również On wskrzesi
wszystkich w dniu ostatecznym z ciałem niezniszczalnym: „Ci, którzy pełnili dobre czyny,
pójdą na zmartwychwstanie życia; ci, którzy pełnili złe czyny - na zmartwychwstanie
potępienia" (J 5,29).
205. Co stanie się z naszym ciałem i naszą duszą w chwili śmierci? 992-1004, 1016-1018
W śmierci, będącej rozdzieleniem duszy i ciała, ciało człowieka ulega zniszczeniu, podczas
gdy jego dusza, która jest nieśmiertelna, idzie na spotkanie z Bogiem i trwa w oczekiwaniu
na ponowne zjednoczenie ze swoim ciałem, kiedy zmartwychwstanie przemienione przy
powtórnym przyjściu Pana. To, w jaki sposób nastąpi zmartwychwstanie, przekracza naszą
wyobraźnię i nasze rozumienie.
206. Co znaczy umierać w Chrystusie Jezusie? 1005-1014, 1019
Znaczy umierać w łasce Bożej, bez grzechu. Wierzący w Chrystusa, idąc za Jego przykładem,
może przemienić swoją własną śmierć w akt posłuszeństwa i miłości do Ojca: „Nauka to
zasługująca na wiarę: Jeżeliśmy bowiem z Nim współumarli, wespół z Nim i żyć będziemy"
(2 Tm 2,11).
„WIERZĘ W ŻYCIE WIECZNE"
207. Czym jest życie wieczne? 1020, 1051
Jest życiem, które rozpoczyna się bezpośrednio po śmierci. Nigdy nie będzie miało końca.
Poprzedza je nad każdym sąd szczegółowy Chrystusa, Sędziego żywych i umarłych,
i usankcjonowane będzie przez Sąd Ostateczny.
208. Co to jest sąd szczegółowy? 1021-1022, 1051
Każdy człowiek otrzymuje w swojej nieśmiertelnej duszy zaraz po śmierci na sądzie
szczegółowym, stosownie do jego wiary i jego uczynków, bezpośrednią zapłatę od Boga.
Polega ona na wejściu do szczęścia nieba, bezpośrednio lub po odpowiednim oczyszczeniu,
albo na bezpośrednim potępieniu na wieki.
209. Co należy rozumieć przez „niebo"? 1023-1026, 1053
„Niebo" jest stanem najwyższego i ostatecznego szczęścia. Ci, którzy umierają w łasce
i przyjaźni z Bogiem, i nie potrzebują późniejszego oczyszczenia, są zgromadzeni wokół
Jezusa i Maryi, aniołów i świętych. Tworzą oni Kościół niebieski, gdzie oglądają Boga
„twarzą w twarz" (1 Kor 13,12), żyją w komunii miłości z Trójcą Świętą i wstawiają się
za nami.
Ojciec jest prawdziwym i rzeczywistym życiem. On udziela wszystkim, jakby ze źródła, przez
Syna w Duchu Świętym niebieskich darów. W swojej dobroci także nam, ludziom, dał
niezawodne obietnice życia wiecznego (Św. Cyryl Jerozolimski).
210. Co to jest czyściec? 1030-1031, 1054
Czyściec jest stanem tych, którzy umierają w przyjaźni z Bogiem. Chociaż są już pewni
swego wiecznego zbawienia, potrzebują jeszcze oczyszczenia, aby wejść do radości nieba.
211. W jaki sposób możemy pomóc w oczyszczeniu dusz w czyśćcu? 1032
Wierząc w komunię świętych, wierni pielgrzymujący jeszcze na ziemi mogą pomóc duszom
w czyśćcu, ofiarując za nich modlitwy za zmarłych, w szczególności Ofiarę eucharystyczną,
lecz także jałmużnę, odpusty i dzieła pokutne.
212. Na czym polega piekło? 1033-1035, 1056-1057
Piekło oznacza wieczne potępienie tych, którzy umierają dobrowolnie w stanie grzechu
śmiertelnego. Zasadnicza kara piekła polega na wiecznym oddzieleniu od Boga; wyłącznie
w Bogu człowiek może osiągnąć życie i szczęście, dla których został stworzony i których
pragnie. Chrystus wyraża tę rzeczywistość słowami: „Idźcie precz ode Mnie, przeklęci,
w ogień wieczny" (Mt 25,41).
213. Jak pogodzić istnienie piekła z nieskończoną dobrocią Boga? 1036-1037
Bóg, który chce „wszystkich doprowadzić do nawrócenia" (2 P 3,9), stworzywszy jednakże
człowieka jako istotę wolną i odpowiedzialną, respektuje jego wybory. Dlatego to sam
człowiek, w pełnej wolności, wyłącza się dobrowolnie ze wspólnoty z Bogiem, jeśli aż do
momentu własnej śmierci trwa w grzechu śmiertelnym, odrzucając miłosierną miłość Boga.
214. Na czym polega Sąd Ostateczny? 1038-1041, 1058 1059
Sąd Ostateczny (powszechny) polega na wyroku życia błogosławionego lub wiecznego
potępienia, który Pan Jezus, powracający jako Sędzia żywych i umarłych, wyda na
wszystkich „sprawiedliwych i niesprawiedliwych" (Dz 24,15), zgromadzonych przed Nim.
W następstwie Sądu Ostatecznego zmartwychwstałe ciało będzie uczestniczyło w zapłacie,
którą dusza otrzymała w sądzie szczegółowym.
215. Kiedy odbędzie się Sąd Ostateczny? 1040
Sąd Ostateczny odbędzie się przy końcu świata; jedynie Bóg zna jego dzień i godzinę.
216. Czym jest nadzieja nowego nieba i nowej ziemi? 1042-1050, 1060
Po sądzie powszechnym cały wszechświat, uwolniony z niewoli i zepsucia, uczestniczyć
będzie w chwale Chrystusa, inaugurującego „nowe niebo" i „nową ziemię" (2 P 3,13).
W ten sposób zostanie osiągnięta pełnia Królestwa Bożego, to znaczy ostateczna realizacja
zbawczego zamysłu Bożego, „aby wszystko na nowo zjednoczyć w Chrystusie jako Głowie:
to, co w niebiosach, i to, co na ziemi" (Ef 1,10). Bóg wtedy będzie w życiu wiecznym
„wszystkim we wszystkich" (1 Kor 15,28).
„Amen"
217. Co oznacza Amen, który kończy nasze wyznanie wiary? 1064-1065
Słowo hebrajskie Amen, które kończy także ostatnią księgę Pisma Świętego, niektóre
modlitwy Nowego Testamentu i liturgiczne Kościoła, oznacza wypowiedzenie naszego
wiernego i całkowitego „tak", na wyznaną przez nas wiarę, przez powierzenie się całkowicie
Temu, który jest ostatecznym „Amen" (Ap 3,14): Jezusowi Chrystusowi.
CZĘŚĆ DRUGA: CELEBRACJA MISTERIUM CHRZEŚCIJAŃSKIEGO
Dział pierwszy: EKONOMIA SAKRAMENTALNA
Rozdział pierwszy: MISTERIUM PASCHALNE W CZASIE KOŚCIOŁA
Liturgia - dzieło Trójcy Świętej
Misterium Paschalne w sakramentach Kościoła
DZIAŁ PIERWSZY
EKONOMIA SAKRAMENTALNA
218. Co to jest liturgia? 1066-1070
Liturgia jest celebrowaniem misterium Chrystusa, w szczególności Jego Misterium
Paschalnego. Uważa się ją za wypełnianie kapłańskiej funkcji Jezusa Chrystusa.
W niej przez znaki dostrzegalne wyraża i dokonuje się uświęcenie człowieka, a Mistyczne
Ciało Jezusa Chrystusa, to jest Głowa ze swymi członkami, sprawuje pełny kult publiczny
należny Bogu.
219. Jakie miejsce zajmuje liturgia w życiu Kościoła? 1071-1075
Liturgia, która jest czynnością świętą w najwyższym stopniu, stanowi szczyt, do którego
zmierza działalność Kościoła, i zarazem jest źródłem, z którego wypływa cała jego moc.
Przez liturgię Chrystus kontynuuje w swoim Kościele, z Kościołem i przez Kościół dzieło
naszego odkupienia.
220. Na czym polega ekonomia sakramentalna? 1076
Ekonomia sakramentalna polega na udzielaniu owoców odkupienia Chrystusa w celebracji
liturgii sakramentalnej Kościoła, zwłaszcza Eucharystii.
Rozdział pierwszy
MISTERIUM PASCHALNE W CZASIE KOŚCIOŁA
LITURGIA - DZIEŁO TRÓJCY ŚWIĘTEJ
221. W jaki sposób Bóg Ojciec jest źródłem i celem liturgii? 1077-1083, 1110
W swoim Synu, który dla nas przyjął ciało, umarł i zmartwychwstał, Bóg napełnia nas swoimi
błogosławieństwami i przez nie rozlewa w naszych sercach Ducha Świętego. W tym samym
czasie Kościół błogosławi Ojca przez adorację, uwielbienie i dziękczynienie i prosi Go, by
zesłał dar swojego Syna i Ducha Świętego.
222. Jakie jest dzieło Chrystusa w liturgii? 1084-1090
Chrystus oznacza i urzeczywistnia w liturgii Kościoła przede wszystkim swoje Misterium
Paschalne. Udzielając Apostołom Ducha Świętego, powierzył im i ich następcom władzę,
aby sprawowali dzieło zbawienia przez Ofiarę eucharystyczną i sakramenty, przez które
teraz udziela swojej łaski wiernym wszystkich czasów i na całym świecie.
223. Jak działa Duch Święty w liturgii w odniesieniu do Kościoła? 1091-1109, 1112
Duch Święty i Kościół współdziałają z sobą w liturgii. Duch Święty przygotowuje Kościół na
spotkanie ze swoim Panem; przypomina i ukazuje Chrystusa wierze zgromadzenia; uobecnia
i spełnia zbawcze dzieło Chrystusa; jednoczy Kościół z życiem i posłaniem Chrystusa
i sprawia, by owocował dar komunii w Kościele.
MISTERIUM PASCHALNE W SAKRAMENTACH KOŚCIOŁA
224. Co to są i jakie są sakramenty? 1113-1131
Sakramenty są widzialnymi i skutecznymi znakami łaski, ustanowionymi przez Chrystusa
i powierzonymi Kościołowi, przez które jest nam udzielane życie Boże. Jest ich siedem:
chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, kapłaństwo, małżeństwo.
225. Jaki jest związek sakramentów z Chrystusem? 1114-1116
Misteria życia Chrystusa są podstawą tego, czego Chrystus udziela teraz przez szafarzy
swojego Kościoła w sakramentach.
To, co było widzialne w naszym Zbawicielu, przeszło do Jego misteriów (św. Leon Wielki).
226. Jaka jest łączność sakramentów z Kościołem? 1117-1119
Chrystus powierzył sakramenty Kościołowi. Są one sakramentami Kościoła w podwójnym
znaczeniu: są sakramentami „przez Kościół", ponieważ są działaniami Kościoła, który jest
sakramentem działania w nim Chrystusa, i są sakramentami „dla Kościoła", ponieważ budują
Kościół.
227. Co to jest charakter sakramentalny? 1121
Jest duchową pieczęcią, którą wyciskają sakramenty chrztu, bierzmowania i święceń. Jest
obietnicą i zapewnieniem opieki Bożej. Z mocy tej pieczęci chrześcijanin upodabnia się
do Chrystusa, uczestniczy w różny sposób w kapłaństwie Chrystusa i należy do Kościoła,
odpowiednio do swego stanu i pełnionych funkcji. Powołany jest więc do kultu Bożego
i służby Kościołowi. Ponieważ charakter jest nieusuwalny, sakramenty, które go wyciskają,
można przyjąć tylko raz w życiu.
228. Jaka jest relacja sakramentów do wiary? 1122-1126, 1133
Sakramenty nie tylko zakładają wiarę, lecz za pomocą słów i obrzędowych elementów karmią
ją, umacniają i wyrażają. Gdy Kościół celebruje sakramenty, wyznaje swoją wiarę otrzymaną
od Apostołów. Wyraża to dawna zasada: lex orandi, lex credendi, to jest: Kościół wierzy tak,
jak się modli.
229. Dlaczego sakramenty są skuteczne? 1127-1128, 1131
Sakramenty są skuteczne ex operę operato („przez sam fakt spełnienia czynności
sakramentalnej"); udzielają one łaski, którą oznaczają, ponieważ działa w nich sam
Chrystus, i to niezależnie od osobistej świętości szafarza. Skutki sakramentów zależą
jednak także od dyspozycji tego, kto je przyjmuje.
230. Z jakiej racji sakramenty są konieczne do zbawienia? 1129
Dla wierzących w Chrystusa sakramenty są konieczne do zbawienia, jeśli nawet
poszczególni wierni nie wszystkie je przyjmują, ponieważ udzielają one łask
sakramentalnych, odpuszczają grzechy, czynią wiernych dziećmi Bożymi, upodabniają
do Chrystusa naszego Pana i włączają do Kościoła. Duch Święty uzdrawia i przemienia
tych, którzy Go przyjmują.
231. Czym jest łaska sakramentalna? 1129;1131, 1134;2003
Łaska sakramentalna jest łaską Ducha Świętego, udzieloną przez Chrystusa i właściwą
każdemu sakramentowi. Pomaga ona wiernemu w jego drodze do świętości, a Kościołowi
w jego wzroście w miłości i dawaniu świadectwa.
232. Jaki istnieje związek między sakramentami i życiem wiecznym? 1130
ino W sakramentach Kościół otrzymuje już zadatek życia wiecznego, „oczekując
błogosławionej nadziei i objawienia się chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego,
Jezusa Chrystusa" (Tt2,13).
Rozdział drugi: CELEBRACJA SAKRAMENTALNA MISTERIUM PASCHALNEGO
Celebracja liturgii Kościoła
Kto celebruje?
Jak celebrować?
Kiedy celebrować?
Gdzie celebrować?
Różnorodność liturgiczna a jedność misterium
Rozdział drugi
CELEBRACJA SAKRAMENTALNA MISTERIUM PASCHALNEGO
CELEBRACJA LITURGII KOŚCIOŁA
Kto celebruje?
233. Kto celebruje liturgię? 1135-1137, 1187
Liturgia jest dziełem całego Chrystusa (Christus totus), Głowy i Ciała. Jako najwyższy
Kapłan celebruje ją ze swoim Ciałem, którym jest Kościół niebieski i ziemski.
234. Przez kogo jest celebrowana liturgia niebieska? 1138-1139
W liturgii niebieskiej uczestniczą: aniołowie, święci Starego i Nowego Przymierza,
w szczególności zaś Matka Boża, Apostołowie, męczennicy oraz „wielki tłum, którego nie
mógł nikt policzyć, z każdego narodu i wszystkich pokoleń, ludów i języków" (Ap 7,9). Gdy
w sakramentach celebrujemy misterium zbawienia, uczestniczymy w tej wiecznej liturgii.
235. W jaki sposób Kościół celebruje liturgię na ziemi? 1140-1144, 1188
Kościół na ziemi celebruje liturgię jako lud kapłański, przy czym każdy według swojej
funkcji, ale w „jedności Ducha": ochrzczeni składają ofiarę duchową; szafarze wyświęceni
celebrują według otrzymanych święceń, by służyć wszystkim członkom Kościoła: biskupi
i prezbiterzy działają w osobie Chrystusa-Głowy.
Jak celebrować?
236. Jak celebruje się liturgię? 1145
Celebracja liturgiczna składa się ze znaków i symboli, których znaczenie, posiadające swoje
korzenie w dziele stworzenia i w kulturze ludzkiej, ukonkretnia się w wydarzeniach Starego
Przymierza, a w pełni objawia się w osobie i dziele Chrystusa.
237. Skąd pochodzą znaki sakramentalne? 1146-1152, 1189
Niektóre odnoszą się do stworzenia (światło, woda, ogień, chleb, wino, olej); inne do życia
ludzkiego (obmywanie, namaszczenie, łamanie chleba); inne jeszcze do historii zbawienia
Starego Przymierza (obrzędy Paschy, ofiary, wkładanie rąk, konsekracje). Te znaki, niektóre
z nich są normatywne i niezmienne, przejęte przez Chrystusa, stają się nośnikami zbawczego
i uświęcającego działania.
238. Jaki związek istnieje między czynnościami i słowami w celebracji liturgicznej?
1153-1155, 1190
W celebracji sakramentalnej czynności i słowa są ściśle powiązane z sobą. Jakkolwiek
same czynności symboliczne mają już jakąś wymowę, jest rzeczą konieczną, aby słowa
obrzędu towarzyszyły im i je ożywiały. Słowo i czynność liturgiczna są nierozłączne jako
znaki i nauczanie, a także jako urzeczywistnienie tego, co oznaczają.
239. Według jakich kryteriów śpiew i muzyka spełniają swoją funkcję w celebracji
liturgicznej? 1156-1158, 1191
Śpiew i muzyka są ściśle zespolone z czynnością liturgiczną. Kryteriami ich dobrego
wykorzystania są: zgodność tekstów z doktryną katolicką - należy je czerpać przede
wszystkim z Pisma Świętego i źródeł liturgicznych; pełne wyrazu piękno modlitwy; jakość
muzyki; uczestniczenie zgromadzenia; bogactwo kulturowe Ludu Bożego oraz sakralny
i uroczysty charakter celebracji. Kto śpiewa, ten się dwa razy modli (św. Augustyn).
240. Do czego służą święte obrazy? 1159-1161, 1192
Świętym obrazem, ikoną liturgiczną, jest przede wszystkim obraz Chrystusa. Inne,
które przedstawiają Madonnę i świętych, odnoszą się też do Chrystusa, który w nich jest
uwielbiony. Wyrażają one to samo orędzie ewangeliczne, które Pismo Święte opisuje za
pośrednictwem słów, oraz budzą i umacniają wiarę wiernych.
Kiedy celebrować?
241. Co stanowi centrum czasu liturgicznego? 1163-1167, 1193
Centrum czasu liturgicznego jest niedziela, podstawa i rdzeń całego roku liturgicznego,
którego szczytem jest Wielkanoc - „Święto świąt".
242. Jaką funkcję pełni rok liturgiczny? 1168-1173, 1194-1195
Kościół celebruje w roku liturgicznym całe misterium Chrystusa, od Wcielenia aż do Jego
chwalebnego przyjścia. W ustalone dni Kościół ze szczególną miłością oddaje cześć Matce
Bożej, Maryi, oraz wspomina świętych, którzy żyli dla Chrystusa, z Nim współcierpieli
i zostali z Nim współuwielbieni.
243. Co to jest Liturgia Godzin? 1174-1178, 1196
Liturgia Godzin, publiczna i wspólna modlitwa Kościoła, jest modlitwą, w której Chrystus
wraz ze swoim Ciałem, Kościołem, zwraca się do Ojca. Za jej pośrednictwem misterium
Chrystusa, które celebrujemy w Eucharystii, uświęca i przemienia czas każdego dnia. Składa
się głównie z psalmów i innych tekstów biblijnych, jak również z lektury ojców Kościoła czy
mistrzów życia duchowego.
Gdzie celebrować?
244. Czy Kościół potrzebuje miejsc dla celebracji liturgicznej? 1179-1181, 1197-1198
Kult Nowego Przymierza „w Duchu i prawdzie" (J 4,24) nie jest związany z jakimś
określonym miejscem na zasadzie wyłączności, ponieważ Chrystus jest prawdziwą Świątynią
Bożą, co sprawia, że także chrześcijanie i cały Kościół stają się - pod działaniem Ducha
Świętego - świątyniami Boga żywego. Jednakże w swoim ziemskim wymiarze Kościół
potrzebuje miejsc, w których mogłaby się gromadzić wspólnota wiernych dla celebracji
liturgii.
245. Czym są świątynie? 1181, 1198-1999
Są one domami Bożymi, symbolami Kościoła, który w tym miejscu żyje, a także obrazem
mieszkania niebieskiego, do którego pielgrzymujemy. Są miejscami modlitwy, w których
Kościół celebruje przede wszystkim Eucharystię i adoruje Chrystusa rzeczywiście obecnego
w tabernakulum.
246. Jakie są uprzywilejowane miejsca wewnątrz świątyni? 1182-1186
Są to: ołtarz, tabernakulum, miejsce służące do przechowywania świętego krzyżma oraz
innych olejów świętych, katedra biskupa lub krzesło prezbitera, ambona, chrzcielnica,
konfesjonał.
RÓŻNORODNOŚĆ LITURGICZNA
A JEDNOŚĆ MISTERIUM
247. Dlaczego jedyne misterium Chrystusa jest przez Kościół celebrowane według
różnych tradycji liturgicznych? 1200-1204, 1207-1209
Ponieważ bogactwo misterium Chrystusa jest tak niezgłębione, że żadna tradycja liturgiczna
nie może go wyczerpać. Toteż od samego początku bogactwo to znalazło w różnych narodach
i kulturach odbicie w szczególnych formach wyrazu, charakteryzujących się przedziwną
różnorodnością i komplementarnością.
248. Jakie jest kryterium zapewniające jedność w wielości? 1209
Jest to wierność Tradycji apostolskiej, to znaczy komunia wiary i sakramentów otrzymanych
od Apostołów; jest ona oznaczana i zapewniana przez sukcesję apostolską. Kościół jest
katolicki: może więc integrować w swojej jedności wszystkie prawdziwe bogactwa kultur.
249. Czy w liturgii wszystko jest niezmienne? 1205-1206
W liturgii, zwłaszcza w liturgii sakramentów, jest pewna część niezmienna, ponieważ
pochodzi z ustanowienia Bożego i Kościół jest jej stróżem. Jest w niej również część
podlegająca zmianom i Kościół może, a nawet czasem powinien dostosowywać ją do
kultury różnych narodów.
DZIAŁ DRUGI:
SIEDEM SAKRAMENTÓW KOŚCIOŁA
Siedem sakramentów Kościoła
Chrzest
Bierzmowanie
Eucharystia
Pokuta
Namaszczenie chorych
Sakrament święceń
Małżeństwo
Septem Ecclesiae Sacramenta
Baptismum
Confirmatio
Eucharistia
Paenitentia
Unctio infirmórum
Ordo
Matrimónium
250. Jak dzielą się sakramenty Kościoła? 1210-1211
Sakramenty dzielą się na: sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego (chrzest,
bierzmowanie i Eucharystia); sakramenty uzdrowienia (pokuta i namaszczenie chorych);
sakramenty służące komunii i posłaniu wiernych (sakrament święceń i małżeństwo).
Obejmują one najważniejsze momenty życia chrześcijanina. Wszystkie sakramenty są
skierowane na Eucharystię „jak do swego celu" (św. Tomasz).
Rozdział pierwszy: SAKRAMENTY WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO
Sakrament chrztu
Sakrament bierzmowania
Sakrament Eucharystii
Rozdział pierwszy
SAKRAMENTY WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO
251. W jaki sposób dokonuje się wtajemniczenie chrześcijańskie? 1212, 1275
Wtajemniczenie chrześcijańskie dokonuje się przez sakramenty, które kładą fundamenty życia
chrześcijańskiego: wierni odrodzeni przez chrzest, zostają umocnieni przez sakrament
bierzmowania, a w Eucharystii otrzymują pokarm życia wiecznego.
SAKRAMENT CHRZTU
252. Jak jest nazywany pierwszy sakrament wtajemniczenia? 1213-1210, 1276-1277
Jest przede wszystkim nazywany chrztem ze względu na główny obrzęd, przez który jest
sprawowany: chrzcić oznacza „zanurzać" w wodzie. Kto jest ochrzczony, zostaje zanurzony
w śmierci Chrystusa, z której powstaje przez zmartwychwstanie z Nim jako „nowe
stworzenie" (2 Kor 5,17). Określany jest także jako „obmycie odradzające i odnawiające w
Duchu Świętym"(Tt 3,5) i „oświecenie", ponieważ ochrzczony staje się „synem światłości"
(Ef 5,8).
253. Jak zapowiadany był chrzest w Starym Przymierzu? 1217-1222
W Starym Przymierzu znajdują się różne zapowiedzi chrztu: woda, źródło życia i śmierci;
arka Noego, która ratuje przez wodę; przejście przez Morze Czerwone, które wyzwala Izrael
z niewoli egipskiej; przejście przez jordan, które wprowadza Izraela do Ziemi Obiecanej,
będącej obrazem życia wiecznego.
254. Kto wypełnił te zapowiedzi? 1223-1224
Jezus Chrystus, który swoje życie publiczne rozpoczął od przyjęcia chrztu w Jordanie z rąk
Jana Chrzciciela; krew i woda, które wypłynęły z przebitego boku ukrzyżowanego Jezusa,
są zapowiedzią chrztu i Eucharystii; po swoim zmartwychwstaniu Jezus daje Apostołom taki
nakaz: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna,
i Ducha Świętego" (Mt 28,19-20).
255. Od kiedy i komu Kościół udziela chrztu? 1226-1228
Kościół celebruje chrzest od dnia Pięćdziesiątnicy; udziela go tym, którzy wierzą w Jezusa
Chrystusa.
256. W czym wyraża się istotny obrzęd chrztu? 1229-1245 , 1278
Istotny obrzęd tego sakramentu polega na polaniu głowy kandydata wodą lub zanurzeniu
go w wodzie z równoczesnym wezwaniem Trójcy Świętej, to znaczy Ojca i Syna, i Ducha
Świętego.
257. Kto może przyjąć chrzest? 1246-1252
Zdolny do przyjęcia chrztu jest każdy człowiek, jeszcze nie ochrzczony.
258. Dlaczego Kościół chrzci dzieci? 1250
Dzieci, rodząc się ze skażoną grzechem pierworodnym naturą, potrzebują nowego narodzenia
w chrzcie, aby zostały wyzwolone z mocy ciemności i przeniesione do Królestwa wolności
dzieci Bożych.
259. Czego żąda się od każdego przyjmującego chrzest? 1253-1255
Od każdego przyjmującego chrzest żąda się wyznania wiary, wypowiedzianego osobiście
w przypadku osoby dorosłej, lub przez rodziców i Kościół w przypadku dziecka. Rodzice
chrzestni i cała wspólnota kościelna również ponoszą częściowo odpowiedzialność za
przygotowanie do chrztu (katechumenat), jak i za rozwój wiary i zachowanie łaski otrzymanej
na chrzcie.
260. Kto może chrzcić? 1256, 1284
Zwyczajnym szafarzem chrztu jest biskup i prezbiter, a w Kościele łacińskim także diakon.
W razie konieczności może ochrzcić każda osoba, pod warunkiem że chce uczynić to, co
czyni Kościół, gdy chrzci. Polewa wodą głowę kandydata i wymawia trynitarną formułę
chrzcielną: „Ja ciebie chrzczę w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego".
261. Czy chrzest jest konieczny do zbawienia? 1257
Chrzest jest konieczny do zbawienia dla tych, którym była głoszona Ewangelia i którzy mieli
możliwość proszenia o ten sakrament.
262. Czy można być zbawionym bez chrztu? 1258-1201, 1281-1283
Ponieważ Chrystus umarł dla zbawienia wszystkich, mogą być zbawieni, chociaż nie przyjęli
chrztu, ci, którzy ponoszą śmierć z powodu wiary (chrzest krwi), katechumeni i wszyscy
ludzie, którzy pod wpływem łaski, nie znając Chrystusa i Kościoła, szczerze szukają Boga
i starają się pełnić Jego wolę (chrzest pragnienia). Jeśli chodzi o dzieci zmarłe bez chrztu,
Kościół w swojej liturgii może tylko polecać je miłosierdziu Bożemu.
263. Jakie są łaski chrztu? 1202-1274, 1279-1280
Chrzest odpuszcza grzech pierworodny, wszystkie grzechy osobiste, a także wszelkie kary
za grzech; przez łaskę uświęcającą, łaskę usprawiedliwienia daje uczestnictwo w Boskim
życiu Trójcy Świętej, jednocząc z Chrystusem i włączając w Jego Kościół; daje uczestnictwo
w kapłaństwie Chrystusa i stanowi podstawę wspólnoty między wszystkimi chrześcijanami;
obdarowuje cnotami teologalnymi i darami Ducha Świętego. Ochrzczony przynależy na
zawsze do Chrystusa: zostaje opieczętowany niezatartym duchowym znamieniem
(charakterem).
264. Jakie znaczenie ma imię otrzymane na chrzcie? 2156-2159, 2167
Imię jest bardzo ważne, bowiem Bóg wzywa każdego po imieniu, w jego jedyności. Podczas
chrztu chrześcijanin otrzymuje swoje imię w Kościele; może to być imię jakiegoś świętego,
który będzie dla niego wzorem świętości oraz będzie wstawiał się za niego u Boga.
SAKRAMENT BIERZMOWANIA
265. Jakie jest miejsce bierzmowania w ekonomii zbawienia? 1285-1288, 1315
W Starym Przymierzu prorocy zapowiadali, że Duch Pana spocznie na oczekiwanym
Mesjaszu i na całym ludzie mesjańskim. Całe swoje życie i całe swoje posłanie Jezus
urzeczywistnia w pełnej jedności z Duchem Świętym. Apostołowie zostają napełnieni
Duchem Świętym w dniu Pięćdziesiątnicy i zaczynają głosić „wielkie dzieła Boże"
(Dz 2,11). Przez obrzęd wkładania rąk przekazują dar Ducha Świętego nowo ochrzczonym.
W ciągu wieków Kościół dalej żył Duchem Świętym i przekazywał Go swym dzieciom.
266. Dlaczego nazywa się chryzmacją lub bierzmowaniem? 1289
W Kościołach wschodnich nazywa się chryzmacją (cresima, namaszczenie krzyżmem
lub myronem, oznaczającym „krzyżmo") z racji swego głównego obrzędu, którym jest
namaszczenie. Na Zachodzie nazywa się bierzmowaniem (confirmatio), ponieważ ten
sakrament utwierdza chrzest i umacnia łaskę chrzcielną.
267. Jaki jest istotny obrzęd bierzmowania? 1290-1301, 1318, 1320 -1321
Istotnym obrzędem bierzmowania jest namaszczenie świętym krzyżmem (olejem zmieszanym
z balsamem, poświęconym przez biskupa), którego dokonuje się wraz z nałożeniem ręki
i przez słowa sakramentalne, właściwe temu obrzędowi. Na Zachodzie takie namaszczenie
dokonuje się na czole ochrzczonego ze słowami: „Przyjmij znamię daru Ducha Świętego",
W Kościołach wschodnich rytu bizantyjskiego namaszczenia dokonuje się także na innych
częściach ciała z formułą: „Pieczęć daru Ducha Świętego".
268. Jakie są skutki bierzmowania? 1302-1305, 1316-1317
Skutkiem sakramentu bierzmowania jest specjalne wylanie Ducha Świętego, jak to,
które zostało udzielone w dniu Pięćdziesiątnicy. Wyciska ono w duszy niezatarte znamię -
charakter, przynosi wzrost łaski chrzcielnej: zakorzenia głębiej w synostwie Bożym, ściślej
jednoczy nas z Chrystusem i Jego Kościołem; pomnaża w nas dary Ducha Świętego; udziela
specjalnej mocy do wyznawania wiary chrześcijańskiej.
269. Kto może otrzymać sakrament bierzmowania? 1306-1311, 1319
Może go otrzymać, tylko jeden raz, ochrzczony będący w stanie łaski.
270. Kto jest szafarzem bierzmowania? 1312-1314
Pierwotnym szafarzem jest biskup. W ten sposób wyraża się więź bierzmowanego
z Kościołem w jego wymiarze apostolskim. Gdy sprawuje go prezbiter - jak to zazwyczaj
zachodzi na Wschodzie i w szczególnych przypadkach na Zachodzie - więź z biskupem
i z Kościołem jest wyrażona przez prezbitera, współpracownika biskupa, i przez święte
krzyżmo, konsekrowane przez samego biskupa.
SAKRAMENT EUCHARYSTII
271. Co to jest Eucharystia? 1322-1323, 1409
Jest Ofiarą Ciała i Krwi Pana Jezusa, którą On ustanowił, aby w niej na całe wieki, aż do
swego przyjścia, utrwalić Ofiarę Krzyża i tak powierzyć Kościołowi pamiątkę swej Męki
i Zmartwychwstania. Jest znakiem jedności, więzią miłości, ucztą paschalną, podczas której
przyjmujemy Chrystusa, duszę napełniamy łaską i otrzymujemy zadatek przyszłej chwały.
272. Kiedy Chrystus ustanowił Eucharystię? 1323, 1337-1340
Ustanowił ją w Wielki Czwartek, „tej nocy, kiedy został wydany" (1 Kor 11,23), celebrując
ze swoimi Apostołami Ostatnią Wieczerzę.
273. W jaki sposób ją ustanowił? 1337-1340, 1365, 1406
Zgromadziwszy swoich Apostołów w Wieczerniku, Jezus Wziął w swoje ręce chleb, połamał
go i podał im, mówiąc: „Bierzcie i jedzcie z tego wszyscy: to jest bowiem Ciało moje, które
za was będzie wydane". Następnie wziął w swoje ręce kielich z winem, mówiąc: „Bierzcie
i pijcie z niego wszyscy: to jest bowiem kielich Krwi mojej nowego i wiecznego Przymierza,
która za was i za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów. To czyńcie na moją
pamiątkę".
274. Czym jest Eucharystia w życiu Kościoła? 1324-1327, 1407
Eucharystia jest źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego. Jest szczytem działania,
przez które Bóg w uświęca świat, a jednocześnie szczytem kultu, jaki ludzie oddają Bogu.
W Eucharystii zawiera się całe dobro duchowe Kościoła: sam Chrystus, nasza Pascha.
Urzeczywistnia ona komunię życia z Bogiem i jedność Ludu Bożego. Przez celebrację
Eucharystii jednoczymy się już teraz z liturgią niebieską i antycypujemy życie wieczne.
275. Jak jest nazywany ten sakrament? 1328-1332
Niezgłębione bogactwo tego sakramentu wyrażane jest przez wiele różnych nazw, które
ukazują pewien jego szczególny aspekt. Najczęściej nazywa się go: Eucharystią, Mszą
Świętą, Wieczerzą Pańską, Łamaniem Chleba, Zgromadzeniem eucharystycznym, Pamiątką
Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana, Najświętszą Ofiarą, Świętą i Boską liturgią,
świętymi Tajemnicami, Najświętszym Sakramentem ołtarza, Komunią Świętą.
276. Jak umieszcza się Eucharystia w ekonomii zbawienia? 1333-1344
Zapowiedzią Eucharystii w Starym Przymierzu jest przede wszystkim uczta paschalna,
podczas której spożywano niekwaszony chleb, celebrowana co roku przez Izraelitów na
pamiątkę pospiesznego i wyzwalającego wyjścia z Egiptu. Jezus zapowiada ją w swoim
nauczaniu i następnie ustanawia, obchodząc Ostatnią Wieczerzę z Apostołami podczas uczty
paschalnej. Kościół, wierny poleceniu Pana: „Czyńcie to na moją pamiątkę" (1 Kor 11,24),
zawsze celebrował Eucharystię, zwłaszcza w niedzielę, w dniu zmartwychwstania Jezusa.
277. Jak przebiega celebracja Eucharystii? 1345-1355, 1408
Celebracja Eucharystii rozwija się w dwóch zasadniczych częściach, które stanowią razem
jeden i ten sam akt kultu: w liturgii słowa, która obejmuje głoszenie i słuchanie słowa
Bożego; i w liturgii eucharystycznej, która obejmuje przygotowanie chleba i wina,
modlitwę eucharystyczną, czyli anaforę, która zawiera słowa konsekracji, i komunię.
278. Kto przewodniczy celebracji eucharystycznej? 1348, 1411
Przewodniczyć Eucharystii może tylko kapłan (biskup lub prezbiter), ważnie wyświęcony,
który działa w osobie Chrystusa-Głowy i w imieniu Kościoła.
279. Co jest istotne i konieczne do sprawowania Eucharystii? 1412
Pszenny chleb i wino gronowe.
280. W jakim sensie Eucharystia jest pamiątką ofiary Chrystusa? 1362-1367
Eucharystia jest pamiątką, ponieważ uobecnia i aktualizuje ofiarę, którą Chrystus złożył
Ojcu raz na zawsze na krzyżu za całą ludzkość. Charakter ofiarny Eucharystii ukazuje się już
w słowach jej ustanowienia: „To jest Ciało moje, które za was będzie wydane" i „Ten kielich
to Nowe Przymierze we Krwi mojej, która za was będzie wylana" (Łk 22,19-20). Ofiara
Chrystusa na krzyżu i ofiara Eucharystii są jedną ofiarą. Jedna i ta sama jest Hostia i ten sam
ofiarujący, tylko sposób ofiarowania jest inny: w sposób krwawy na krzyżu, w sposób
bezkrwawy w Eucharystii.
281. W jaki sposób Kościół uczestniczy w Ofierze eucharystycznej ? 1368-1372, 1414
W Eucharystii ofiara Chrystusa staje się także ofiarą członków Jego Ciała. Życie wiernych,
składane przez nich uwielbienie, ich cierpienia, modlitwa i praca łączą się z ofiarą Chrystusa.
Eucharystia jako ofiara jest także składana na wynagrodzenie za grzechy żywych i umarłych,
a także by otrzymać od Boga duchowe i doczesne dary. Także Kościół w niebie jednoczy się
z ofiarą Chrystusa.
282. Jak jest obecny Jezus w Eucharystii? 1373-1375, 1413
Jezus Chrystus jest obecny w Eucharystii w sposób wyjątkowy i nieporównany. Jest w niej
obecny prawdziwie, rzeczywiście i substancjalnie: z Ciałem i Krwią, wraz z duszą i Bóstwem.
Jest w niej obecny w sposób sakramentalny, to jest pod postaciami eucharystycznymi chleba
i wina, cały Chrystus: Bóg i człowiek.
283. Co oznacza przeistoczenie! 1376-1377, 1413
Przeistoczenie oznacza przemianę całej substancji chleba w substancję Ciała Chrystusa
i całej substancji wina w substancję Jego Krwi. Ta przemiana dokonuje się w modlitwie
eucharystycznej przez skuteczność słowa Chrystusa i działanie Ducha Świętego. Charakter
widzialny chleba i wina, to jest „postacie eucharystyczne" pozostają niezmienne.
284. Czy łamanie chleba dzieli Chrystusa? 1377
Łamanie chleba nie dzieli Chrystusa: On jest obecny cały w każdej z tych postaci i cały
w każdej ich cząsteczce.
285. Jak długo trwa obecność eucharystyczna Chrystusa? 1377
Eucharystyczna obecność Chrystusa trwa dopóty, dopóki trwają postacie eucharystyczne.
286. Jaki rodzaj kultu należy się sakramentowi Eucharystii? 1378-1381, 1418
Sakramentowi Eucharystii należy się kult uwielbienia, czyli latrii, który przysługuje tylko
Bogu, nie tylko podczas obrzędów Mszy świętej, ale i poza nią. Kościół z największą
starannością przechowuje konsekrowane Hostie, zanosi je chorym i innym osobom nie
mogącym uczestniczyć we Mszy świętej, wystawia je do publicznej adoracji wiernych,
obnosi w procesjach i zachęca do nawiedzania i adoracji Najświętszego Sakramentu
przechowywanego w tabernakulum.
287. Dlaczego Eucharystia jest Ucztą Paschalną? 1382-1384, 1391-1396
Eucharystia jest Ucztą Paschalną, ponieważ Chrystus, urzeczywistniając w sposób
sakramentalny swoją Paschę, daje nam swoje Ciało i swoją Krew, ofiarowane jako
pokarm i napój, i w swojej Ofierze jednoczy nas z sobą i między nami.
288. Co oznacza ołtarz? 1383, 1410
Ołtarz chrześcijański jest symbolem samego Chrystusa, obecnego w zgromadzeniu swoich
wiernych, równocześnie jako ofiara złożona (ołtarz ofiary) i jako niebieski pokarm, który
nam się udziela (ołtarz - stół Pana).
289. Kiedy Kościół zobowiązuje do uczestnictwa we Mszy świętej? 1389, 1417
Kościół zobowiązuje wiernych do uczestniczenia we Mszy świętej w niedziele i święta
nakazane, i zaleca uczestniczyć także w inne dni.
290. Kiedy należy przyjmować Komunię świętą? 1389
Kościół zaleca wiernym, którzy uczestniczą we Mszy świętej, aby przyjmowali z należną
dyspozycją także Komunię świętą, zobowiązując ich do tego przynajmniej raz w roku,
w okresie wielkanocnym.
291. Co jest wymagane do przyjęcia Komunii świętej? 1385-1388, 1415
Kto chce przyjąć Komunię świętą, powinien być w pełni włączony w Kościół i znajdować się
w stanie łaski, to jest bez świadomości grzechu śmiertelnego. Jeśli ktoś ma świadomość, że
popełnił grzech ciężki, powinien przed przyjęciem Komunii świętej przystąpić do sakramentu
pojednania. Ważne jest też skupienie i modlitwa, zachowanie ustanowionego przez Kościół
postu i postawa zewnętrzna (gesty, ubranie), będąca wyrazem szacunku dla Chrystusa.
292. Jakie są owoce Komunii świętej? 1391-1397, 1416
Komunia święta pogłębia nasze zjednoczenie z Chrystusem i Jego Kościołem, podtrzymuje
i odnawia życie łaski otrzymane na chrzcie i w bierzmowaniu, i ożywia naszą miłość do
bliźnich. Umacniając nas w miłości, gładzi grzechy powszednie i zachowuje od przyszłych
grzechów śmiertelnych.
293. Kiedy można udzielać Komunii świętej innym chrześcijanom? 1398-1401
Szafarze katoliccy mogą udzielić Komunii świętej wiernym Kościołów wschodnich, nie
będącym w pełnej jedności z Kościołem katolickim, gdy dobrowolnie sami o nią proszą
i są odpowiednio przygotowani do jej przyjęcia.
Członkom innych wspólnot kościelnych szafarze katoliccy mogą udzielić godnie Komunii
świętej wtedy, gdy zachodzi jakaś poważna konieczność i dobrowolnie sami o nią proszą,
są należycie przygotowani i wyznają wiarę katolicką w stosunku do tego sakramentu.
294. Dlaczego Eucharystia jest „zadatkiem przyszłej chwały"? 1402-1405
Ponieważ Eucharystia napełnia nas obfitym błogosławieństwem nieba i łaską, podtrzymuje
nasze siły w czasie ziemskiej pielgrzymki, budzi pragnienie życia wiecznego i już teraz
jednoczy nas z Chrystusem siedzącym po prawicy Ojca, z Kościołem niebieskim, ze świętą
Dziewicą Maryją i wszystkimi świętymi.
W Eucharystii łamiemy jeden chleb, który jest pokarmem nieśmiertelności, lekarstwem
pozwalającym nam nie umierać, lecz żyć wiecznie w Jezusie Chrystusie (św. Ignacy
Antiocheński).
Rozdział drugi: SAKRAMENTY UZDROWIENIA
Sakrament pokuty i pojednania
Sakrament namaszczenia chorych
Rozdział drugi
SAKRAMENTY UZDROWIENIA
295. Dlaczego Chrystus ustanowił sakramenty pokuty i namaszczenia chorych?
1420-1421, 1126
Chrystus, lekarz naszych dusz i ciał, ustanowił je, ponieważ to nowe życie, które nam daje
w sakramentach wtajemniczenia chrześcijańskiego, może ulec osłabieniu, a nawet można je
utracić przez grzech. Dlatego Chrystus chciał, by Kościół kontynuował Jego dzieło
uzdrawiania i zbawiania przez te dwa sakramenty.
SAKRAMENT POKUTY I POJEDNANIA
296. Jak jest nazywany ten sakrament? 1422-1424
Nazywa się go sakramentem pokuty, pojednania, przebaczenia, spowiedzi, nawrócenia.
297. Dlaczego istnieje jakiś sakrament pojednania po chrzcie? 1425-1426, 1484
Nowe życie w łasce, otrzymane na chrzcie, nie usuwa słabości natury ludzkiej ani jej
skłonności do grzechu (to jest pożądliwości). Chrystus ustanowił ten sakrament w celu
nawrócenia ochrzczonych, którzy oddalili się od Niego przez grzech.
298. Kiedy został ustanowiony ten sakrament? 1485
Zmartwychwstały Pan ustanowił ten sakrament, gdy wieczorem w dniu Paschy ukazał się
swoim Apostołom i rzekł do nich: „Weźmijcie Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy,
są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane" (J 20,19).
299. Czy ochrzczeni mają potrzebę nawrócenia? 1427-1429
Wezwanie Chrystusa do nawrócenia nadal rozbrzmiewa w życiu chrześcijan. To nawrócenie
jest nieustannym zadaniem dla całego Kościoła, który będąc świętym obejmuje w łonie swoim
grzeszników.
300. Co to jest pokuta wewnętrzna? 1430-1433, 1490
Jest poruszeniem „skruszonego serca" (Ps 51,19), dotkniętego łaską Bożą, pobudzającą
do odpowiedzi na miłosierną miłość Boga. Zakłada ból i odwrócenie się od popełnionych
grzechów, mocne postanowienie, by już więcej nie grzeszyć w przyszłości oraz ufność
w pomoc Bożą. Żywi się nadzieją na miłosierdzie Boże.
301. W jakich formach pokuta wyraża się w życiu chrześcijańskim? 1434-1439
Wewnętrzna pokuta chrześcijanina może wyrażać się w bardzo zróżnicowanych formach,
przede wszystkim przez post, modlitwę i jałmużnę. Te i wiele innych jeszcze form pokuty
mogą być praktykowane w codziennym życiu chrześcijanina, zwłaszcza w czasie Wielkiego
Postu i w każdy piątek, który jest dniem pokuty.
302. Jakie są istotne elementy sakramentu pojednania? 1440-1449
Obejmuje on dwa jednakowo istotne elementy: z jednej strony akty człowieka, który nawraca
się pod działaniem Ducha Świętego, i rozgrzeszenie kapłana, który w imię Jezusa Chrystusa
udziela przebaczenia grzechów i ustala sposób zadośćuczynienia.
303. Jakie są akty penitenta? 1450-1460, 1487-1492
Są to: staranny rachunek sumienia; żal (lub skrucha), który jest doskonały, gdy jego źródłem
jest miłość Boga, lub niedoskonały, jeśli opiera się na innych motywach, i zawiera
postanowienie niegrzeszenia więcej; spowiedź, która polega na wyznaniu grzechów wobec
kapłana; zadośćuczynienie bądź wypełnienie pewnych aktów pokutnych, które spowiednik
nakłada na penitenta, by naprawił szkody wyrządzone przez grzech.
304. Jakie grzechy należy wyznać? 1456
Należy wyznać wszystkie grzechy śmiertelne, które nie zostały jeszcze wyznane, a których
jesteśmy świadomi po starannym zbadaniu swego sumienia. Wyznanie grzechów ciężkich
jest jedynym zwyczajnym sposobem uzyskania ich odpuszczenia.
305. Kiedy jesteśmy zobowiązani wyznać grzechy ciężkie? 1457
Każdy wierny, po osiągnięciu wieku rozeznania, obowiązany jest przynajmniej raz w roku
wyznać wszystkie swoje grzechy ciężkie, w każdym bądź razie przed przyjęciem Komunii
świętej.
306. Dlaczego także grzechy powszednie mogą być przedmiotem spowiedzi
sakramentalnej? 1458
Wyznanie grzechów powszednich nie jest ściśle konieczne, niemniej jest przez Kościół
gorąco zalecane, ponieważ pomaga kształtować prawe sumienie, walczyć ze złymi
skłonnościami, poddawać się leczącej mocy Chrystusa i czynić postępy w życiu duchowym.
307. Kto jest szafarzem tego sakramentu? 1461-1466, 1495
Chrystus powierzył posługę pojednania swoim Apostołom, ich następcom - biskupom oraz
prezbiterom, współpracownikom biskupów, którzy są znakiem i narzędziem miłosierdzia
i sprawiedliwości Bożej. Wykonują oni władzę odpuszczania grzechów w imię Ojca i Syna,
i Ducha Świętego.
308. Komu jest zarezerwowane rozgrzeszenie z niektórych grzechów? 1463
Rozgrzeszenie z niektórych grzechów, szczególnie ciężkich (objętych ekskomuniką) jest
zarezerwowane Stolicy Apostolskiej lub miejscowemu biskupowi, lub też upoważnionym
przez niego prezbiterom; w przypadku niebezpieczeństwa śmierci może z każdego grzechu
i ekskomuniki rozgrzeszyć każdy kapłan.
309. Czy spowiednik jest zobowiązany do zachowania tajemnicy? 1467
Biorąc pod uwagę delikatny charakter i wielkość tej posługi oraz szacunek należny osobom,
każdy spowiadający kapłan zobowiązany jest bez wyjątku i pod bardzo surowymi karami do
zachowania pieczęci sakramentalnej, to jest absolutnej tajemnicy odnośnie do grzechów
poznanych na spowiedzi.
310. Jakie są skutki sakramentu pokuty? 1468-1470, 1496
Skutkami sakramentu pokuty są: pojednanie z Bogiem, a więc odpuszczenie grzechów;
pojednanie z Kościołem; odzyskanie stanu łaski, jeśli została utracona; darowanie kary
wiecznej spowodowanej przez grzechy śmiertelne i darowanie, przynajmniej częściowe, kar
doczesnych będących skutkiem grzechu; pokój i pogoda sumienia oraz pociecha duchowa;
wzrost sił duchowych do walki, jaką musi prowadzić chrześcijanin.
311. Czy w niektórych przypadkach można celebrować ten sakrament z ogólną
spowiedzią powszechną i ogólnym rozgrzeszeniem? 1480-1484
W przypadkach poważnej konieczności (gdy np. zachodzi bliskie niebezpieczeństwo śmierci)
można zastosować wspólnotową celebrację pojednania z ogólną spowiedzią i ogólnym
rozgrzeszeniem, z zachowaniem przepisów Kościoła i postanowienia, że wierni w stosownym
czasie wyspowiadają się indywidualnie ze swoich ciężkich grzechów.
312. Co to są odpusty? 1471-1479, 1498
Odpust jest darowaniem przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, zgładzonej już co do winy,
której dostępuje chrześcijanin pod pewnymi określonymi warunkami, za siebie lub za
zmarłych, za pośrednictwem Kościoła, który jako szafarz owoców odkupienia rozdaje ze
skarbca zasług Chrystusa i świętych.
SAKRAMENT NAMASZCZENIA CHORYCH
313. Jak przeżywano chorobę w Starym Testamencie? 1499-1502
W Starym Testamencie człowiek doświadczał podczas choroby swoich ograniczeń
i jednocześnie rozumiał, że choroba w tajemniczy sposób wiąże się z grzechem. Prorocy
przewidywali, że może ona mieć także wartość odkupieńczą w stosunku do grzechów
własnych i innych ludzi. W ten sposób choroba była przeżywana w obliczu Boga, którego
człowiek prosił o wyzdrowienie.
314. Jaką wymowę ma współczucie Jezusa dla chorych? 1503-1505
Współczucie Jezusa dla chorych i liczne uzdrowienia z różnego rodzaju chorób są
wymownym znakiem przyjścia Królestwa Bożego, a więc zapowiadały zwycięstwo nad
grzechem, cierpieniem i śmiercią. Przez swoją mękę i śmierć na krzyżu Chrystus nadał
cierpieniu nowe znaczenie, które - jeśli będzie zjednoczone z Jego cierpieniem - może stać
się środkiem oczyszczenia i zbawienia dla nas i dla innych ludzi.
315. Jak postępuje Kościół wobec chorych? 1506-1513, 1526-1527
Kościół, który otrzymał od Pana zadanie uzdrawiania chorych, stara się je wypełniać zarówno
przez opiekę, jaką otacza chorych, jak i przez modlitwę wstawienniczą, którą im towarzyszy.
Posiada on przede wszystkim jeden specjalny sakrament przeznaczony do umocnienia osób
dotkniętych chorobą, ustanowiony przez Chrystusa i poświadczony przez św. Jakuba:
„Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim
i namaścili go olejem w imię Pana" (Jk 5,14).
316. Kto może otrzymać sakrament namaszczenia chorych? 1514-1515, 1528-1529
Stosowny czas na jego przyjęcie zachodzi wtedy, gdy wiernemu zaczyna zagrażać śmierć
z powodu choroby lub starości. Ten sam wierny może przyjąć go powtórnie, gdy choroba
się pogłębia, lub w przypadku nowej ciężkiej choroby. Jeśli okoliczności to zalecają, jego
celebracja może być poprzedzona sakramentem pokuty.
317. Kto może sprawować ten sakrament? 1516, 1530
Sakramentu namaszczenia chorych mogą udzielać tylko kapłani (biskupi i prezbiterzy).
318. W jaki sposób udziela się tego sakramentu? 1517-1519, 1531
Istotą celebracji tego sakramentu jest przede wszystkim namaszczenie olejem
poświęconym - jeśli to możliwe przez biskupa - czoła i rąk (w obrządku rzymskim) lub także
innych części ciała (w obrządkach wschodnich); namaszczeniu temu towarzyszy modlitwa
kapłana, który prosi o specjalną łaskę tego sakramentu.
319. Jakie są skutki sprawowania tego sakramentu? 1520-1523, 1532
Sakrament namaszczenia chorych udziela specjalnej łaski, która jednoczy wewnętrznie
chorego z męką Chrystusa, dla jego własnego dobra oraz dla dobra Kościoła, dając mu
pocieszenie, pokój, siłę, a także przebaczenie grzechów, jeżeli chory nie mógł się
wyspowiadać. Sakrament ten prowadzi niekiedy także, jeśli taka jest wola Boża, do
uzdrowienia ciała. W każdym przypadku namaszczenie to przygotowuje chorego
na przejście do domu Ojca.
320. Co to jest Wiatyk? 1524-1525
Jest Eucharystią, którą przyjmują ci, którzy kończą swoje ziemskie życie i przygotowują się
na przejście do życia wiecznego. Przyjęta w chwili przejścia z tego świata do Ojca Komunia
Ciała i Krwi Chrystusa, umarłego i zmartwychwstałego, jest zaczątkiem życia wiecznego
i mocą zmartwychwstania.
Rozdział trzeci: SAKRAMENTY W SŁUŻBIE KOMUNII I POSŁANIA WIERNYCH
Sakrament święceń
Sakrament małżeństwa
Rozdział trzeci
SAKRAMENTY W SŁUŻBIE KOMUNII I POSŁANIA WIERNYCH
321. Jakie są sakramenty w służbie komunii i posłania wiernych? 1533-1535
Dwa sakramenty, święceń i małżeństwa, udzielają specjalnej łaski do szczególnego posłania
w Kościele i służą budowaniu Ludu Bożego. Przyczyniają się one w sposób szczególny do
tworzenia wspólnoty kościelnej i zbawienia innych ludzi.
SAKRAMENT ŚWIĘCEŃ
322. Co to jest sakrament święceń? 1536
Jest sakramentem, dzięki któremu posłanie, powierzone przez Chrystusa Apostołom,
nadal jest spełniane w Kościele aż do końca czasów.
323. Dlaczego nazywa się sakramentem święceń? 1537-1538
Nazwa „święceń" pochodzi od łacińskiego ordo, oznaczającego określony stan w Kościele,
do którego wchodzi się za pomocą specjalnego obrzędu konsekracji, nazywanego ordinatio,
który udziela daru Ducha Świętego, pozwalającego wykonywać „świętą władzę" (sacra
postestas) w imię i z mocy Chrystusa w służbie Ludowi Bożemu.
324. Jakie miejsce zajmuje sakrament święceń w ekonomii zbawienia? 1539-1546,
1590-1591
W Starym Testamencie zapowiedzią tego sakramentu jest posługa lewitów, kapłaństwo
Aarona, ustanowienie siedemdziesięciu „Starszych" (Lb 11,25). Wszystkie te zapowiedzi
znajdują swoje wypełnienie w Jezusie Chrystusie, który przez ofiarę swego Krzyża, jest
jedynym „Pośrednikiem między Bogiem a ludźmi" (1 Tm 2,5), „arcykapłanem na wzór
Melchizedeka" (Hbr 5,10). Jedyne kapłaństwo Chrystusa uobecnia się przez kapłaństwo
służebne.
Sam Chrystus jest prawdziwym Kapłanem, a inni są tylko Jego sługami (św. Tomasz
z Akwinu).
325. Z jakich stopni składa się sakrament święceń? 1554, 1593
Sakrament święceń składa się z trzech stopni, które są niezastąpione dla organicznej
struktury Kościoła: z biskupstwa, prezbiteratu i diakonatu.
326. Jakie są skutki święceń biskupich? 1557-1558, 1594
Biskup otrzymuje pełnię sakramentu święceń, które włączają go do Kolegium Biskupów.
Biskupi jako następcy Apostołów i członkowie kolegium mają udział w odpowiedzialności
apostolskiej całego Kościoła, pod zwierzchnictwem papieża. Ze święceń biskupich płynie
misja nauczania, uświęcania i rządzenia.
327. Jaki jest urząd biskupa w powierzonym mu Kościele partykularnym? 1560-1561
Biskup, któremu powierzony został Kościół partykularny, jest widzialnym znakiem
i fundamentem jedności Kościoła, w którym jako wikariusz Chrystusa pełni misję pasterską,
wspierany przez swoich prezbiterów i diakonów.
328. Jakie są skutki święceń prezbiteratu? 1502-1567, 1595
Namaszczenie Duchem Świętym naznacza prezbiterów szczególnym i niezatartym
znamieniem i wskutek tego upodabnia ich do Chrystusa Kapłana, tak iż mogą działać
w osobie Chrystusa Głowy. Jako współpracownicy biskupa są wyświęcani, aby głosić
Ewangelię, sprawować kult Boży, zwłaszcza Eucharystię, skąd czerpie moc cała ich posługa,
i być pasterzami wiernych.
329. W jaki sposób prezbiter wykonuje swą posługę? 1568
Chociaż na mocy sakramentu święceń każdy prezbiter uczestniczy w powszechnym posłaniu,
wykonuje jednak swą posługę w Kościele partykularnym, w braterstwie sakramentalnym
z innymi prezbiterami, z którymi tworzy jedno prezbiterium w diecezji, i w zależności od
biskupa i w komunii z nim jest odpowiedzialny za Kościół partykularny.
330. Jakie są skutki święceń diakonatu? 1569-1571, 1596
Diakoni, którzy upodabniają się do Chrystusa, sługi wszystkich, są wyświęcani dla zadań
posługi w Kościele, które pełnią pod pasterskim zwierzchnictwem swojego biskupa, w tym
co dotyczy posługi słowa, kultu Bożego, zadań duszpasterskich i charytatywnych.
331. W jaki sposób celebruje się sakrament święceń? 1572-1574, 1597
Sakrament święceń dla wszystkich trzech stopni jest udzielany przez włożenie rąk przez
biskupa na głowę wyświęcanego i przez specjalną modlitwę konsekracyjną, będącą prośbą
do Boga o wylanie Ducha Świętego i Jego darów, odpowiednio do posługi, do której
kandydat jest wyświęcany.
332. Kto może udzielać sakramentu święceń? 1575-1576, 1600
Biskupi ważnie wyświęceni, to znaczy włączeni w sukcesję apostolską, udzielają ważnie
trzech stopni sakramentu święceń.
333. Kto może otrzymać sakrament święceń? 1577-1578, 1598
Święcenia ważnie przyjąć może tylko mężczyzna ochrzczony. Kościół czuje się związany
tym wyborem dokonanym przez samego Pana. Nikt nie ma prawa do otrzymania sakramentu
święceń; kto uważa się za zdolnego do przyjęcia tej posługi, winien poddać to swoje
pragnienie osądowi Kościoła.
334. Czy wymagany jest celibat od tego, kto przyjmuje sakrament święceń? 1579-1580,
1599
Do przyjęcia święceń biskupich wymagany jest zawsze celibat. W Kościele łacińskim do
prezbiteratu są zazwyczaj wybierani ci spośród wierzących mężczyzn, którzy nie są żonaci
i chcą zachować celibat „dla Królestwa niebieskiego" (Mt 19,12); w Kościołach wschodnich
nie można ożenić się po przyjęciu święceń. Do diakonatu stałego mogą przystąpić także
mężczyźni żonaci.
335. Jakie są skutki sakramentu święceń? 1581-1589
Sakrament święceń udziela specjalnej łaski Ducha Świętego, która czyni wyświęconego
narzędziem Chrystusa i uzdalnia go, by mógł działać w Jego potrójnej funkcji Kapłana,
Proroka i Króla, stosownie do stopni tego sakramentu. Sakrament święceń wyciska również
niezatarty charakter duchowy i dlatego nie może być powtarzany ani udzielany tylko na
pewien czas.
336. Jaki autorytet przysługuje kapłaństwu służebnemu? 1547-1553, 1592
Wyświęceni kapłani w wykonywaniu swej świętej posługi nauczają i działają nie
własną mocą, jak również nie z mandatu wspólnoty, lecz w osobie Chrystusa-Głowy
i w imieniu Kościoła. Dlatego kapłaństwo służebne różni się istotowo, a nie tylko stopniem,
od wspólnego kapłaństwa wiernych, któremu z ustanowienia Chrystusa ma służyć.
SAKRAMENT MAŁŻEŃSTWA
337. Jaki jest zamysł Boga wobec mężczyzny i kobiety? 1601-1605
Bóg, który jest Miłością i stworzył człowieka z miłości, powołał go także do miłości.
Stwarzając mężczyznę i kobietę, powołał ich w małżeństwie do głębokiej wspólnoty życia
i miłości, tak że „już nie są dwoje, lecz jedno ciało" (Mt 19,6). Błogosławiąc im, Bóg
powiedział: „Bądźcie płodni i rozmnażajcie się" (Rdz 1,28).
338. Dla jakiego celu Bóg ustanowił małżeństwo? 1659-1660
Przymierze małżeńskie mężczyzny i kobiety zostało ustanowione przez Stwórcę
i wyposażone we własne prawa. Z natury jest ono nastawione na dobro małżonków, a także
na zrodzenie i wychowanie potomstwa. Przymierze małżeńskie jest według pierwotnego
zamysłu Bożego nierozerwalne, jak sam oświadcza Jezus Chrystus: „Co więc Bóg złączył,
tego człowiek niech nie rozdziela" (Mk 10,9).
339. W jaki sposób grzech zagraża małżeństwu? 1606-1608
Z powodu pierwszego grzechu, którego skutkiem było zerwanie pierwotnej komunii
mężczyzny i kobiety, danej przez Boga, związek małżeński jest często zagrożony niezgodą
i niewiernością. Jednakże Bóg w swoim nieskończonym miłosierdziu nie odmawia
mężczyźnie i kobiecie swej łaski, aby mogli urzeczywistnić jedność ich życia według
pierwotnego zamysłu Bożego.
340. Czego naucza Stary Testament o małżeństwie? 1609-1611
Bóg sprawił, że pod wpływem pedagogii Prawa i proroków zaczęła stopniowo w Jego ludzie
dojrzewać świadomość dotycząca jedności i nierozerwalności małżeństwa. Oblubieńcze
przymierze Boga z Izraelem przygotowuje i zapowiada Przymierze nowe, zawarte przez Syna
Bożego, Jezusa Chrystusa, z Jego Oblubienicą, Kościołem.
341. Jaką nowość przyniósł Chrystus odnośnie do małżeństwa? 1612-1617, 1661
Jezus Chrystus nie tylko przywraca pierwotny porządek zamierzony przez Boga, lecz daje
łaskę do przeżywania małżeństwa w nowym sakramentalnym wymiarze, które jest znakiem
Jego oblubieńczej miłości do Kościoła: „Mężowie, miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował
Kościół" (Ef 5,25).
342. Czy małżeństwo jest obowiązkiem dla wszystkich? 1618-1620
Małżeństwo nie jest obowiązkiem dla wszystkich. Bóg powołuje niektórych mężczyzn
i niektóre kobiety, aby zrezygnowali z wielkiego dobra małżeństwa i szli za Panem Jezusem,
wybierając życie w dziewictwie lub celibacie, troszcząc się o sprawy Pana i starając się Jemu
podobać, i stali się w ten sposób wymownym znakiem absolutnego pierwszeństwa miłości
Chrystusa oraz żarliwego oczekiwania Jego chwalebnego przyjścia.
343. W jaki sposób celebruje się sakrament małżeństwa? 1621-1624
Ponieważ małżeństwo czyni małżonków publicznym stanem życia w Kościele, powinno być
zawierane publicznie, w ramach celebracji liturgicznej, wobec kapłana (lub upoważnionego
świadka Kościoła) oraz świadków.
344. Czym jest zgoda małżeńska? 1625-1632, 1662-1663
Zgoda małżeńska jest wyrażeniem przez mężczyznę i kobietę woli do wzajemnego i trwałego
oddania się, w celu życia w przymierzu wiernej i płodnej miłości. Ponieważ zgoda „stwarza
małżeństwo", jest ona nieodzowna i niezastąpiona. Aby małżeństwo było ważne, zgoda musi
mieć za przedmiot prawdziwe małżeństwo, być aktem ludzkim, świadomym i wolnym,
podjętym nie pod przemocą czy przymusem.
345. Czego żąda się, gdy jeden z małżonków nie jest katolikiem? 1633-1637
Małżeństwo mieszane (między katolikiem i niekatolikiem ochrzczonym) wymaga do swej
dopuszczalności wyraźnego zezwolenia władzy kościelnej. W przypadku różnicy religii
(między katolikiem i nie ochrzczonym) do ważności małżeństwa wymagana jest wyraźna
dyspensa od przeszkody. W każdym przypadku istotne jest, aby małżonkowie znali i
akceptowali cele oraz istotne właściwości małżeństwa, i żeby małżonek katolicki potwierdził
swoje zobowiązania, znane również małżonkowi niekatolickiemu, iż zachowa swoją wiarę
i zapewni chrzest oraz wychowanie katolickie dzieci.
346. Jakie są skutki sakramentu małżeństwa? 1638-1642
Sakrament małżeństwa rodzi między małżonkami węzeł wieczysty i wyłączny. Zgoda, przez
którą małżonkowie oddają się sobie i przyjmują wzajemnie, zostaje przypieczętowana przez
samego Boga. Dlatego zawarte i dopełnione małżeństwo osób ochrzczonych nie może być
nigdy rozwiązane. Ponadto sakrament ten udziela małżonkom koniecznej łaski do osiągnięcia
w życiu małżeńskim świętości oraz odpowiedzialnego przyjęcia dzieci i ich wychowania.
347. Jakie są najcięższe grzechy godzące w sakrament małżeństwa? 1645-1648
Są to: cudzołóstwo; poligamia, ponieważ jest przeciwna równej godności i miłości
małżeńskiej, która jest jedyna i wyłączna; odrzucenie płodności, które pozbawia życie
małżeńskie dziecka, najwspanialszego daru małżeństwa; rozwód, który sprzeciwia się
nierozerwalności.
348. Kiedy Kościół dopuszcza fizyczną separację małżonków? 1629, 1649
Kościół dopuszcza fizyczną separację małżonków, gdy ich wspólne życie małżeńskie
z bardzo ważnych powodów staje się praktycznie niemożliwe, jakkolwiek najlepszym
rozwiązaniem byłoby ich pojednanie. Jednakże, jak długo żyje współmałżonek, nie są oni
wolni i nie mogą zawrzeć nowego związku, chyba że ich małżeństwo nigdy nie zaistniało,
o czym może orzec kompetentna władza kościelna.
349. Jaka jest postawa Kościoła wobec rozwiedzionych zawierających ponownie
małżeństwo? 1650-1651
Kościół, będąc wierny Chrystusowi, nie może uznać za małżeństwo, jeśli rozwiedzieni
zawarli cywilnie drugi związek. „Kto oddala żonę swoją, a bierze inną, popełnia cudzołóstwo
względem niej. I jeśli żona opuści swego męża, a wyjdzie za innego, popełnia cudzołóstwo"
(Mk 10,11-12). Osoby te Kościół otacza dużą troską, zachęcając ich do życia wiary, do
modlitwy do wspomagania dzieł miłości, do chrześcijańskiego wychowywania dzieci. Nie
mogą one jednak otrzymać sakramentalnego rozgrzeszenia ani przystępować do Komunii
eucharystycznej, ani też pełnić pewnych funkcji kościelnych tak długo, jak długo trwa ta
sytuacja, która obiektywnie wykracza przeciw prawu Bożemu.
350. Dlaczego rodzina chrześcijańska nazywana jest także Kościołem domowym?
1655-1658, 1666
Ponieważ w rodzinie objawia się i urzeczywistnia wymiar wspólnotowy i rodzinny Kościoła
jako rodziny Bożej. Każdy członek, według własnej roli, praktykuje tu kapłaństwo chrzcielne,
przyczyniając się do tego, że rodzina staje się wspólnotą łaski i modlitwy, szkołą cnót
ludzkich i chrześcijańskich, miejscem pierwszego głoszenia wiary dzieciom.
Rozdział czwarty: INNE CELBRACJE LITURGICZNE
Sakramentalia
Pogrzeb chrześcijański
Rozdział czwarty
INNE CELBRACJE LITURGICZNE SAKRAMENTALIA
SAKRAMENTALIA
351. Co to są sakramentalia? 1667-1672, 1677-1678
Są to święte znaki ustanowione przez Kościół dla uświęcenia pewnych okoliczności życia
chrześcijańskiego. Zawierają one zawsze modlitwę, której często towarzyszy znak krzyża
i inny określony znak. Wśród sakramentaliów ważne miejsce zajmują błogosławieństwa,
które są uwielbieniem Boga i modlitwą o Jego dary, poświęcenia pewnych osób Bogu oraz
przedmiotów do użytku liturgicznego.
352. Co to jest egzorcyzm? 1673
Egzorcyzmem nazywamy, gdy Kościół na mocy swojej władzy prosi w imię Jezusa
Chrystusa, by jakaś osoba lub przedmiot były strzeżone od napaści Złego i uwolnione od jego
panowania. W prostej formie występuje podczas sprawowania chrztu. Egzorcyzm uroczysty,
nazywany egzorcyzmem wielkim, może być wypowiadany tylko przez prezbitera i za
zezwoleniem biskupa.
353. Jakie formy pobożności ludowej towarzyszą życiu sakramentalnemu Kościoła?
1674-1676, 1679
Zmysł religijny ludu chrześcijańskiego zawsze znajdował wyraz w różnorodnych formach
pobożności, które otaczały życie sakramentalne Kościoła. Są to: cześć oddawana relikwiom,
nawiedzanie sanktuariów, pielgrzymki, procesje, droga krzyżowa, różaniec. Kościół popiera
i oświeca światłem wiary autentyczne formy pobożności ludowej.
POGRZEB CHRZEŚCIJAŃSKI
354. Jaki związek istnieje między sakramentami i śmiercią chrześcijanina? 1680-1683
Dzień śmierci jest dla chrześcijanina, po zakończeniu jego życia, dopełnieniem jego nowego
życia rozpoczętego na chrzcie, wzmocnionego przez bierzmowanie i karmionego Eucharyst ią,
będącą antycypacją uczty niebieskiej. Chrześcijański sens śmierci ukazuje się w świetle
Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa, naszą jedyną nadzieją; chrześcijanin, który umiera
w Chrystusie Jezusie, „opuszcza ciało i staje w obliczu Pana" (1 Kor 5,8).
355. Co wyraża pogrzeb chrześcijański? 1684-1685
Obrzędy pogrzebu, mimo że uwzględniają sytuacje i tradycje różnych regionów, wyrażają
paschalny charakter śmierci chrześcijańskiej w nadziei zmartwychwstania i sens łączności
ze zmarłym, szczególnie przez modlitwę o oczyszczenie jego duszy.
356. Jakie są główne momenty celebracji pogrzebu? 1686-1690
Obrzędy pogrzebu zawierają zazwyczaj cztery główne momenty: pozdrowienie wspólnoty
słowami pocieszenia i nadziei, liturgia słowa, Ofiara eucharystyczna i pożegnanie zmarłego,
w którym jego dusza polecana jest Bogu - źródle życia wiecznego, podczas gdy jego ciało
zostaje złożone do grobu w oczekiwaniu na zmartwychwstanie.
CZĘŚĆ TRZECIA: ŻYCIE W CHRYSTUSIE
Dział pierwszy: POWOŁANIE CZŁOWIEKA: ŻYCIE W DUCHU ŚWIĘTYM
Rozdział pierwszy: GODNOŚĆ OSOBY LUDZKIEJ
Człowiek obrazem Boga
Nasze powołanie do szczęścia
Wolność człowieka
Moralność uczuć
Sumienie moralne
Cnoty
Grzech
DZIAŁ PIERWSZY
POWOŁANIE CZŁOWIEKA: ŻYCIE W DUCHU ŚWIĘTYM
357. W jaki sposób życie moralne chrześcijanina powiązane jest z wiarą
i sakramentami? 1691-1698
To, co Symbol wiary wyznaje, udzielają sakramenty. Przez sakramenty chrześcijanie
otrzymują łaskę Chrystusa i dary Ducha Świętego, które uzdalniają ich do tego, aby żyć
nowym życiem dzieci Bożych w Chrystusie, którego przyjmują z wiarą.
Chrześcijaninie! Poznaj swoją godność (św. Leon Wielki).
Rozdział pierwszy
GODNOŚĆ OSOBY LUDZKIEJ
CZŁOWIEK OBRAZEM BOGA
358. Co jest podstawą godności ludzkiej? 1099-1715
Godność osoby ludzkiej ma podstawę w stworzeniu jej na obraz i podobieństwo Boże.
Obdarzona duchową i nieśmiertelną duszą, rozumem i wolną wolą, osoba ludzka jest
zwrócona do Boga i przeznaczona do szczęścia wiecznego.
NASZE POWOŁANIE DO SZCZĘŚCIA
359. Jak osiąga człowiek szczęście? 1716
Człowiek osiąga szczęście dzięki łasce Chrystusa, która uzdalnia go do uczestnictwa w życiu
Bożym. Chrystus w Ewangelii ukazuje drogę, która prowadzi do szczęścia bez końca: są to
błogosławieństwa. Łaska Chrystusa działa w każdym człowieku, który kierując się prawym
sumieniem, szuka i kocha prawdę i dobro, i unika zła.
360. Dlaczego błogosławieństwa są dla nas ważne? 1716-1717, 1725-1726
Błogosławieństwa znajdują się w centrum przepowiadania Jezusa, podejmują i wypełniają
obietnice Boże dane od czasów Abrahama. Odzwierciedlają oblicze samego Jezusa,
charakteryzują autentyczne życie chrześcijańskie i odsłaniają człowiekowi ostateczny cel
działań ludzkich: szczęśliwość wieczną.
361. W jakiej relacji są błogosławieństwa do pragnienia szczęścia człowieka? 1718-1719
Błogosławieństwa odpowiadają na wrodzone pragnienie szczęścia, które Bóg wszczepił
w serce człowieka, by przyciągnąć go do siebie, ponieważ tylko On może je zaspokoić.
362. Co to jest szczęśliwość wieczna? 1720-1724, 1727-1729
Jest oglądaniem Boga w życiu wiecznym, w którym będziemy w pełni „uczestnikami Boskiej
natury" (2 P 1,4), chwały Chrystusa i radości życia trynitarnego. Takie szczęście przekracza
zrozumienie i siły tylko ludzkie. Pochodzi ono z darmowego daru Bożego, tak jak łaska, która
do niego prowadzi. Obiecane szczęście stawia nas wobec decydujących wyborów moralnych
dotyczących dóbr ziemskich, pobudzając do kochania Boga ponad wszystko.
WOLNOŚĆ CZŁOWIEKA
363. Co to jest wolność? 730-1733, 743-1744
Wolność jest darem Boga; jest władzą działania lub niedziałania, czynienia tego lub czegoś
innego, a więc podejmowania przez siebie przemyślanych działań. Wolność charakteryzuje
czyny właściwe człowiekowi. Im więcej człowiek czyni dobra, tym bardziej staje się wolnym.
Wolność osiąga swoją doskonałość, gdy jest ukierunkowana na Boga, który jest najwyższym
Dobrem i naszym szczęściem. Wolność zakłada możliwość wyboru między dobrem a złem.
Wybór zła jest nadużyciem wolności i prowadzi do niewoli grzechu.
364. Jaka relacja istnieje między wolnością i odpowiedzialnością? 1734-1737, 1745-1746
Wolność czyni człowieka odpowiedzialnym za swoje czyny w takiej mierze, w jakiej są
dobrowolne. Poczytalność i odpowiedzialność za jakieś działanie mogą zostać zmniejszone,
a nawet zniesione, na skutek niewiedzy, nieuwagi, przymusu, strachu, nieopanowanych
uczuć, przyzwyczajeń.
365. Dlaczego każdy człowiek ma prawo do korzystania z wolności? 1738, 1747
Prawo do korzystania z wolności jest nieodłącznym wymogiem godności osoby ludzkiej.
Winno ono być zawsze respektowane, zwłaszcza w dziedzinie moralności i religii, a także
uznane przez władze świeckie oraz chronione w granicach dobra wspólnego i słusznego
porządku publicznego.
366. Jak sytuuje się wolność ludzka w ekonomii zbawienia? 1739-1742, 1748
Wolność człowieka została osłabiona na skutek pierwszego grzechu; to osłabienie wzrasta
jeszcze bardziej przez następne grzechy. Lecz „ku wolności wyswobodził nas Chrystus" (Ga
5,1). Przez działanie łaski Duch Święty prowadzi nas do wolności duchowej, by uczynić nas
wolnymi współpracownikami swego dzieła w Kościele i w świecie.
367. Jakie są źródła moralności czynów ludzkich? 1749-1754, 1757-1758
Moralność czynów ludzkich zależy od: wybranego przedmiotu, to jest dobra prawdziwego lub
pozornego; intencji działającego, to jest od celu, dla którego podejmuje działanie;
okoliczności działania, obejmujących także konsekwencje.
368. Kiedy czyn ludzki jest moralnie dobry? 1755-1756, 1759-1760
Czyn moralnie dobry zakłada jednocześnie dobro przedmiotu, celu i okoliczności. Wybrany
przedmiot już sam może uczynić złym całość działania, nawet gdy intencja jest dobra.
Niedopuszczalne jest czynienie zła, by wynikło z niego dobro. Zły cel niszczy działanie,
chociaż jego przedmiot byłby sam w sobie dobry. Natomiast dobra intencja nie czyni dobrym
działania, które samo w sobie jest złe, ponieważ cel nie uświęca środków. Okoliczności mogą
zmniejszyć lub zwiększyć odpowiedzialność sprawcy, lecz nie mogą same z siebie zmienić
jakości moralnej samych czynów, nie mogą uczynić dobrym działanie, które jest samo w
sobie złe.
369. Czy są czyny, które są zawsze niegodziwe? 1756, 1761
Istnieją czyny, które same przez się i w sobie są zawsze bezwzględnie niedozwolone ze
względu na ich przedmiot (na przykład: bluźnierstwo, zabójstwo, cudzołóstwo). Ich wybór
pociąga za sobą nieuporządkowanie woli, to znaczy zło moralne, które nie może być
usprawiedliwione odniesieniem do dobra, które mogłoby ewentualnie z nich wyniknąć.
MORALNOŚĆ UCZUĆ
370. Co to są uczucia? 1762-1766, 1771-1772
Uczucia lub doznania oznaczają emocje lub poruszenia wrażliwości - są naturalnymi
składnikami psychiki ludzkiej - które skłaniają do działania lub niedziałania, zgodnie z tym,
co jest postrzegane jako dobre lub złe. Zasadniczymi uczuciami są: miłość i nienawiść,
pragnienie i obawa, radość, smutek, gniew. Najbardziej podstawowym uczuciem jest miłość
spowodowana upodobaniem dobra. Jedynie dobro jest miłowane.
371. Czy uczucia są moralnie dobre lub złe? 1767-1770, 1773-1775
Uczucia, jako poruszenia wrażliwości, nie są same w sobie ani dobre, ani złe: są moralnie
dobre, gdy przyczyniają się do dobrego działania; w przeciwnym razie są złe. Mogą być
przekształcone w cnoty lub zniekształcone w wady.
SUMIENIE MORALNE
372. Co to jest sumienie moralne? 1776-1780, 1795-1797
Sumienie moralne, obecne w sercu osoby, jest sądem rozumu, które nakazuje jej
w odpowiedniej chwili pełnić dobro, a unikać zła. Dzięki sumieniu osoba ludzka
rozpoznaje jakość moralną czynu, który zamierza wykonać lub którego dokonała,
biorąc zań odpowiedzialność. Człowiek roztropny słuchając sumienia moralnego,
może usłyszeć Boga, który mówi.
373. W czym wyraża się godność osoby ludzkiej odnośnie do sumienia moralnego?
1780-1782, 1798
Godność osoby ludzkiej zakłada w sobie prawość sumienia moralnego (gdy prawda o dobru
moralnym, uznana przez sąd sumienia, jest zgodna z prawem rozumu i prawem Bożym).
Z racji tejże samej godności osoby człowiek nie powinien być przymuszany do działania
wbrew sumieniu, i nie powinien też spotykać się z przeszkodami, gdy działa zgodnie ze
swoim sumieniem, zwłaszcza w sprawach religijnych.
374. Jak należy formować sumienie, aby było prawe i prawdziwe? 1783-1788, 1799-1800
Sumienie moralne prawe i prawdziwe formuje się przez wychowanie, przyjmowanie słowa
Bożego i nauczanie Kościoła. Jest wspierane darami Ducha Świętego i wspomagane radami
ludzi mądrych. Wielką rolę w formacji sumienia odgrywa modlitwa i rachunek sumienia.
375. Jakimi normami winno kierować się sumienie? 1789
Na ogół wymienia się trzy: 1) nigdy nie jest dopuszczalne czynienie zła, by wynikło z niego
dobro; 2) tak zwana złota zasada: „Wszystko... co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili,
i wy im czyńcie!" (Mt 7,12); 3) miłość zawsze zawiera w sobie szacunek dla bliźniego i jego
sumienia, nie oznacza to jednak, aby uznawać coś jako dobro, co jest przedmiotowo złem.
376. Czy sumienie może wydawać błędne sądy? 1790-1794, 1801-1802
Człowiek powinien być zawsze posłuszny pewnemu sądowi swego sumienia, ale
może wydawać także sądy błędne z przyczyn nie zawsze pozbawionych osobistej
odpowiedzialności. Nie może być jednak przypisane osobie zło popełnione z powodu
nieumyślnej ignorancji, mimo że pozostaje ono przedmiotowo złem. Konieczna jest więc
praca nad skorygowaniem błędów sumienia.
CNOTY
377. Co to jest cnota? 1803,1833
Cnota jest habitualną i trwałą dyspozycją do czynienia dobra. „Celem życia cnotliwego niech
będzie upodobnienie się do Boga" (św. Grzegorz z Nyssy). Cnoty dzielą się na cnoty ludzkie
i cnoty teologalne.
378. Co to są cnoty ludzkie? 1804, 1810-1811, 1834, 1839
Cnoty ludzkie są habitualnymi i stałymi zaletami umysłu i woli, które regulują nasze czyny,
porządkują nasze uczucia i kierują naszym postępowaniem zgodnie z rozumem i wiarą.
Nabyte i wzmacniane przez świadome czyny i wytrwale podejmowane wysiłki są
oczyszczane i podnoszone przez łaskę Bożą.
379. Jakie są główne cnoty ludzkie? 1805, 1834
Są to cnoty, nazywane kardynalnymi, wokół których grupują się wszystkie inne i które
stanowią podstawę dla cnotliwego życia. Zaliczamy do nich: roztropność, sprawiedliwość,
męstwo i umiarkowanie.
380. Co to jest roztropność? 1806, 1835
Roztropność uzdalnia rozum do rozeznawania w każdej okoliczności naszego prawdziwego
dobra i do wyboru właściwych środków do jego pełnienia. Kieruje ona innymi cnotami,
wskazując im zasadę i miarę.
381. Co to jest sprawiedliwość? 1807, 1836
Sprawiedliwość polega na stałej i trwałej woli oddawania innym tego, co im się należy.
Sprawiedliwość w stosunku do Boga nazywana jest „cnotą religijności".
382. Co to jest męstwo? 1808, 1837
Męstwo daje wytrwałość w trudnościach i stałość w kontynuacji dobra. Uzdalnia aż do ofiary
z życia w obronie słusznej sprawy.
383. Co to jest umiarkowanie? 1809, 1838
Umiarkowanie pozwala opanować dążenie do przyjemności zmysłowych i zapewnia
równowagę w używaniu dóbr stworzonych.
384. Co to są cnoty teologalne? 1812-1813, 1840-1841
Są to cnoty, których początkiem, motywem i przedmiotem bezpośrednim jest sam Bóg.
Wszczepione wraz z łaską uświęcającą, uzdalniają do życia w obcowaniu z Trójcą Świętą
oraz kształtują i ożywiają cnoty moralne. Stanowią one rękojmię obecności i działania Ducha
Świętego we władzach człowieka.
385. Jakie są cnoty teologalne? 1813
Cnotami teologalnymi są wiara, nadzieja i miłość.
386. Co to jest wiara? 1814-1816, 1842
Wiara jest cnotą teologalną, 4747474747474747474747dzięki której wierzymy w Boga i w to wszystko, co On nam
objawił, a co Kościół podaje nam do wierzenia, ponieważ Bóg jest samą Prawdą. Przez wiarę
człowiek w sposób wolny całkowicie powierza się Bogu. Dlatego wierzący stara się poznać
i czynić wolę Bożą, ponieważ wiara „działa przez miłość" (Ga 5,6).
387. Co to jest nadzieja? 1817-1821, 1843
Nadzieja jest cnotą teologalną, dzięki której z trwałą ufnością pragniemy i oczekujemy od
Boga życia wiecznego, pokładając naszą ufność w obietnicach Chrystusa i na pomocy łaski
Ducha Świętego, ażeby na nie zasłużyć i wytrwać do końca życia ziemskiego.
388. Co to jest miłość? 1822-1829, 1844
Miłość jest cnotą teologalną, dzięki której miłujemy Boga nade wszystko, a naszych bliźnich
jak siebie samych ze względu na miłość Boga. Jezus uczynił z niej przykazanie nowe, pełnię
Prawa. Miłość jest „więzią doskonałości" (Kol 3,14) i formą wszystkich innych cnót, które
ożywia, inspiruje, łączy je i porządkuje między sobą: Bez niej „jestem niczym", a jeśli
„miłości bym nie miał, nic bym nie zyskał" (1 Kor 13,1-3).
389. Co to są dary Ducha Świętego? 1830-1831, 1845
Dary Ducha Świętego są trwałymi dyspozycjami, które czynią człowieka uległym, by szedł
za natchnieniami Bożymi. Jest ich siedem: mądrość, rozum, rada, męstwo, umiejętność,
pobożność i bojaźń Boża.
390. Co to są owoce Ducha Świętego? 1832
Owocami Ducha są doskonałości, które kształtuje w nas Duch Święty jako pierwociny
wiecznej chwały. Tradycja Kościoła wymienia ich dwanaście: „miłość, radość, pokój,
cierpliwość, uprzejmość, dobroć wspaniałomyślność, łaskawość, wierność, skromność,
wstrzemięźliwość, czystość" (Ga 5,22-23).
GRZECH
391. Czego wymaga od nas przyjęcie miłosierdzia Bożego? 1846-1848, 1870
Przyjęcie miłosierdzia Bożego wymaga, abyśmy uznali nasze winy, żałując za nasze grzechy.
Sam Bóg przez swoje Słowo i przez swojego Ducha odsłania nasze grzechy, obdarowuje nas
prawdą sumienia i nadzieją przebaczenia.
392. Co to jest grzech? 1849-1851, 1871-1872
Grzech jest to „słowo, czyn lub pragnienie przeciw prawu wiecznemu" (św. Augustyn).
Jest obrazą Boga, przeciwstawia się miłości Boga do nas. Rani on naturę człowieka i godzi
w ludzką solidarność. Chrystus w swojej Męce odsłania w całej pełni gwałtowność
i różnorodność grzechu, i pokonuje go swoim miłosierdziem.
393. Czy istnieje zróżnicowanie grzechów i z czego ono wynika? 1852-1853, 1873
Grzechy są różnorodne. Można je rozróżniać w zależności od ich przedmiotu, w zależności od
cnót i w zależności od przykazań, którym się przeciwstawiają. Mogą dotyczyć bezpośrednio
Boga, bliźniego czy siebie samego. Można je ponadto podzielić na grzechy duchowe
i cielesne lub grzechy popełnione myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem.
394. Jak należy rozróżniać grzechy według ich ciężkości? 1854
Istotne jest rozróżnienie między grzechem śmiertelnym a grzechem powszednim.
395. Kiedy popełnia się grzech śmiertelny? 1855-1861, 1874
Grzech śmiertelny jest ten, który jednocześnie dotyczy materii poważnej i został popełniony
z pełną świadomością i całkowitą zgodą. Taki grzech pociąga za sobą utratę miło ści
i pozbawienie łaski uświęcającej, powoduje wieczną śmierć w piekle, jeśli za niego nie
żałujemy. W sposób zwyczajny zostaje nam odpuszczony przez sakramenty chrztu, pokuty
i pojednania.
396. Kiedy popełnia się grzech powszedni? 1862-1864, 1875
Grzech powszedni, który istotnie różni się od grzechu śmiertelnego, jest popełniany wtedy,
gdy dotyczy materii lekkiej lub dotyczy materii ciężkiej, lecz bez pełnego poznania albo
całkowitej zgody. Taki grzech nie zrywa naszego przymierza z Bogiem, ale osłabia miłość;
wyraża nieuporządkowane przywiązanie do dóbr stworzonych; utrudnia postęp duszy
w zdobywaniu cnót i w praktykowaniu dobra moralnego; zasługuje na kary doczesne.
397. Jak mnoży się w nas grzech? 1865, 1876
Grzech powoduje skłonność do grzechu; rodzi wadę wskutek powtarzania tych samych
grzechów.
398. Co to są wady? 1866-1867
Wady, które są przeciwieństwem cnót, są złymi skłonnościami, które zaciemniają sumienie
i nakłaniają do zła. Wady można zgrupować wokół siedmiu grzechów, nazywanymi
głównymi. Są nimi: pycha, chciwość, zazdrość, gniew, nieczystość, łakomstwo, lenistwo lub
znużenie duchowe.
399. Czy ponosimy odpowiedzialność za grzechy popełnione przez innych? 1868
Ponosimy odpowiedzialność za grzechy popełniane przez innych, gdy w nich współdziałamy.
400. Co to są struktury grzechu? 1869
Są to sytuacje społeczne lub instytucje przeciwne prawu Bożemu; są one wyrazem i skutkiem
grzechów osobistych, które skłaniają z kolei ich ofiary do popełniania zła.
Rozdział drugi: WSPÓLNOTA LUDZKA
Osoba i społeczność
Uczestnictwo w życiu społecznym
Sprawiedliwość społeczna
Rozdział drugi
WSPÓLNOTA LUDZKA
OSOBA I SPOŁECZNOŚĆ
401. Na czym polega wspólnotowy charakter powołania ludzkiego? 1877-1880,
1890-1891
Oprócz osobistego powołania do szczęścia, człowiek potrzebuje życia społecznego, które
jest istotnym wymogiem jego natury i jego powołania. W rzeczywistości: wszyscy ludzie są
wezwani do tego samego celu, którym jest sam Bóg; istnieje pewne podobieństwo między
jednością Osób Boskich a braterstwem, jakie ludzie powinni stworzyć między sobą,
w prawdzie i miłości; miłość bliźniego jest nieodłączna od miłości Boga.
402. Jaka jest relacja między osobą a społecznością? 1881-1882, 1892-1893
Zasadą, podmiotem i celem wszystkich instytucji społecznych jest i powinna być osoba.
Niektóre społeczności, takie jak rodzina i państwo, są dla niej konieczne. Pożyteczne są także
inne społeczności, zarówno o zasięgu krajowym, jak i międzynarodowym, które winny
kierować się zasadę pomocniczości.
403. Na co wskazuje zasada pomocniczości? 1883-1885, 1884
Według tej zasady społeczność wyższego rzędu nie powinna ingerować w wewnętrzne
sprawy społeczności niższego rzędu, pozbawiając ją kompetencji, lecz raczej powinna
wspierać ją w razie konieczności.
404. Czego innego jeszcze domaga się prawdziwa społeczność ludzka? 1886-1889,
1895-1896
Domaga się uszanowania sprawiedliwości, właściwej hierarchii wartości oraz
podporządkowania wymiarów materialnych i instynktownych wymiarom wewnętrznym
i duchowym. W szczególności tam, gdzie grzech niszczy klimat społeczny, trzeba
odwoływać się do nawrócenia serc i łaski Bożej, aby doprowadzić do zmian społecznych,
które rzeczywiście służyłyby każdej osobie i całej osobie. Miłość, która wymaga i uzdalnia
do praktykowania sprawiedliwości, jest największym przykazaniem społecznym.
UCZESTNICTWO W ŻYCIU SPOŁECZNYM
405. Na czym wspiera się władza w społeczności? 1897-1902, 1918-1920
Każda wspólnota ludzka potrzebuje prawowitej władzy, która zapewnia poszanowanie prawa
i porządku i przyczynia się do urzeczywistnienia dobra wspólnego. Ma ona swoją podstawę
w naturze ludzkiej, ponieważ należy do porządku ustanowionego przez Boga.
406. Kiedy władza sprawowana jest w sposób prawowity? 1903-1904, 1921-1922
Władza jest sprawowana w sposób prawowity tylko wtedy, gdy troszczy się o dobro
wspólne i jeśli do jego osiągnięcia używa środków moralnie dozwolonych. I dlatego
władza polityczna, określona przez wolną decyzję obywateli, powinna szanować zasadę
„państwa praworządnego", w którym najwyższą władzę ma prawo, a nie samowola ludzi.
Niesprawiedliwe prawa i decyzje sprzeczne z porządkiem moralnym nie obowiązują
w sumieniu.
407. Co to jest dobro wspólne? 1905-1906, 1924
Przez dobro wspólne należy rozumieć sumę warunków życia społecznego, które pozwalają
bądź grupom, bądź poszczególnym jego członkom osiągnąć ich własną doskonałość.
408. Co obejmuje dobro wspólne? 1907-1909, 1925
Dobro wspólne obejmuje: poszanowanie i popieranie podstawowych praw osoby ludzkiej;
dobrobytu, czyli wzrostu dóbr duchowych i ziemskich poszczególnych ludzi i społeczności;
pokoju i bezpieczeństwa wszystkich.
409. Gdzie w sposób najpełniejszy urzeczywistnia się dobro wspólne? 1910-1912, 1927
Najpełniejsze urzeczywistnienie dobra wspólnego dokonuje się w tych wspólnotach
politycznych, które bronią dobra wspólnego obywateli i instytucji pośrednich, a także
je popierają i nie zapominają o powszechnym dobru wspólnym całej rodziny ludzkiej.
410. W jaki sposób człowiek uczestniczy w urzeczywistnieniu dobra wspólnego?
1913-1917, 1926
Każdy człowiek, stosownie do zajmowanego miejsca i pełnionej funkcji, uczestniczy
w rozwoju dobra wspólnego, respektując sprawiedliwe prawa i podejmując zadania, za które
ponosi osobistą odpowiedzialność, jak troska o własną rodzinę i zaangażowanie we własną
pracę. Obywatele powinni, na ile to możliwe, brać czynny udział w życiu publicznym.
SPRAWIEDLIWOŚĆ SPOŁECZNA
411. W jaki sposób społeczeństwo zapewnia sprawiedliwość społeczną? 1928-1933,
1943-1944
Społeczeństwo zapewnia sprawiedliwość społeczną, gdy respektuje godność i prawa
człowieka. Osoba jest celem ostatecznym społeczeństwa. Ponadto społeczeństwo zapewnia
sprawiedliwość społeczną, gdy urzeczywistnia warunki pozwalające zrzeszeniom oraz
każdemu z osobna na osiągnięcie tego, co im się należy.
412. Na czym opiera się równość między ludźmi? 1934-1935, 1945
Wszyscy ludzie cieszą się równą godnością i posiadają te same fundamentalne prawa,
ponieważ są stworzeni na obraz jedynego Boga, obdarzeni są taką samą rozumną duszą,
mają tę samą naturę i to samo pochodzenie i są wezwani, w Chrystusie jedynym Zbawicielu,
do uczestnictwa w Boskim szczęściu.
413. Jak oceniać występujące różnice między ludźmi? 1936-1938, 1946-1947
Istnieją krzywdzące nierówności ekonomiczne i społeczne które godzą w miliony istot
ludzkich; pozostają one w jawnej sprzeczności z Ewangelią, ponieważ są sprzeczne ze
sprawiedliwością społeczną, godnością osoby ludzkiej i pokojem. Lecz istnieją także różnice
między ludźmi, spowodowane różnymi czynnikami, które należą do zamysłu Bożego. Bóg
chce, by każdy otrzymywał od drugiego to, czego potrzebuje, i by ci, którzy posiadają
szczególne „talenty", dzielili się nimi z innymi. Różnice te zachęcają i często zobowiązują
osoby do wielkoduszności, życzliwości i dzielenia się oraz pobudzają kultury do wzajemnego
ubogacania się.
414. W jaki sposób przejawia się solidarność ludzka? 1939-1942, 1948
Solidarność, która wypływa z ludzkiego i chrześcijańskiego braterstwa, przejawia się przede
wszystkim w sprawiedliwym podziale dóbr, w wynagrodzeniu za pracę oraz zakłada wysiłek
na rzecz bardziej sprawiedliwego porządku społecznego. Cnota solidarności urzeczywistnia
także udział w dobrach duchowych, ważniejszych od materialnych.
Rozdział trzeci: ZBAWIENIE BOŻE: PRAWO I ŁASKA
Prawo moralne
Łaska i usprawiedliwienie
Kościół - matka i wychowawczyni
Rozdział trzeci
ZBAWIENIE BOŻE: PRAWO I ŁASKA
PRAWO MORALNE
415. Co to jest prawo moralne? 1950-1953, 1975
Prawo moralne jest dziełem Mądrości Bożej. Wyznacza ono człowiekowi drogi,
zasady postępowania, które prowadzą do obiecanego szczęścia i zakazują dróg zła,
oddalających od Boga.
416. Na czym polega naturalne prawo moralne? 1954-1959, 1978-1979
Prawo naturalne, zapisane przez Stwórcę w sercu każdego człowieka, polega na uczestnictwie
w mądrości i dobroci Boga, wyraża pierwotny zmysł moralny, który pozwala człowiekowi
rozpoznać rozumem, czym jest dobro i zło. Jest ono powszechne i niezmienne i określa
podstawę fundamentalnych obowiązków oraz praw osoby, jak również wspólnoty ludzkiej
i prawa cywilnego.
417. Czy to prawo jest postrzegane przez wszystkich? 1960
Z powodu grzechu prawo naturalne nie jest postrzegane przez wszystkich w sposób jasny i
bezpośredni.
Bóg zapisał na tablicach Prawa to, czego ludzie w swych sercach nie odczytali
(św. Augustyn).
418. Jaka jest relacja między prawem naturalnym a Starym Prawem? 1961-1962,
1980-1981
Stare Prawo stanowi pierwszy etap prawa objawionego. Zawiera ono wiele prawd w sposób
naturalny dostępnych rozumowi, a które zostały ogłoszone i autentycznie poświadczone w
ramach przymierza zbawienia. Jego przepisy moralne, które są streszczone w przykazaniach
Dekalogu, ustalają podstawy powołania człowieka, zakazują tego, co sprzeciwia się miłości
Boga i bliźniego, a nakazują to, co jest dla niej istotne.
419. Jakie miejsce zajmuje Stare Prawo w planie zbawienia? 1963-1964, 1982
Stare Prawo pozwala poznać wiele prawd dostępnych rozumowi, wykazuje to, co należy lub
czego nie należy czynić, przede wszystkim jednak, jak to czyni wychowawca, przygotowuje
i uzdalnia do nawrócenia i przyjęcia Ewangelii. Chociaż jest święte, duchowe i dobre, jest
jeszcze niedoskonałe, ponieważ samo z siebie nie daje mocy i łaski Ducha, aby je wypełnić.
420. Co to jest Nowe Prawo, czyli Prawo ewangeliczne? 1965-1972, 1983-1985
Nowe Prawo, czyli Prawo ewangeliczne, jest pełnią i dopełnieniem prawa Bożego,
naturalnego i objawionego, urzeczywistnionego przez Chrystusa. Sprowadza się ono do
przykazania miłości Boga i bliźniego, byśmy się wzajemnie miłowali, tak jak Chrystus nas
umiłował; jest prawem łaski, ponieważ łaska Ducha Świętego uzdalnia do takiej miłości;
i jest „prawem wolności" (por. Jk 1,25), ponieważ skłania do spontanicznego działania pod
wpływem miłości.
Nowe Prawo jest łaskę Ducha Świętego otrzymane przez wiarę w Chrystusa (Św. Tomasz
z Akwinu).
421. Gdzie znajduje się Nowe Prawo? 1971-1974, 1986
Nowe Prawo znajduje się w całym życiu i przepowiadaniu Chrystusa oraz w katechezie
Apostołów: zostało ono wyrażone w sposób szczególny w Kazaniu na Górze.
ŁASKA I USPRAWIEDLIWIENIE
422. Co to jest usprawiedliwienie? 1987-1995, 2017-2020
Usprawiedliwienie jest najdoskonalszym dziełem Bożej miłości. Jest konsekwencją darmowej
inicjatywy miłosierdzia Boga, który gładzi nasze grzechy i sprawia, że stajemy się
sprawiedliwi i święci w całym naszym jestestwie. Dokonuje się to przez łaskę Ducha
Świętego, którą wysłużył nam Chrystus przez swoją Mękę, a której udziela w sakramencie
chrztu. Usprawiedliwienie zapoczątkowuje wolną odpowiedź człowieka, to jest wiarę
w Chrystusa i współpracę z łaską Ducha Świętego.
423. Czym jest łaska, która usprawiedliwia? 1996-1998, 2005, 2021
Łaska jest darmowym darem Boga, który uzdalnia nas do uczestniczenia w Jego życiu
trynitarnym i do działania ze względu na Niego. Nazywa się łaską habitualną, uświęcającą lub
przebóstwiającą, ponieważ nas uświęca i przebóstwia. Jest nadprzyrodzoną, ponieważ zależy
całkowicie od darmowej inicjatywy Boga i przerasta możliwości rozumu i siły woli ludzkiej.
Wymyka się naszemu doświadczeniu.
424. Jakie są inne rodzaje łaski? 1999-2000, 2003-2004, 2023-2024
Oprócz łaski habitualnej mamy: łaski aktualne (dary okolicznościowe); łaski sakramentalne
(dary właściwe różnym sakramentom); łaski specjalne lub charyzmaty (mające na celu
dobro wspólne Kościoła), wśród których należy wyróżnić łaski stanu, które towarzyszą
wykonywaniu posług w Kościele i odpowiedzialnych zadań życia chrześcijańskiego.
425. Jaki jest stosunek łaski do wolności człowieka? 2001-2002
Łaska wyprzedza, przygotowuje i pobudza wolną odpowiedź człowieka. Odpowiada
na głębokie aspiracje wolności ludzkiej, zaprasza ją do współpracy i ją udoskonala.
426. Co to jest zasługa? 2006-2009, 2025-2027
Zasługa oznacza prawo do zapłaty za dobre działanie. Ściśle mówiąc, nie istnieje ze strony
człowieka zasługa względem Boga, ponieważ wszystko otrzymaliśmy od Niego jako naszego
Stwórcy. Jednakże Bóg daje nam możliwość zdobycia zasług przez zjednoczenie nas
z miłością Chrystusa, będącą źródłem wszystkich naszych zasług przed Bogiem. Tak więc
zasługi naszych dobrych uczynków powinny być przypisane najpierw łasce Bożej, a dopiero
potem wolnej woli człowieka.
427. Jakie dobra możemy sobie wysłużyć? 2010-2011, 2027
Poruszeni przez Ducha Świętego możemy wysłużyć sobie i innym łaski potrzebne do naszego
uświęcenia i otrzymania życia wiecznego, jak również konieczne dobra doczesne, zgodne
z zamysłem Bożym. Nikt nie może wysłużyć sobie łaski pierwszej, która jest początkiem
nawrócenia i usprawiedliwienia.
428. Czy wszyscy jesteśmy powołani do świętości chrześcijańskiej? 2012-2016,
2028-2029
Wszyscy wierni są powołani do świętości chrześcijańskiej. Jest ona pełnią życia
chrześcijańskiego i doskonałą miłością, i urzeczywistnia się przez wewnętrzne zjednoczenie
z Chrystusem, a w Nim, z Trójcą Świętą. Droga do świętości chrześcijanina wiedzie przez
Krzyż i prowadzi do swego spełnienia w końcowym zmartwychwstaniu, w którym Bóg
będzie wszystkim we wszystkim.
KOŚCIÓŁ - MATKA I WYCHOWAWCZYNI
429. W jaki sposób Kościół karmi życie moralne chrześcijanina? 2030-2031, 2047
Kościół jest wspólnotą, od której chrześcijanin przyjmuje słowo Boże, które zawiera
pouczenia „Prawa Chrystusowego" (por. Ga 6,2); otrzymuje łaskę sakramentów; w Kościele
łączy się z Ofiarą eucharystyczną Chrystusa, tak że jego życie moralne staje kultem
duchowym, i uczy się przykładu świętości, której wzór odkrywa w Matce Najświętszej
i świętych.
430. Dlaczego Urząd Nauczycielski Kościoła ingeruje w dziedzinę moralności?
2032-2040, 2049-2051
Ponieważ zadaniem Urzędu Nauczycielskiego Kościoła jest głosić prawdy wiary i ukazywać
ich zastosowanie w życiu. To zadanie rozciąga się także na szczegółowe przepisy prawa
naturalnego, ponieważ ich zachowanie jest konieczne do zbawienia.
431. Jakiemu celowi służą przykazania kościelne? 2041, 2048
Pięć przykazań kościelnych ma na celu zagwarantowanie wiernym niezbędnego minimum
ducha modlitwy, życia sakramentalnego, wysiłku moralnego oraz wzrastania miłości Boga
i bliźniego.
432. Jakie są przykazania kościelne? 2042-2043
1) W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej; 2) Przynajmniej raz w roku
przystąpić do sakramentu pokuty; 3) Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym,
przyjąć Komunię świętą; 4) Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów
mięsnych, a w okresie pokuty powstrzymywać się od udziału w zabawach; 5) Troszczyć się
o potrzeby Kościoła.
433. Dlaczego życie moralne chrześcijan jest niezbędne dla głoszenia Ewangelii?
2044-2046
Ponieważ ich dobre czyny na wzór Chrystusa przyciągają ludzi do wiary w prawdziwego
Boga, budują Kościół, przekształcają świat duchem Ewangelii i przyspieszają nadejście
Królestwa Bożego.
Dział drugi: DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ
Księga Wyjścia (20, 2-17)
Ja jestem Pan, twój Bóg, który
cię wywiódł z ziemi egipskiej,
z domu niewoli.
Nie będziesz miał cudzych
bogów obok Mnie! Nie
będziesz czynił żadnej rzeźby
ani żadnego obrazu tego, co
jest na niebie wysoko, ani tego,
co jest na ziemi nisko, ani tego,
co jest w wodach pod ziemią!
Nie będziesz oddawał im
pokłonu i nie będziesz im
służył, ponieważ Ja Pan, twój
Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym,
który karze występek
ojców na synach do trzeciego i
czwartego pokolenia względem
tych, którzy Mnie nienawidzą.
Okazuję zaś łaskę aż do
tysiącznego pokolenia tym,
którzy Mnie miłują i przestrzegają
moich przykazań.
Nie będziesz wzywał imienia
Pana, Boga twego, do czczych
rzeczy, gdyż Pan nie pozostawi
bezkarnie tego, który wzywa
Jego imienia do czczych
rzeczy.
Pamiętaj o dniu szabatu, aby go
uświęcić. Sześć dni będziesz
pracować i wykonywać
wszystkie twe zajęcia. Dzień
zaś siódmy jest szabatem ku
czci Pana, Boga twego. Nie
możesz przeto w dniu tym
wykonywać żadnej pracy ani ty
sam, ani syn twój, ani twoja
córka, ani twój niewolnik, ani
twoja niewolnica, ani twoje
bydło, ani cudzoziemiec, który
mieszka pośród twych bram. W
sześciu dniach bowiem
uczynił Pan niebo, ziemię,
morze oraz wszystko, co jest w
nich, w siódmym zaś dniu
odpoczął. Dlatego
pobłogosławił Pan dzień
szabatu i uznał go za święty.
Czcij ojca twego i matkę twoją,
abyś długo żył na ziemi, którą
Pan, Bóg twój, da tobie.
Księga Powtórzonego Prawa
(5,6-21)
Jam jest Pan, Bóg twój, który
cię wyprowadził z ziemi
egipskiej, z domu niewoli.
Nie będziesz miał bogów
innych oprócz Mnie...
Nie będziesz brał imienia Pana,
Boga twego, do czczych
rzeczy...
Będziesz zważal na szabat, aby
g święcić...
Czcij swego ojca swoją matkę.
Formuła katechetyczna
Jam jest Pan, Bóg twój:
1. Nie będziesz miał cudzych
bogów przede Mną.
2. Nie będziesz brał imienia
Pana Boga twego nadaremno.
3. Pamiętaj, abyś dzień święty
święcił.
4. Czcij ojca swego i matkę
swoją
Nie będziesz zabijał.
Nie będziesz cudzołożył.
Nie będziesz kradł.
Nie będziesz mówił przeciw
bliźniemu twemu kłamstwa
jako świadek.
Nie będziesz pożądał domu
bliźniego twego. Nie będziesz
pożądał żony bliźniego twego,
ani jego niewolnika, ani jego
niewolnicy, ani jego wołu, ani
jego osła, ani żadnej rzeczy,
która należy do bliźniego
twego.
Nie będziesz zabijał.
Nie będziesz cudzołożył.
Nie będziesz kradł.
Jako świadek nie będziesz
mówił przeciw bliźniemu
twemu kłamstwa
Nie będziesz pożądał żony
swojego bliźniego.
Nie będziesz pragnął... żadnej
rzeczy, która należy do twojego
bliźniego
5. Nie zabijaj.
6. Nie cudzołóż.
7. Nie kradnij.
8. Nie mów fałszywego
świadectwa przeciw bliźniemu
swemu.
9. Nie pożądaj żony bliźniego
twego.
10. Ani żadnej rzeczy, która
jego jest
434. „Nauczycielu, co dobrego mam czynić, aby otrzymać życie wieczne?" (Mt 19,16)
2052-2054, 2075-2076
Młodzieńcowi, który stawia to pytanie, Jezus odpowiada: „Jeśli chcesz osiągnąć życie,
zachowaj przykazania", następnie dodaje: „przyjdź i chodź za Mną!" (Mt 19,16-21). Pójście
za Jezusem obejmuje wypełnianie przykazań. Prawo nie zostaje zniesione, lecz człowiek
zostaje zaproszony do odnalezienia go w Osobie boskiego Nauczyciela, który jest
doskonałym jego wypełnieniem, objawia jego pełny sens i poświadcza jego wiecznotrwałość.
435. Jak Jezus interpretuje Prawo? 2055
Jezus wyjaśnia je w świetle podwójnego i jedynego przykazania miłości, która jest
wypełnieniem Prawa: „Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją
dusza i całym swoim umysłem. To jest największe i pierwsze przykazanie. Drugie podobne
jest do niego: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego. Na tych dwóch
przykazaniach opiera się całe Prawo i Prorocy" (Mt 22,37-40).
436. Co znaczy „Dekalog"? 2056-2057
Słowo „Dekalog" znaczy dosłownie „dziesięć słów" (Wj 34,28). Te słowa streszczają całe
Prawo ofiarowane narodowi izraelskiemu przez Mojżesza w kontekście Przymierza. Dekalog,
przedstawiając przykazania miłowania Boga (pierwsze trzy) i bliźniego (pozostałych siedem),
wskazuje narodowi wybranemu, a każdemu w szczególności, warunki życia wyzwolonego
z niewoli grzechu.
437. Jaki jest związek Dekalogu z Przymierzem? 2058-2063, 2077
Dekalog nabiera pełnego znaczenia w ramach Przymierza, w którym Bóg objawia się
swojemu ludowi, dając mu poznać swoją wolę. W zachowywaniu przykazań wyraża on swoją
przynależność do Boga i odpowiada z wdzięcznością na pełną miłości inicjatywę Pana.
438. Jakie znaczenie Dekalogowi daje Kościół? 2064-2068
Tradycja Kościoła, będąc wierna Pismu Świętemu i idąc za przykładem Jezusa, zawsze
przyznawała Dekalogowi pierwszorzędną rolę i znaczenie. Chrześcijanie są zobowiązani do
zachowania go.
439. Dlaczego Dekalog stanowi organiczną jedność? 2069, 2079
Dziesięć przykazań stanowi organiczną i nierozłączną całość, ponieważ każde przykazanie
odnosi się do każdego z pozostałych i do wszystkich razem. Przekroczenie jednego
przykazania jest naruszeniem całego Prawa.
440. Dlaczego Dekalog ma poważny, zobowiązujący charakter? 2072-2073, 2081
Ponieważ wyraża podstawowe obowiązki człowieka względem Boga i względem
bliźniego.
441. Czy jest możliwe zachowanie Dekalogu? 2074, 2082
Tak, ponieważ Chrystus, bez którego nic nie możemy uczynić, dzięki darowi swojego Ducha
i swojej lasce uzdalnia nas do zachowania go.
Rozdział pierwszy: „BĘDZIESZ MIŁOWAŁ PANA BOGA SWEGO CAŁYM SWOIM
SERCEM, CAŁĄ SWOJĄ DUSZĄ I CAŁYM SWOIM UMYSŁEM"
Pierwsze przykazanie: Ja jestem Pan, Bóg twój. Nie będziesz miał cudzych bogów przede Mną
Drugie przykazanie: Nie będziesz brał imienia Pana, Boga twego nadaremno
Trzecie przykazanie: Pamiętaj, abyś dzień święty święcił
Rozdział pierwszy
„BĘDZIESZ MIŁOWAŁ PANA BOGA SWEGO CAŁYM SWOIM SERCEM,
CAŁĄ SWOJĄ DUSZĄ I CAŁYM SWOIM UMYSŁEM"
PIERWSZE PRZYKAZANIE:
JA JESTEM PAN, BÓG TWÓJ.
NIE BĘDZIESZ MIAŁ CUDZYCH BOGÓW PRZEDE MNĄ
442. Co zawiera stwierdzenie Boga: „Ja jestem Pan, twój Bóg" (Wj 20,2)?
2083-2094, 2133-2134
Nakłada na wiernego obowiązek, aby strzegł i urzeczywistniał w swoim życiu trzy cnoty
teologalne oraz unikat grzechów, które są im przeciwne. Wiara domaga się wiary w Boga
i odrzucenia tego wszystkiego, co się jej sprzeciwia, jak na przykład: dobrowolnego
wątpienia, niewiary, herezji, apostazji, schizmy. Nadzieja domaga się ufnego oczekiwania
Bożej pomoc}' i uszczęśliwiającego oglądania Boga oraz unikania rozpaczy i zuchwałej
ufności. Miłość domaga się miłowania Boga nade wszystko i odrzucenia obojętności,
niewdzięczności, oziębłości, znużenia lub lenistwa duchowego i nienawiści Boga,
która rodzi się z pychy.
443. Czego domagają się słowa Pana Jezusa: „Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał
pokłon i Jemu samemu służyć będziesz" (Mt4,10)? 2095-2105, 2135-2136
Domagają się: adoracji Boga jako Stwórcy wszystkiego, co istnieje; oddawania należnego Mu
kultu w wymiarze indywidualnym i społecznym; modlitwy wyrażającej się w uwielbieniu,
dziękczynieniu i w prośbie; składania Bogu ofiary, przede wszystkim ofiary duchowej
naszego życia, łączącej się z doskonałą ofiarą Chrystusa na krzyżu; wypełnienia złożonych
Bogn przyrzeczeń i ślubów.
444. W jaki sposób człowiek urzeczywistnia swój obowiązek składania Bogu czci
w prawdzie i w wolności? 2104-2109, 2137
Każdy człowiek ma prawo i obowiązek moralny poszukiwania prawdy, zwłaszcza w tym,
co odnosi się do Boga i Jego Kościoła, a poznawszy ją, winien ją przyjąć i wiernie zachować,
oddając Bogu prawdziwą cześć. Jednocześnie godność osób) ludzkiej domaga się, aby
w sprawach religijnych nikt nie był zmuszany do działania wbrew swemu sumieniu, ani też
nie powinien doznawać przeszkody, w słusznych granicach porządku publicznego, gdy działa
według swego sumienia, prywatnie czy publicznie, sam albo stowarzyszony z innymi.
445. Czego zabrania Bóg, gdy nakazuje: „Nie będziesz miał cudzych bogów przede
Mną" (Wj 20,2)? 2110-2128, 2138-2140
To przykazanie zakazuje: politeizmu lub bałwochwalstwa, które ubóstwiają to, co nie jest
Bogiem, a więc stworzenie, władzę, pieniądz, nawet szatana; zabobonu, który jest
wypaczeniem kultu oddawanego Bogu, a przejawia się w różnych formach wróżbiarstwa,
magii, czarów i spirytyzmu; bezbożności, która wyraża się w kuszeniu Boga w słowach lub
czynach, w świętokradztwie, które profanuje osoby lub rzeczy święte, przede wszystkim
Eucharystię; w symonii, która oznacza na bywanie lub sprzedawanie rzeczy duchowych;
ateizmu, który odrzuca istnienie Boga, opierając się na błędnej koncepcji autonomii ludzkiej;
agnostycyzmu, który twierdzi, że o Bogu nie można nic powiedzieć i jest równoznaczny
z indyferentyzmem lub ateizmem praktycznym.
446. Czy nakaz Boży: „Nie będziesz czynił żadnej rzeźby..." (Wj 20,3) zakazuje kultu
obrazów? 2129-2132, 2141
W Starym Testamencie nakaz ten zabraniał przedstawiania Boga, absolutnie
transcendentnego, w jakichkolwiek wizerunkach. Od momentu Wcielenia Syna Bożego
chrześcijański kult świętych obrazów jest usprawiedliwiony (jak stwierdza sobór w Nicei
z 787 roku), ponieważ opiera się na misterium Syna Bożego, który stal się człowiekiem,
w którym transcendentny Bóg stal się widzialny. Nie chodzi tu o oddawanie czci samemu
obrazowi, lecz o oddawanie czci osobie, którą ten obraz przed stawia: Chrystusowi, Dziewicy
Maryi, aniołom i świętym.
DRUGIE PRZYKAZANIE:
NIE BĘDZIESZ BRAŁ IMIENIA PANA, BOGA TWEGO NADAREMNO
447. Jak należy szanować święte imię Pańskie? 2142-2149, 2160-2162
Święte imię Boże otaczamy szacunkiem, gdy używamy go po to, by je błogosławić,
wychwalać, uwielbiać. Zakazane jest więc jego nadużywanie w celu popełnienia zbrodni
i wszelkie nieodpowiednie używanie imienia Bożego, jak bluźnierstwo, które ze swej natury
jest grzechem ciężkim, przekleństwa i niewierności wobec przyrzeczeń dawanych w imię
Boga.
448. Dlaczego zabroniona jest fałszywa przysięga? 2150-2151, 2163-2164
Ponieważ wzywa się Boga, który jest Prawdą, by był świadkiem kłamstwa.
Me przysięgaj ani na Stwórcę, ani na żadne stworzenie, chyba że zbiegają się te trzy
elementy: prawdy, konieczności i uszanowania (św. Ignacy Loyola).
449. Co to jest wiarołomstwo? 2152-2155
Wiarołomstwo jest wtedy, gdy kto pod przysięgą składa przyrzeczenie, którego nie ma
zamiaru dotrzymać, lub gdy ktoś złożywszy pod przysięgą przyrzeczenie, nie dotrzymuje
stówa. Jest grzechem ciężkim przeciw Bogu, który jest zawsze wierny w swoich obietnicach.
TRZECIE PRZYKAZANIE:
PAMIĘTAJ, ABYŚ DZIEŃ ŚWIĘTY ŚWIĘCIŁ
450. Dlaczego „pobłogosławił Pan dzień szabatu i uznał go za święty" (Wj 20,11)?
2168-2172, 2189
Ponieważ w dzień szabatu wspomina się odpoczynek Boga w siódmym dniu dzieła
stworzenia, jak również wyzwolenie Izraela z niewoli egipskiej oraz przymierze, które Bóg
zawarł ze swoim ludem.
451. Jak zachowywał się Jezus względem szabatu? 2173
Jezus uznaje świętość szabatu i autorytatywnie wyjaśnia jego autentyczne znaczenie: „To
szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu" (Mk 2,27).
452. Z jakich racji dla chrześcijan szabat został zastąpiony niedzielą? 2174-2176,
2190-2191
Ponieważ niedziela jest dniem Zmartwychwstania Chrystusa. Jako „pierwszy dzień tygodnia"
(Mk 16,2) przypomina o pierwszym stworzeniu; jako „dzień ósmy", który następuje po
szabacie, oznacza nowe stworzenie zapoczątkowane Zmartwychwstaniem Chrystusa.
Dzień ten stał się w ten sposób dla chrześcijan pierwszym ze wszystkich dni, pierwszym
ze wszystkich świąt: dniem Pańskim; przez Paschę Chrystusa niedziela wypełnia duchową
prawdę szabatu żydowskiego i zapowiada wieczny odpoczynek człowieka w Bogu.
453. Jak należy świętować niedzielę? 2177-2185, 2192-2193
Chrześcijanie świętują niedzielę oraz inne święta nakazane uczestnicząc w Eucharystii Pana
i powstrzymując się od wykonywania prac lub zajęć, które przeszkadzają oddawaniu czci
należnej Bogu, przeżywaniu radości właściwej dniowi Pańskiemu i należytemu
odpoczynkowi duchowemu i fizycznemu. Są dozwolone czynności związane z wypełnieniem
obowiązków rodzinnych lub inne usługi o dużej użyteczności społecznej, pod warunkiem, że
nie doprowadzą one do nawyków szkodliwych dla świętowania niedzieli, życia rodzinnego
i zdrowia.
454. Dlaczego władze cywilne winny ustanowić niedzielę dniem świątecznym?
2186-2188, 2194-2195
Ustanowienie niedzieli przyczynia się do tego, by wszyscy cieszyli się wypoczynkiem
i czasem wolnym wystarczającym do prowadzenia życia religijnego, rodzinnego, kulturalnego
i społecznego; by mieli stosowny czas na medytację, refleksję, ciszę i lekturę; by mogli
poświęcić się pełnieniu dobrych uczynków, zwłaszcza wobec ludzi chorych i starych.
Rozdział drugi: „BĘDZIESZ MIŁOWAŁ SWEGO BLIŹNIEGO JAK SIEBIE
SAMEGO"
Czwarte przykazanie: Czcij ojca swego i matkę swoją
Piąte przykazanie: Nie zabijaj
Szóste przykazanie: Nie cudzołóż
Siódme przykazanie: Nie kradnij
Ósme przykazanie: Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu
Dziewiąte przykazanie: Nie pożądaj żony bliźniego twego
Dziesiąte przykazanie: Ani żadnej rzeczy, która jego jest
Rozdział drugi
„BĘDZIESZ MIŁOWAŁ SWEGO BLIŹNIEGO JAK SIEBIE SAMEGO"
CZWARTE PRZYKAZANIE:
CZCIJ OJCA SWEGO I MATKĘ SWOJĄ
455. Co nakazuje czwarte przykazanie? 2196-2200, 2247-2248
Nakazuje czcić i szanować naszych rodziców oraz tych wszystkich, którym Bóg - dla naszego
dobra - udzielił swojej władzy.
456. Jaka jest natura rodziny w planie Bożym? 2201-2205, 2249
Mężczyzna i kobieta połączeni małżeństwem tworzą ze swoimi dziećmi rodzinę. Bóg
ustanowił rodzinę i nadał jej podstawową strukturę. Małżeństwo i rodzina są ukierunkowane
na dobro małżonków, prokreację i wychowanie dzieci. Między członkami tej samej rodziny
powstają związki osobowe i podstawowy zakres odpowiedzialności. W Chrystusie rodzina
staje się Kościołem domowym, ponieważ jest wspólnotą wiary, nadziei i miłości.
457. Jakie miejsce zajmuje rodzina w społeczeństwie? 2207-2208
Rodzina jest podstawową komórką życia społecznego i jest uprzednia wobec uznania jej
przez władzę publiczną. Zasady i wartości rodzinne stanowią podstawę życia społecznego.
Życie rodzinne jest wprowadzeniem do życia społecznego.
458. Jakie obowiązki ma społeczeństwo wobec rodziny? 2209-2213, 2250
Społeczeństwo ma obowiązek pomagać i wspierać instytucje małżeństwa i rodziny, zgodnie
z zasadą pomocniczości. Władza cywilna ma obowiązek uznawania, ochraniania i rozwijania
prawdziwej natury małżeństwa i rodziny, strzeżenia moralności publicznej, praw rodziców
i wspierania dostatku domowego.
459. Jakie są obowiązki dzieci wobec rodziców? 2214-2220, 2251
Dzieci są zobowiązane wobec rodziców do szacunku (miłości synowskiej), wdzięczności,
uległości i posłuszeństwa, przyczyniając się w ten sposób, przez dobre relacje między braćmi
i siostrami, do wzrostu harmonii i świętości całego życia rodzinnego. Dzieci dorosłe powinny
okazywać rodzicom pomoc moralną i materialną w starości, w chorobie, samotności lub
potrzebie.
460. Jakie są obowiązki rodziców wobec dzieci? 2221-2231
Rodzice, uczestniczący w Boskim ojcostwie, są pierwsi odpowiedzialni za wychowanie
swoich dzieci i pierwsi za głoszenie im wiary. Mają oni obowiązek kochać i szanować
swoje dzieci jako osoby ludzkie i jako dzieci Boże oraz, w miarę możliwości, zaradzić ich
potrzebom materialnym i duchowym poprzez wybór stosownej szkoły, a także pomóc
roztropnymi radami w wyborze zawodu i stanu życia. W szczególności spoczywa na nich
posłannictwo wychowania swych dzieci w wierze chrześcijańskiej.
461. W jaki sposób rodzice wychowują swoje dzieci w wierze chrześcijańskiej?
2252-2253
Głównie przez dobry przykład, modlitwę, katechezę rodzinną i uczestnictwo w życiu
kościelnym.
462. Czy więzy rodzinne są dobrem absolutnym? 2232-2233
Więzy rodzinne, chociaż są ważne, nie mają charakteru absolutnego, ponieważ pierwszym
powołaniem chrześcijanina jest pójście za Jezusem: „Kto kocha ojca lub matkę bardziej niż
Mnie, nie jest Mnie godzien. I kto kocha syna lub córkę bardziej niż Mnie, nie jest Mnie
godzien" (Mt 10,37). Rodzice powinni uszanować i przyjąć z radością skierowane do
któregoś z dzieci wezwanie Pana do pójścia za Nim w każdym stanie życia, także w życiu
konsekrowanym lub w posłudze kapłańskiej.
463. W jaki sposób winna być wykonywana władza w różnych dziedzinach życia
społecznego? 2234-2237, 2254
Ci, którzy sprawują jakąś władzę, powinni sprawować ją jako służbę, szanując podstawowe
prawa człowieka, słuszną hierarchię wartości, prawa obywateli, sprawiedliwość rozdzielczą
i zasadę pomocniczości. Każdy w sprawowaniu władzy winien kierować się dobrem
społeczności, a nie dobrem własnym, oraz winien inspirować swe decyzje prawdą o Bogu,
o człowieku i o świecie.
464. Jakie są obowiązki obywateli wobec władz cywilnych? 2238-2241, 2255
Ci, którzy są podporządkowani władzy, powinni uważać swych przełożonych za
przedstawicieli Boga, wspierając ich lojalną współpracą w dobrym funkcjonowaniu życia
publicznego i społecznego. To pociąga za sobą miłość ojczyzny i służby dla niej, prawo
i obowiązek uczestniczenia w wyborach, płacenie podatków, obronę ojczyzny i prawo do
konstruktywnej krytyki.
465. Kiedy obywatel może nie przestrzegać zarządzeń władz cywilnych? 2242-2243,
2256
Obywatel może nie przestrzegać zarządzeń władz cywilnych, gdy przepisy te są sprzeczne
z wymaganiami ładu moralnego: „Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi" (Dz 5,29).
PIĄTE PRZYKAZANIE:
NIE ZABIJAJ
466. Dlaczego należy szanować życie ludzkie? 2258-2262, 2318-2320
Ponieważ jest święte. Od samego początku domaga się stwórczego działania Boga i pozostaje
na zawsze w specjalnym odniesieniu do Stwórcy, jedynego swego celu. Nikt nie może rościć
sobie prawa do bezpośredniego zadawania śmierci niewinnej istocie ludzkiej, ponieważ jest to
głęboko sprzeczne z godnością osoby i świętością Stwórcy: „Nie wydasz wyroku śmierci na
niewinnego i sprawiedliwego" (Wj 23,7).
467. Dlaczego uprawniona obrona osób i społeczności nie sprzeciwia się temu zakazowi?
2263-2265, 2321
Ponieważ w uprawnionej obronie chodzi o podjęcie działania dotyczącego zachowania
własnego życia i życia innych, a nie zabicia napastnika. Uprawniona obrona jest poważnym
obowiązkiem tego, kto jest odpowiedzialny za życie innych. Nie powinna ona jednak skłaniać
do użycia większej siły niż potrzeba.
468. Czemu służy kara? 2266
Wymierzona przez prawowitą władzę publiczną kara ma na celu naprawienie porządku
wywołanego wykroczeniem, obronę porządku publicznego i bezpieczeństwa osób, oraz
ma przyczyniać się do poprawy winowajcy.
469. Kto może wymierzać kary? 2267
Wymierzona kara powinna być proporcjonalna do ciężkości wykroczenia. Dzisiaj, biorąc
pod uwagę możliwości, jakimi dysponuje państwo, aby skutecznie ukarać zbrodnię
i unieszkodliwić tego, kto ją popełnił, przypadki absolutnej konieczności kary śmierci
„są bardzo rzadkie, a być może już nie zdarzają się wcale" (Evangelium vitae). Kiedy
środki bezkrwawe wystarczą, władza powinna ograniczyć się tylko do tych środków,
ponieważ są bardziej zgodne z konkretnymi uwarunkowaniami dobra wspólnego, bardziej
też odpowiadają godności osoby ludzkiej i nie odbierają winowajcy możliwości skruchy.
470. Czego zakazuje piąte przykazanie? 2268-2283, 2321-2326
Piąte przykazanie zakazuje jako głęboko sprzecznych z prawem moralnym (ciężki grzech)
takich działań, jak:
Zabójstwo bezpośrednie i zamierzone, i współdziałanie z nim;
Bezpośrednie przerywanie ciąży, zamierzone jako cel lub środek, jak również
współdziałanie w przerywaniu ciąży; powoduje nałożenie kary ekskomuniki, ponieważ życie
ludzkie od chwili swego poczęcia powinno być szanowane i chronione w sposób absolutny
w całej swej integralności;
Eutanazja bezpośrednia, która polega na położeniu kresu życia osób upośledzonych,
chorych lub umierających;
Samobójstwo i dobrowolne współdziałanie z nim, ponieważ sprzeciwia się głęboko miłości
Boga, miłości samego siebie i bliźniego; gdy chodzi o odpowiedzialność, to może być ona
zwiększona, z racji zgorszenia, lub zmniejszona, gdy samobójstwo jest popełnione z powodu
ciężkich zaburzeń psychicznych lub dużego strachu.
471. Jakie zabiegi medyczne są dozwolone, gdy śmierć jest nieuchronna? 2278-2279
Zwykłe zabiegi przysługujące osobie chorej nie mogą być w sposób uprawniony przerwane.
Dozwolone jest natomiast stosowanie środków przeciwbólowych, jeśli śmierć nie jest
zamierzona, i odmowa „uporczywej terapii", to jest stosowanie zabiegów nadzwyczajnych
i niewspółmiernych do spodziewanych rezultatów, nie rokujących pozytywnego wyniku.
472. Dlaczego społeczeństwo winno bronić embrionu? 2274
Niezbywalne prawo do życia każdej istoty ludzkiej, od chwili poczęcia, stanowi element
konstytutywny społeczeństwa cywilnego i jego prawodawstwa. Gdy państwo nie używa swej
władzy w obronie praw każdego, a w szczególności najsłabszych, zagrożone są podstawy
praworządności państwa.
473. Jak uchronić się od zgorszenia? 2284-2287
Zgorszenie jest postawą lub zachowaniem, które prowadzi drugiego człowieka do popełnienia
zła; można się go ustrzec, odnosząc się z szacunkiem do duszy i ciała drugiej osoby. Jeśli ktoś
dobrowolnie doprowadza drugiego człowieka do ciężkiego grzechu, popełnia poważne
wykroczenie.
474. Jakie mamy obowiązki wobec ciała? 2288-2291
Mamy rozsądnie troszczyć się o zdrowie fizyczne, własne i drugiego człowieka, wystrzegając
się kultu ciała i unikając wszelkiego rodzaju nadużyć. Jest zabronione używanie narkotyków,
które wyrządzają bardzo poważne szkody zdrowiu i życiu ludzkiemu, jak również
nadużywanie pożywienia, alkoholu, tytoniu i leków.
475. Kiedy są dozwolone moralnie doświadczenia naukowe, medyczne czy
psychologiczne, na osobach lub grupach ludzkich? 2292-2295
Są moralnie dozwolone wtedy, gdy służą integralnemu dobru osoby ludzkiej i społeczeństwa,
pod warunkiem, że nie narażają życia oraz integralności fizycznej i psychicznej tych osób na
niewspółmierne ryzyko, i że są o tym poinformowane i tego świadome.
476. Czy dozwolone są przeszczepy i oddawanie narządów przed śmiercią lub po
śmierci? 2296
Przeszczep narządów jest zgodny z prawem moralnym, jeśli dawca wyraża zgodę i nie grozi
mu zbyt duże niebezpieczeństwo i ryzyko. Szlachetny czyn oddawania narządów po śmierci
może mieć miejsce wtedy, gdy została w całej pełni stwierdzona rzeczywista śmierć dawcy.
477. Jakie praktyki godzą w poszanowanie integralności cielesnej osoby ludzkiej?
2297-2298
Należą do nich: uprowadzenie i branie zakładników, terroryzm, stosowanie tortur, przemoc,
bezpośrednio zamierzona sterylizacja. Amputacje i okaleczenia ciała osób są moralnie
dozwolone tylko przy wskazaniach medycznych o charakterze ściśle leczniczym.
478. Jaka troska i opieka należy się umierającym? 2299
Umierający mają prawo, by przeżyć ostatnie chwile życia ziemskiego w godności i w pokoju.
Powinna wspomagać ich modlitwa bliskich, którzy winni zatroszczyć się o to, by przyjęli
sakramenty, przygotowujące na spotkanie z Bogiem żywym.
479. Jak należy traktować ciała zmarłych? 2300-2301
Ciała zmarłych powinny być traktowane z szacunkiem i miłością. Dozwolona jest kremacja
zwłok, jeśli nie jest ona przejawem podważania wiary w zmartwychwstanie ciała.
480. Czego żąda Pan od każdej osoby odnośnie do pokoju? 2302-2303
Nasz Pan, który obwieścił „błogosławieni, którzy wprowadzają pokój" (Mt 5,9), domaga
się pokoju serca i piętnuje niemoralność zbrodniczego gniewu, który jest pragnieniem
odwetu za doznane zło, i nienawiści, która jest życzeniem bliźniemu zła. Te postawy, jeśli
są dobrowolne i dotyczą spraw poważnych, są grzechem ciężkim przeciwnym miłości.
481. Czym jest pokój na ziemi? 2304-2305
Pokój na ziemi, którego domaga się poszanowanie i rozwój życia ludzkiego, nie polega
jedynie na braku wojny i nie ogranicza się do zapewnienia równowagi sił, lecz jest
„spokojem porządku" (św. Augustyn), „dziełem sprawiedliwości" (Iz 32,17) i owocem
miłości. Pokój ziemski jest obrazem i owocem pokoju Chrystusa.
482. Czego domaga się pokój na ziemi? 2304, 2307-2308
Domaga się równej dystrybucji i obrony dóbr indywidualnych człowieka, swobodnej
wymiany myśli między ludźmi, poszanowania godności osób i narodów, wytrwałego
praktykowania sprawiedliwości i braterstwa.
483. Kiedy moralnie uprawnione jest użycie sił militarnych? 2307-2310
Uprawnioną moralnie obronę z użyciem siły militarnej usprawiedliwia jednoczesne
wystąpienie następujących warunków: gdyby szkoda wyrządzona przez napastnika była
długotrwała, poważna i pewna; kiedy wszystkie środki zmierzające do położenia jej kresu
okazały się nieskuteczne; aby zaistniały poważne warunki powodzenia; aby użycie broni nie
pociągnęło za sobą jeszcze poważniejszego zła - trzeba tu uwzględnić potęgę nowoczesnych
środków niszczenia.
484. Do kogo należy ocena tych warunków w przypadku zagrożenia wojną? 2309-2311
Należy do roztropnego sądu rządzących. Do nich też należy prawo i obowiązek nałożyć na
obywateli zobowiązania konieczne dla obrony narodowej, z uwzględnieniem przypadków
tych, którzy z pobudek sumienia odmawiają użycia broni; są oni jednak zobowiązani w inny
sposób służyć wspólnocie ludzkiej.
485. Jakie są wymagania prawa moralnego podczas wojny? 2312-2314, 2328
Prawo moralne pozostaje zawsze ważne, także podczas wojny Domaga się, aby szanować
i traktować po ludzku ludność cywilną, rannych żołnierzy i jeńców. Działania w sposób
zamierzony sprzeczne z prawem narodów, podobnie jak nakazujące je zarządzenia, są
zbrodniami. Nie usprawiedliwia ich ślepe posłuszeństwo. Należy potępić działania
zmierzające do masowych zniszczeń, jak również zagładę narodu czy mniejszości etnicznej,
które są bardzo ciężkimi grzechami. Istnieje moralny obowiązek sprzeciwiania się takim
rozkazom.
486. Co należy czynić w celu uniknięcia wojny? 2315-2317, 2327-2330
Z powodu zła i niesprawiedliwości, jakie pociąga za sobą każda wojna, powinniśmy czynić
wszystko, co rozumnie możliwe, by jej uniknąć. W szczególności należy unikać: gromadzenia
i sprzedaży broni, nie uregulowanej należycie przez prawomocne władze publiczne;
nierówności, zwłaszcza w porządku gospodarczym i społecznym; dyskryminacji etnicznych
i religijnych; zazdrości, podejrzliwości, pychy i ducha zemsty. Wszystko, co czyni się, by
zlikwidować te nieporządki, przyczynia się do budowania pokoju i unikania wojny
SZÓSTE PRZYKAZANIE:
NIE CUDZOŁÓŻ
487. Jakie zadanie spoczywa na osobie ludzkiej odnośnie do swej tożsamości seksualnej?
2331-2336, 2392-2393
Bóg stworzył człowieka jako mężczyznę i kobietę, obdarzył ich taka samą godnością
osobową, i wpisał w ich człowieczeństwo powołanie do miłości i wspólnoty. Każdy człowiek
powinien uznać i przyjąć swoją tożsamość płciową, doceniając, jak ważne dla całej osoby jest
jej zróżnicowanie i komplementarność.
488. Co to jest czystość? 337-2338
Czystość oznacza osiągnięcie pozytywnej integracji płciowości w osobie. Płciowość staje się
osobowa i prawdziwie ludzka, gdy zostaje włączona w relację osoby do osoby. Czystość jest
cnotą moralną, darem Boga, łaską, owocem działania Ducha.
489. Czego domaga się cnota czystości? 2339-2341
Domaga się nabycia panowania nad sobą, które jest wyrazem ludzkiej wolności,
ukierunkowanej na dawanie daru z siebie. Potrzebne jest do tego celu stałe i integralne
wychowanie, które urzeczywistnia się we wszystkich etapach wzrostu i rozwoju.
490. Jakimi dysponujemy środkami, które pomagają żyć w czystości? 2340-2347
Są one liczne: łaska Boża, pomoc sakramentalna, modlitwa, poznanie siebie, praktykowanie
ascezy odpowiedniej do sytuacji, ćwiczenie się w cnotach moralnych, szczególnie w cnocie
umiarkowania, która zmierza do opanowania rozumem namiętności.
491. W jakim sensie wszyscy są powołani do życia w czystości? 2348-2350, 2394
Wszyscy, idąc za Chrystusem, wzorem wszelkiej czystości, są powołani do życia w czystości
stosownie do różnych stanów swego życia: jedni, przyrzekając Bogu dziewictwo lub celibat -
mogą w ten sposób łatwiej poświęcić się niepodzielnym sercem jedynemu Bogu; inni, jeśli są
związani małżeństwem, wezwani są do życia w czystości małżeńskiej; pozostali do
praktykowania czystości we wstrzemięźliwości.
492. Jakie są główne wykroczenia przeciw czystości? 2351-2359, 2396
Do grzechów pozostających w głębokiej sprzeczności z czystością, każdy według natury
własnego przedmiotu, należą: cudzołóstwo, masturbacja, nierząd, pornografia, prostytucja,
gwałt, czyny homoseksualne. Grzechy te są wyrazem wady (grzechu głównego) nieczystości.
Gdy są dokonywane na małoletnich, czyny takie stanowią poważne zagrożenie dla ich
integralności fizycznej i moralnej.
493. Dlaczego szóste przykazanie, chociaż mówi „nie cudzołóż", zakazuje wszystkich
grzechów przeciwnych czystości? 2336
Chociaż w tekście biblijnym Dekalogu czytamy „nie będziesz cudzołożył", Tradycja Kościoła
zawsze rozważała łącznie nakazy moralne Starego i Nowego Testamentu i uważała, że szóste
przykazanie obejmuje wszystkie wykroczenia przeciw czystości.
494. Jakie są zadania władz cywilnych w odniesieniu do czystości? 2354
Władze cywilne, ponieważ są zobowiązane szanować godność osoby ludzkiej, powinny
stwarzać środowisko przyjazne dla czystości, zakazując także, stosownymi prawami,
rozprzestrzenianie się wspomnianych wyżej ciężkich wykroczeń przeciw czystości, aby
chronić przede wszystkim małoletnich i bardziej słabych.
495. Jakie są dobra miłości małżeńskiej, której podporządkowana jest płciowość?
2360-2361, 2397-2398
Dobrami miłości małżeńskiej, która dla ochrzczonych jest uświęcona przez sakrament
małżeństwa, są: jedność, wierność, nierozerwalność i otwarcie na płodność.
496. Jaką wartość ma akt małżeński? 2362-2367
Akt małżeński ma podwójne znaczenie: jednoczące (wzajemne obdarowanie się
małżonków) i prokreacyjne (otwarty na przekazywanie życia). Nikt nie ma prawa naruszać
tego nierozłącznego związku, jakiego sam Bóg chciał, istniejącego między tymi dwoma
znaczeniami aktu małżeńskiego, wykluczając z nich jeden lub drugi.
497. Kiedy moralnie dozwolona jest regulacja poczęć? 2368-2369, 2399
Regulacja poczęć, która ukazuje jeden z aspektów odpowiedzialnego ojcostwa
i macierzyństwa, jest obiektywnie zgodna z moralnością, gdy jest dokonywana przez
małżonków bez interwencji z zewnątrz, nie z egoizmu, lecz z poważnych motywów
i metodami zgodnymi z obiektywnymi kryteriami moralności, to jest przez okresową
wstrzemięźliwość i odwoływanie się do okresów niepłodnych.
498. Jakie są niemoralne środki regulacji poczęć? 2370-2372
Jest wewnętrznie złe każde działanie - jak na przykład bezpośrednia sterylizacja czy
antykoncepcja - które, czy to w przewidywaniu aktu małżeńskiego, podczas jego spełniania,
czy w rozwoju jego naturalnych skutków, miałoby za cel lub jako środek uniemożliwienie
poczęcia.
499. Dlaczego sztuczna inseminacja i sztuczne zapłodnienie są niemoralne? 2373-2377
Są niemoralne, ponieważ powodują oddzielenie prokreacji od aktu, w którym dwie osoby
oddają się nawzajem, wprowadzając w ten sposób panowanie techniki nad pochodzeniem
i przeznaczeniem osoby ludzkiej. Ponadto inseminacja i zapłodnienie heterologiczne poprzez
techniki, które wprowadzają osobę z zewnątrz do pary małżeńskiej, łamią prawo dziecka do
urodzenia się z ojca i matki, których zna i którzy są połączeni węzłem małżeńskim, oraz
pozostają w sprzeczności z wyłącznym prawem małżonków do stania się ojcem i matką
wyłącznie dzięki sobie.
500. Jak należy patrzeć na dziecko? 2378
Dziecko jest darem Boga. Największym darem małżeństwa. Dziecko nie może być uważane
za przedmiot własności („dziecko chciane za wszelką cenę"). Istnieje natomiast prawo
dziecka, by być owocem właściwego aktu miłości małżeńskiej swoich rodziców i jako osoba
od chwili swego poczęcia mieć również prawo do szacunku.
501. Co mogą czynić małżonkowie, kiedy nie mają dzieci? 2379
Małżonkowie, którzy po wyczerpaniu dozwolonych środków medycznych cierpią na
bezpłodność, mogą dać dowód swej wielkoduszności, adoptując opuszczone dzieci lub
pełniąc trudne posługi na rzecz innych.
502. Jakie są wykroczenia przeciw godności małżeństwa? 2380-2391, 2400
Są to: cudzołóstwo, rozwód, poligamia, kazirodztwo, wolne związki (współżycie,
konkubinat), akty seksualne przed lub poza małżeństwem.
SIÓDME PRZYKAZANIE:
NIE KRADNIJ
503. O czym mówi siódme przykazanie? 2401-2402
Siódme przykazanie mówi o poszanowaniu i powszechnym przeznaczeniu dóbr, o własności
prywatnej dóbr, o szacunku dla osób i ich dóbr oraz integralności stworzenia. Kościół
znajduje w tym przykazaniu także podstawy swojej nauki społecznej, która obejmuje słuszne
postępowanie w działalności gospodarczej, w życiu społecznym i politycznym, prawo
i obowiązek pracy ludzkiej, sprawiedliwość i solidarność między narodami, miłość do
ubogich.
504. Pod jakimi warunkami istnieje prawo do własności prywatnej? 2403
Prawo do własności prywatnej istnieje, pod warunkiem że została ona otrzymana lub
nabyta w sposób sprawiedliwy i że pozostaje pierwszoplanowe powszechne przeznaczenie
dóbr w celu zaspokojenia fundamentalnych potrzeb wszystkich ludzi.
505. Jaki jest cel własności prywatnej? 2404-2406
By zagwarantować wolność i godność osób oraz pomóc każdemu w zaspokojeniu jego
podstawowych potrzeb, a także potrzeb tych, za których ponosi on odpowiedzialność.
506. Co nakazuje siódme przykazanie? 2407, 2450-2451
Siódme przykazanie nakazuje poszanowanie dóbr innych przez praktykowanie
sprawiedliwości i miłości, umiarkowania i solidarności. W szczególności domaga się
dotrzymywania obietnic i przestrzegania zawartych umów; naprawienia popełnionej
niesprawiedliwości i zwrotu rzeczy bezprawnie nabytej; poszanowania integralności
stworzenia przez roztropne i umiarkowane korzystanie z bogactw mineralnych, roślinnych
i zwierzęcych całego świata, ze specjalną troską wobec rodzajów zagrożonych wyginięciem.
507. Jaką postawę powinien mieć człowiek wobec zwierząt? 2416-2418, 2457
Człowiek winien traktować zwierzęta, które są stworzeniami Boga, z życzliwością, unikając
zarówno przesadnej miłości wobec nich, jak i wykorzystywania ich w sposób niegodziwy,
przede wszystkim dla doświadczeń naukowych wykonywanych poza rozsądnymi granicami
i połączonych z zadawaniem im niepotrzebnych cierpień.
508. Czego zakazuje siódme przykazanie? 2408-2413, 2453-2455
Siódme przykazanie zakazuje przede wszystkim kradzieży, która polega na przywłaszczeniu
sobie dobra drugiego człowieka wbrew racjonalnej woli właściciela. Ma to miejsce
w przypadkach niesprawiedliwych wynagrodzeń; w spekulacjach, które sztucznie
podwyższają ceny towarów w celu osiągnięcia korzyści ze szkodą dla drugiego człowieka;
w fałszowaniu czeków i rachunków. Zabrania ponadto oszustw podatkowych i handlowych,
świadomego wyrządzania szkody własności prywatnej łub publicznej. Zakazuje także lichwy,
korupcji, prywatnego nadużywania dóbr społecznych, źle wykonanych prac, marnotrawstwa.
509. Co stanowi treść nauki społecznej Kościoła? 2419-2423
Nauka społeczna Kościoła, będąca organicznym rozwojem prawdy Ewangelii o godności
osoby ludzkiej i jej wymiaru społecznego, proponuje zasady refleksji, formułuje kryteria sądu
i podaje kierunki działania.
510. Kiedy Kościół wypowiada się w kwestiach społecznych? 2420, 2458
Kościół wydaje sąd moralny w kwestiach gospodarczych i społecznych, gdy domagają
się tego podstawowe prawa osoby, dobro wspólne lub zbawienie dusz.
511. Jak powinna być prowadzona działalność społeczna i gospodarcza? 2459
Powinna być prowadzona zgodnie z właściwymi jej metodami i prawami, w granicach
porządku moralnego, służyć całemu człowiekowi i całej wspólnocie ludzkiej,
z poszanowaniem sprawiedliwości społecznej. Człowiek winien być jej twórcą, centrum
i celem.
512. Co sprzeciwia się nauce społecznej Kościoła? 2424-2425
Sprzeczne z nauką społeczną Kościoła są systemy gospodarcze i społeczne, które godzą
w fundamentalne prawa osoby lub czynią z zysku wyłączną normę i ostateczny cel swej
działalności gospodarczej. Dlatego Kościół odrzuca ideologie związane w czasach
współczesnych z „komunizmem" albo z ateistycznymi i totalitarnymi formami „socjalizmu".
Ponadto odrzuca w praktyce „kapitalizmu" indywidualizm oraz absolutny prymat prawa
rynku nad pracą ludzką.
513. Jaką wartość dla człowieka ma praca ludzka? 2426-2428, 2460-2461
Praca jest dla człowieka zarówno obowiązkiem, jak i prawem, przez którą współpracuje
z Bogiem Stwórcą. Pracując z zaangażowaniem i kompetencją, osoba urzeczywistnia swoje
naturalne zdolności, szanuje dary Stwórcy i otrzymane talenty, utrzymuje siebie, swoich
bliskich, służy wspólnocie ludzkiej. Ponadto, z łaską Bożą, praca może być środkiem
uświęcania i współpracy z Chrystusem w Jego dziele Odkupienia.
514. Do jakiego rodzaju pracy ma prawo każda osoba? 2429, 2433-2434
Dostęp do pewnej i uczciwej pracy, bez niesprawiedliwej dyskryminacji, powinien być
otwarty dla wszystkich, z poszanowaniem wolnej inicjatywy gospodarczej i słusznego
wynagrodzenia.
515. Jaka jest odpowiedzialność państwa w kwestii pracy? 2431
Do państwa należy stworzenie poczucia bezpieczeństwa w zakresie gwarancji indywidualnej
wolności i własności, stabilności pieniądza oraz sprawnych służb publicznych; czuwanie nad
realizowaniem praw ludzkich w dziedzinie gospodarczej i kierowanie nim. Zależnie od
okoliczności społeczeństwo powinno ze swej strony pomóc obywatelom w uzyskaniu pracy.
516. Jaką odpowiedzialność mają odpowiedzialni za przedsiębiorstwa? 2432
Odpowiedzialni za przedsiębiorstwa ponoszą odpowiedzialność gospodarczą i ekologiczną za
swoje działania. Są oni obowiązani mieć na względzie dobro osób, a nie tylko wzrost zysków,
jeśli nawet są one konieczne dla przeprowadzenia inwestycji, zapewnienia przyszłości
przedsiębiorstwu, gwarantują zatrudnienie i pomyślny rozwój życia gospodarczego.
517. Jakie obowiązki mają pracownicy? 2435
Powinni wykonywać swą pracę sumiennie, kompetentnie i z oddaniem, poszukując
rozwiązania ewentualnych konfliktów za pomocą dialogu. Odwołanie się do pokojowego
strajku jest moralnie uprawnione, jeżeli jest on środkiem nieuniknionym, ze względu na
proporcjonalną korzyść, oraz bierze pod uwagę dobro wspólne.
518. Jak urzeczywistnia się sprawiedliwość i solidarność między narodami? 2437-2441
W wymiarze międzynarodowym wszystkie narody i instytucje powinny działać w duchu
solidarności i pomocniczości, w celu wyeliminowania lub zmniejszenia ubóstwa, nierówności
zasobów i środków gospodarczych, niesprawiedliwości gospodarczych i społecznych,
wyzysku osób, kumulacji długów krajów ubogich, wynaturzonych mechanizmów, które stoją
na przeszkodzie rozwoju krajów słabiej rozwiniętych.
519. W jaki sposób chrześcijanie uczestniczą w życiu politycznym i społecznym? 2442
Do wiernych świeckich należy bezpośrednie angażowanie się w życie polityczne i społeczne.
Winni oni ożywiać duchem chrześcijańskim rzeczywistość doczesną, a we współpracy
z innymi powinni okazać się autentycznymi świadkami i tymi, którzy wprowadzają pokój
i sprawiedliwość.
520. Z czego czerpie natchnienie miłość ubogich? 2443-2449, 2462-2463
Miłość ubogich czerpie natchnienie z Ewangelii błogosławieństw i z przykładu Jezusa,
z Jego stałej uwagi poświęconej ubogim. Jezus powiedział: „Wszystko, co uczyniliście
jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili" (Mt 25,40). Miłość ubogich
obejmuje nie tylko ubóstwo materialne, lecz również liczne formy ubóstwa kulturowego,
moralnego i religijnego. Uczynki miłosierdzia co do duszy i co do ciała oraz liczne instytucje
dobroczynne, które powstały w ciągu wieków, są konkretnym świadectwem miłości na rzecz
ubogich, charakteryzującej uczniów Jezusa.
ÓSME PRZYKAZANIE:
NIE MÓW FAŁSZYWEGO ŚWIADECTWA PRZECIW BLIŹNIEMU SWEMU
521. Jakie obowiązki ma człowiek wobec prawdy? 2464-2470, 2504
Każda osoba jest powołana do szczerości i prawdomówności w swoim działaniu i mówieniu.
Każdy ma obowiązek poszukiwania prawdy i przylgnięcia do niej oraz podporządkowania
całego swego życia wymaganiom prawdy. W Jezusie Chrystusie prawda Boża objawiła się
w pełni: On jest Prawdę. Kto idzie za Jezusem żyje Duchem Prawdy i wystrzega się
dwulicowości, udawania i obłudy.
522. W jaki sposób daje się świadectwo prawdzie? 2471-2474, 2505-2506
Chrześcijanin powinien dawać świadectwo prawdzie ewangelicznej we wszystkich
dziedzinach swej działalności publicznej i prywatnej, nawet za cenę ofiary własnego życia,
jeśli to konieczne. Męczeństwo jest najwyższym świadectwem złożonym prawdzie wiary.
523. Czego zakazuje ósme przykazanie? 2475-2487, 2507-2509
Ósme przykazanie zakazuje:
fałszywego świadectwa i krzywoprzysięstwa, kłamstwa;
ciężkość kłamstwa mierzy się naturą prawdy, którą ono zniekształca, zależnie od
okoliczności, intencji jego autora, krzywd doznanych przez tych, którzy są jego ofiarami;
pochopnego sadu, obmowy, zniesławienia, oszczerstwa, które niszczą dobre imię i cześć
bliźniego, do których ma prawo każda osoba;
pochlebstwa, służalczości, chełpliwości, przede wszystkim gdy zmierzają do popełnienia
grzechów ciężkich lub do osiągnięcia niegodziwych korzyści;
Wykroczenie popełnione przeciw prawdzie domaga się naprawienia krzywd.
524. Czego domaga się ósme przykazanie? 2488-2492, 2510-2511
Ósme przykazanie domaga się poszanowania prawdy, kierowanego roztropną miłością:
w komunikacji i w przekazie informacji należy brać pod uwagę dobro osobiste i dobro
wspólne, poszanowanie życia prywatnego, niebezpieczeństwo zgorszenia; w strzeżeniu
tajemnic zawodowych, które powinny być zawsze zachowane, z wyjątkiem przypadków
szczególnych z powodu ważnych motywów. Wymagane jest także poszanowanie tajemnic
powierzonych w sekrecie.
525. Jak powinny być używane środki społecznego przekazu? 2493-2499, 2512
Informacja przekazywana przez środki społecznego przekazu powinna pozostawać
w służbie dobra wspólnego i co do swego przedmiotu powinna być zawsze prawdziwa,
przy zachowaniu sprawiedliwości i miłości, a także pełna. Ponadto, co do sposobu
przekazywania, powinna być godziwa i stosowna, święcie respektować prawa moralne
oraz prawa należne człowiekowi i szanować jego godność.
526. Jakie relacje zachodzą między prawdą, pięknem i sztuką sakralną? 2500-2503,
2513
Prawda jest piękna sama z siebie, ujawnia blask piękna duchowego. Oprócz wyrażania
prawdy przez słowa, istnieje wiele innych jeszcze form ekspresji prawdy, w szczególności
przez dzieła sztuki. Są one owocem talentu danego przez Stwórcę i wysiłku człowieka.
Sztuka sakralna, aby była prawdziwa i piękna, winna wywoływać i uwielbiać tajemnicę
Boga, objawionego w Chrystusie, i prowadzić do uwielbienia i miłości Boga Stworzyciela
i Zbawiciela, najwyższego piękna Prawdy i Miłości.
DZIEWIĄTE PRZYKAZANIE:
NIE POŻĄDAJ ŻONY BLIŹNIEGO TWEGO
527. Czego żąda dziewiąte przykazanie? 2514-2516, 2528-2530
Dziewiąte przykazanie domaga się przezwyciężenia pożądliwości cielesnej w myślach
i pragnieniach. Walka z pożądliwością cielesną prowadzi przez oczyszczenie serca
i praktykowanie cnoty umiarkowania.
528. Czego zakazuje dziewiąte przykazanie? 2517-2519, 2531-2532
Dziewiąte przykazanie zakazuje kultywowania myśli i pragnień związanych z czynami
zakazanymi przez szóste przykazanie.
529. Jak osiągnąć czystość serca? 2520
Ochrzczony, za pomocą łaski Bożej i walcząc z nieuporządkowanymi pragnieniami, osiąga
czystość serca przez cnotę i dar czystości, czystość intencji, czystość spojrzenia zewnętrznego
i wewnętrznego, czuwanie nad uczuciami i wyobraźnią, modlitwę.
530. Jakie są inne wymagania czystości? 2521-2527, 2533
Czystość domaga się wstydliwości. Wstydliwość chroni intymność osoby i związana jest
z czystością, świadczy o jej czujności. Kieruje ona spojrzeniami i gestami, które odpowiadają
godności osób i godności ich zjednoczenia. Wyzwala z szerzącego się erotyzmu i usuwa to
wszystko, co sprzyja nieprzyzwoitej ciekawości. Domaga się także oczyszczenia klimatu
społecznego przez nieustanną walkę z permisywizmem obyczajów, który opiera się na błędnej
koncepcji wolności ludzkiej.
DZIESIĄTE PRZYKAZANIE:
ANI ŻADNEJ RZECZY, KTÓRA JEGO JEST
531. Czego domaga się i zakazuje dziesiąte przykazanie? 2534-2540, 2551-2554
Dziesiąte przykazanie stanowi dalszy ciąg i uzupełnienie przykazania dziewiątego,
domaga się postawy szacunku w odniesieniu do własności cudzej i zabrania chciwości,
nieumiarkowanego pożądania dóbr innych i zazdrości, która oznacza smutek doznawany
z powodu dobra drugiego człowieka i nieumiarkowane pragnienie przywłaszczenia go sobie.
532. Czego domaga się Jezus od swoich uczniów przez ubóstwo serca? 2544-2547, 2556
Jezus nakazuje swoim uczniom, by przedkładali Go nad wszystko i nad wszystkich.
Oderwanie się od bogactw - według ducha ubóstwa ewangelicznego - i powierzenie się
Opatrzności Bożej, która wyzwala z niepokoju o jutro, przygotowuje szczęście ubogich
w duchu: „Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie"
(Mt 5,3).
533. Jakie jest największe pragnienie człowieka? 2548-2550, 2557
Pragnienie prawdziwego szczęścia wyzwala człowieka od nadmiernego przywiązania do
dóbr tego świata i znajduje swoje spełnienie w widzeniu Boga. Jest to wołanie całego jego
jestestwa: „Pragnę widzieć Boga!" Człowiek urzeczywistnia swoje prawdziwe i pełne
szczęście w widzeniu i w szczęściu Tego, który go stworzył z miłości i przyciąga go do
siebie w swojej nieskończonej miłości.
Kto widzi Boga, otrzymał wszystkie dobra, jakie można sobie wyobrazić
(Św. Grzegorz z Nyssy).
CZĘŚĆ CZWARTA: MODLITWA CHRZEŚCIJAŃSKA
Dział pierwszy: MODLITWA W ŻYCIU CHRZEŚCIJAŃSKIM
Rozdział pierwszy: OBJAWIENIE MODLITWY
W Starym Testamencie
W pełni czasów
W czasie Kościoła
DZIAŁ PIERWSZY
MODLITWA W ŻYCIU CHRZEŚCIJAŃSKIM
534. Czym jest modlitwa? 2558-2565, 2590
Modlitwa jest wzniesieniem duszy do Boga lub prośbą skierowaną do Niego o stosowne
dobra, zgodnie z Jego wolą. Jest zawsze darem Boga, który przychodzi, aby spotkać się
z człowiekiem. Modlitwa chrześcijańska jest relacją osobową i żywą dzieci Bożych z ich
nieskończenie dobrym Ojcem, z Jego Synem Jezusem Chrystusem i z Duchem Świętym,
który mieszka w ich sercach.
Rozdział pierwszy
OBJAWIENIE MODLITWY
535. Dlaczego istnieje powszechne powołanie do modlitwy? 2566-2567
Ponieważ Bóg, jako pierwszy, przez stworzenie powołuje wszelki byt z nicości do istnienia.
Nawet po upadku człowiek zachowuje zdolność, aby rozpoznać swego Stwórcę, zachowując
pragnienie Boga, który powołał go do istnienia. Wszystkie religie, w szczególności cała
historia zbawienia, świadczą o tym pragnieniu Boga ze strony człowieka, lecz to Bóg
pierwszy wzywa każdego człowieka do tajemniczego spotkania z Nim na modlitwie.
W STARYM TESTAMENCIE
536.W czym Abraham jest wzorem modlitwy? 2570-2573, 2592
Abraham jest wzorem modlitwy, ponieważ wędruje w obecności Boga, słucha Go i jest Mu
posłuszny. Jego modlitwa jest walką wiary, ponieważ wyraża ufność w wierność Boga, także
w momentach próby. Po odwiedzinach Pana w jego namiocie, Abraham ośmiela się wstawiać
za grzesznikami z odważną ufnością.
537. Jak modlił się Mojżesz? 2574-2577, 2593
Modlitwa Mojżesza jest obrazem modlitwy kontemplacyjnej: Bóg wzywa Mojżesza
z płonącego krzewu, często i długo z nim rozmawia, „twarzą w twarz, jak się rozmawia
z przyjacielem" (Wj 33,11). Z tej zażyłości z Bogiem Mojżesz czerpał siłę i wytrwałość
w swoim wstawiennictwie za ludem. Jego modlitwa jest figurą modlitwy wstawienniczej
jedynego Pośrednika, Jezusa Chrystusa.
538. Co łączy w Starym Testamencie Świątynię i króla z modlitwą? 2578-2580, 2594
W cieniu Przybytku Boga - Arki Przymierza, a potem Świątyni - rozwija się modlitwa Ludu
Bożego, pod przewodnictwem swoich pasterzy. Wśród nich jest Dawid, który jest królem
„według Bożego serca", pasterzem, który modli się za swój lud. Jego modlitwa jest wzorem
modlitwy ludu, ponieważ jest przylgnięciem do Bożej obietnicy, jest miłującym zaufaniem
Temu, który jest jedynym Królem i Panem.
539. Jaką rolę pełni modlitwa w posłannictwie proroków? 2581-2584
Prorocy czerpią z modlitwy światło i siłę, aby nakłaniać lud do wiary i nawrócenia serca.
Wchodzą w wielką zażyłość z Bogiem i wstawiają się za braćmi, którym zwiastują to, co
widzieli i usłyszeli od Pana. Eliasz jest ojcem proroków, tych wszystkich, którzy szukają
oblicza Boga. W czasie składania ofiary na górze Karmel, decydującej próby dla wiary Ludu
Bożego, kieruje do Boga błaganie: „Wysłuchaj mnie, o Panie! Wysłuchaj (...)" (1 Kri 18,37).
540. Jakie znaczenie mają psalmy w modlitwie? 2579, 2585-2589, 2596-2597
Psalmy są arcydziełem modlitwy w Starym Testamencie: słowo Boże staje się modlitwą
człowieka. Zawierają dwa nierozłączne elementy: osobisty i wspólnotowy. Modlitwa
Psalmów, natchniona przez Ducha Świętego, wyśpiewuje wielkie dzieła Boga w stworzeniu
i w historii zbawienia. Psalmy, odmawiane przez Chrystusa i wypełnione w Nim, pozostają
istotnym elementem modlitwy Kościoła; ich słowami mogą modlić się ludzie każdego stanu
i wszystkich czasów.
W PEŁNI CZASÓW
541. Od kogo Jezus nauczył się modlić? 2599, 2620
Jezus, według swego ludzkiego serca, nauczył się formuł modlitwy od swej Matki
i z tradycji żydowskiej. Jego modlitwa wypływa jednak z innego, tajemniczego źródła;
jest On odwiecznym Synem Boga, który w swoim świętym człowieczeństwie zwraca się
do swego Ojca z modlitwą synowską.
542. Kiedy i jak modlił się Jezus? 2600-2604, 2620
Ewangelia często pokazuje Jezusa na modlitwie. Niejednokrotnie usuwa się w ustronne
miejsce, również w nocy, aby się modlić. Modli się przed decydującymi chwilami swego
posłania i posłania Apostołów. Istotnie całe Jego życie jest modlitwą, ponieważ jest stale
zjednoczony w miłości ze swoim Ojcem.
543. Jak Jezus modlił się podczas swej Męki? 2605-2606, 2620
Modlitwa Jezusa podczas agonii w Ogrodzie Oliwnym i Jego ostatnie słowa na krzyżu
pozwalają dostrzec niezmierzoną głębię Jego synowskiej modlitwy: Jezus wypełnia zamysł
miłości Ojca; w to wołanie Słowa Wcielonego zostały włączone wszystkie lęki ludzkości
wszystkich czasów, wszystkie prośby i akty wstawiennictwa w historii zbawienia. Jezus
przedstawia je Ojcu, który je przyjmuje, ponad wszelkie oczekiwania wysłuchuje,
wskrzeszając swojego Syna.
544. Kiedy Jezus uczy nas modlić się? 2608-2614, 2621
Jezus uczy nas modlić się nie tylko modlitwą Ojcze nasz, lecz także wtedy, kiedy On
sam się modli. W ten sposób, oprócz treści modlitwy, poucza nas, jakie są wymagane
dyspozycje do prawdziwej modlitwy: czystość serca, które poszukuje Królestwa
i przebacza nieprzyjaciołom; synowska śmiałość, która wykracza poza to wszystko,
co czujemy i rozumiemy; czujność, która chroni ucznia przed pokusą; modlitwa w imię
Jezusa, naszego Pośrednika przy Ojcu.
545. Dlaczego nasza modlitwa jest skuteczna? 2615-2616
Nasza modlitwa jest skuteczna, ponieważ jednoczy się w wierze z modlitwą Jezusa. W Nim
modlitwa chrześcijańska staje się komunią miłości z Ojcem. Możemy zatem przedstawiać
nasze prośby Bogu i być wysłuchani: „Proście, a otrzymacie, aby radość wasza była pełna"
(J 16,24).
546. Jak modliła się Maryja Dziewica? 2617; 2622, 2618; 2674
Modlitwę Maryi charakteryzuje głęboka wiara oraz wielkoduszne ofiarowanie całej siebie
Bogu. Matka Jezusa jest także nową Ewą, „Matką żyjących": prosi Jezusa, swego Syna
w naszych potrzebach.
547. Czy istnieje w Ewangelii jakaś modlitwa Maryi? 2619
Oprócz wstawiennictwa Maryi w Kanie Galilejskiej, Ewangelia przekazuje nam
Magnificat (Łk 1,46-55), które jest zarazem pieśnią Matki Boga i pieśnią Kościoła,
radosnym dziękczynieniem wznoszącym się z serc ludzi ubogich, ponieważ ich
nadzieja została urzeczywistniona przez wypełnienie się Bożych obietnic.
W CZASIE KOŚCIOŁA
548. Jak modliła się pierwsza wspólnota chrześcijańska w Jerozolimie? 2623-2624
Na początku Dziejów Apostolskich jest napisane, że w pierwszej wspólnocie jerozolimskiej,
wychowanej do życia modlitwy przez Ducha Świętego, wszyscy wierzący „trwali w nauce
Apostołów i we wspólnocie, w łamaniu chleba i w modlitwach" (Dz 2,42).
549. W jaki sposób Duch Święty działa w modlitwie Kościoła? 2623, 2625
Duch Święty, Nauczyciel modlitwy chrześcijańskiej, wychowuje Kościół do życia modlitwy
i pozwala mu coraz głębiej wchodzić w kontemplację i zjednoczenie z niezgłębionym
misterium Chrystusa. Formy modlitwy zawarte w kanonicznych Pismach apostolskich mają
normatywny charakter dla modlitwy chrześcijańskiej.
550. Jakie są najistotniejsze formy modlitwy chrześcijańskiej? 2643-2644
Są to: błogosławieństwo i adoracja, modlitwa prośby, modlitwa wstawiennicza, modlitwa
dziękczynienia i uwielbienia. Eucharystia zawiera i wyraża wszystkie formy modlitwy.
551. Co to jest błogosławieństwo? 2626-2627, 2645
Błogosławieństwo jest odpowiedzią człowieka na dary Boże: błogosławimy Wszechmocnego,
ponieważ On pierwszy nas pobłogosławił i obsypał swoimi darami.
552. Jak można określić adorację? 2628
Adoracja jest uniżeniem się człowieka, który uznaje się za stworzenie przed swoim Stwórcą,
trzykroć świętym.
553. Jakie są różne formy modlitwy prośby? 2629-2633, 2646
Może być modlitwa prośby o przebaczenie lub też modlitwa pokornej i ufnej prośby we
wszystkich naszych potrzebach duchowych i materialnych. Przede wszystkim jednak prośba
chrześcijańska skupia się na pragnieniu i poszukiwaniu Królestwa.
554. Na czym polega wstawiennictwo? 2634-2636, 2647
Modlitwa wstawiennicza polega na prośbie za innych. Jednoczy nas ona z modlitwą Jezusa,
który wstawia się u Ojca za wszystkich ludzi, a w szczególności za grzeszników.
Wstawiennictwo winno także rozszerzyć się na nieprzyjaciół.
555. Kiedy składamy dziękczynienie Bogu? 2637-2638, 2648
Kościół składa dziękczynienie nieustannie, zwłaszcza celebrując Eucharystię, w której
Chrystus pozwala mu uczestniczyć w swoim dziękczynieniu Ojcu, w Jezusie Chrystusie.
Każde wydarzenie i każda potrzeba mogą stać się dla chrześcijanina motywem i przedmiotem
dziękczynienia.
556. Co to jest modlitwa uwielbienia? 2639-2645, 2649
Uwielbienie jest formą modlitwy, w której człowiek całkiem bezpośrednio uznaje, iż Bóg
jest Bogiem. Modlitwa uwielbienia jest całkowicie bezinteresowna: wysławia Boga dla Niego
samego i oddaje Mu chwałę dlatego, że On jest.
Rozdział drugi: TRADYCJA MODLITWY
U źródeł modlitwy
Droga modlitwy
Przewodnicy modlitwy
Rozdział drugi
TRADYCJA MODLITWY
557. Jakie znaczenie ma Tradycja w odniesieniu do modlitwy? 2650-2651
Przez Tradycję, żywy przekaz, Duch Święty w Kościele uczy dzieci Boże modlitwy.
Istotnie, modlitwa nie sprawdza się do powstania spontanicznego odruchu wewnętrznego,
lecz zakłada kontemplację, studium i głębokie wnikanie w rzeczywistości duchowe,
których się doświadcza.
U ŹRÓDEŁ MODLITWY
558. Jakie są źródła modlitwy? 2652-2662
Są nimi: słowo Boże, przez które osiąga się „najwyższą wartość poznania Jezusa Chrystusa"
(Flp 3,8); liturgia Kościoła, która zapowiada, aktualizuje i komunikuje misterium zbawienia;
cnoty teologalne; codzienne sytuacje, w których możemy spotkać Boga.
Kocham Cię, Panie, i jedyna łaska, o jaką Cię proszę, to kochać Cię wiecznie... Boże mój,
jeśli mój język nie jest w stanie mówić w każdej chwili, iż Cię kocham, chcę, aby moje serce
powtarzało Ci to za każdym moim tchnieniem (św. Jan Maria Vianney).
DROGA MODLITWY
559. Czy w Kościele istnieją różne drogi modlitwy? 2663
W Kościele istnieją różne drogi modlitwy powiązane z różnym kontekstem historycznym,
społecznym i kulturowym. Do Urzędu Nauczycielskiego Kościoła należy rozeznawanie,
czy te drogi modlitwy są wierne Tradycji wiary apostolskiej, a obowiązkiem duszpasterzy
i katechetów jest wyjaśnianie ich znaczenia, zawsze w odniesieniu do Jezusa Chrystusa.
560. Jaka jest droga naszej modlitwy? 2664, 2680-2681
Drogą modlitwy chrześcijańskiej jest Chrystus, ponieważ zwraca się ona do Boga,
naszego Ojca, lecz ma dostęp do Ojca tylko wtedy, gdy modlimy się w imię Jezusa. Święte
człowieczeństwo Jezusa jest więc jedyną drogą, przez którą Duch Święty uczy nas modlić się
do Boga. Dlatego modlitwy liturgiczne kończą się zawsze formułą: „Przez Jezusa Chrystusa,
naszego Pana".
561. Jaką rolę w modlitwie odgrywa Duch Święty? 2670-2672, 2680-2681
Duch Święty jest wewnętrznym Nauczycielem modlitwy chrześcijańskiej, bowiem sami
„nie umiemy się modlić tak, jak trzeba" (Rz 8,26); dlatego Kościół zachęca, abyśmy Go
wzywali przy każdej okazji: „Przyjdź, Duchu Święty!"
562. W czym wyraża się maryjność chrześcijańskiej modlitwy? 2673-2679, 2682
Z powodu szczególnego współdziałania Maryi z działaniem Ducha Świętego Kościół chętnie
modli do Maryi i z Maryją, doskonałą „Orantką", aby uwielbiać wielkie rzeczy, które Bóg
uczynił w Niej, oraz by powierzać Jej błagania dzieci Bożych. Maryja „wskazuje drogę",
którą jest Jej Syn, jedyny Pośrednik.
563. Jak Kościół modli się do Maryi? 2676-2678, 2682
Kościół wzywa wstawiennictwa Maryi przede wszystkim przez modlitwę Zdrowaś Maryjo.
Innymi modlitwami maryjnymi są: Różaniec, hymn Akathistos i Paraklisis, hymny i kantyki
różnych tradycji chrześcijańskich.
PRZEWODNICY MODLITWY
564. W jakim znaczeniu święci są przewodnikami modlitwy? 2683-2684, 2692-2693
Święci są naszymi wzorami modlitwy, ich także prosimy o wstawiennictwo Trójcy Świętej,
dla nas i dla całego świata. Wstawiennictwo jest ich najwyższą służbą zamysłowi Bożemu.
W historii Kościoła rozwinęły się różne duchowości, które uczą, jak żyć i praktykować
modlitwę.
565. Na kim spoczywa zadanie wychowania do modlitwy? 2685-2690, 2694-2695
Rodzina chrześcijańska jest pierwszym miejscem wychowania do modlitwy. Zalecana jest
codzienna modlitwa rodzinna, ponieważ jest ona pierwszym świadectwem życia modlitw)
Kościoła. Katecheza, grupy modlitewne, „kierownictwo duchowe" stanowią szkołę i pomoc
dla modlitwy.
566. Jakie są uprzywilejowane miejsca modlitwy? 2691, 2696
Można modlić się wszędzie, lecz wybór sprzyjającego miejsca nie jest obojętny dla modlitwy.
Kościół, dom Boży, jest właściwym miejscem modlitwy liturgicznej i adoracji
eucharystycznej. Również inne miejsca pomagają modlić się, jak „kącik modlitewny"
w domu, klasztor, sanktuarium.
Rozdział trzeci: ŻYCIE MODLITWY
Formy modlitwy
Walka modlitwy
Rozdział trzeci
ŻYCIE MODLITWY
567. Jakie momenty są najbardziej wskazane dla modlitwy? 2697-2698, 2720
Wszystkie momenty są wskazane dla modlitwy, ale Kościół proponuje wiernym rytmy
modlitwy, mające podtrzymywać modlitwę nieustanną: modlitwa poranna i wieczorna,
przed jedzeniem i po jedzeniu, Liturgia Godzin, niedzielna Eucharystia, różaniec, święta
roku liturgicznego.
Trzeba przypominać sobie o Bogu częściej, niż oddychamy (św. Grzegorz z Nazjanzu).
568. Jakie są formy życia modlitwy? 2697-2699
Tradycja chrześcijańska zachowała trzy główne formy życia modlitwy: modlitwa ustna,
rozmyślanie i modlitwa kontemplacyjna. Ich wspólną cechą jest skupienie serca.
FORMY MODLITWY
569. Co charakteryzuje modlitwę ustną? 2700-2704, 2722
Modlitwa ustna włącza ciało i ducha w wewnętrzną modlitwę serca. Ale nawet modlitwa
najbardziej wewnętrzna nie powinna zaniedbywać modlitwy ustnej. W każdym przypadku
zawsze powinna wypływać z osobistej wiary. W modlitwie Ojcze nasz Jezus nauczył nas
najdoskonalszej formuły modlitwy ustnej.
570. Co to jest rozmyślanie? 2705-2708, 2723
Rozmyślanie jest modlitewną refleksją, opartą na słowie Bożym w Biblii. Pobudzając myśl,
wyobraźnię, uczucie, pragnienie, pogłębia naszą wiarę, nawraca serce i umacnia wolę, by iść
za Chrystusem. Jest wstępnym etapem do poznania miłości Jezusa, do zjednoczenia z Nim.
571. Co to jest modlitwa kontemplacyjna? 2709-2719, 2724, 2739-2741
Modlitwa kontemplacyjna jest spojrzeniem utkwionym - w milczeniu i w miłości - w Boga.
Jest ona darem Boga, dzięki któremu modlący się w czystej wierze poszukuje Chrystusa,
oddaje się miłującej woli Ojca i poddaje całą swoją istotę pod działanie Ducha Świętego.
Święta Teresa z Avila nazywa medytację „głębokim związkiem przyjaźni, w którym
rozmawiamy sam na sam z Bogiem, wiedząc, że On nas kocha".
WALKA MODLITWY
572. Dlaczego modlitwa jest walką? 2725
Modlitwa jest darem łaski, lecz zawsze zakłada zdecydowaną odpowiedź z naszej strony,
ponieważ ten, kto się modli, walczy przeciw sobie, otoczeniu, ale przede wszystkim przeciw
podstępom kusiciela, który czyni wszystko, by odwrócić człowieka od modlitwy. Walka
modlitwy jest nierozłączna z postępem w życiu duchowym. Każdy modli się tak, jak żyje,
ponieważ każdy żyje tak, jak się modli.
573. Jakie są zarzuty wobec modlitwy? 2726-2728, 2752-2753
Oprócz błędnych pojęć o modlitwie, wielu sądzi, że nie mają czasu na modlitwę lub że
jest ona bezużyteczna. Ci, którzy się modlą, mogą zniechęcić się trudnościami albo
niepowodzeniami w modlitwie. Aby przezwyciężyć te przeszkody, potrzebne są pokora,
ufność i wytrwałość.
574. Jakie są trudności w modlitwie? 2729-2733, 2754-2755
Najczęstszą trudnością w naszej modlitwie jest roztargnienie Odwraca ono naszą uwagę
od Boga i wyjawia nam, do czego jesteśmy przywiązani. Nasze serce powinniśmy
wtedy skierować pokornie z powrotem ku Panu. Modlitwie często towarzyszy oschłość,
przezwyciężenie której pozwoli w wierze przylgnąć do Pana bez odczuwalnego upodobania.
Znużenie jest formą opieszałości duchowej, spowodowanej rozluźnieniem czujności
i zaniedbaniem serca.
575. W jaki sposób wzmocnić naszą synowską ufność? 2734-2741, 2756
Nasza synowska ufność jest poddawana próbie, gdy mamy wrażenie, że nie zawsze jesteśmy
wysłuchiwani. Powinniśmy wtedy siebie zapytać, czy Bóg jest dla nas Ojcem, którego wolę
pragniemy wypełnić, czy też zwykłym środkiem, aby otrzymać to, co chcemy. Jeśli nasza
modlitwa jest mocno złączona z modlitwą Jezusa, otrzymujemy wszystko, o co prosimy,
a nawet o wiele więcej niż to: otrzymujemy samego Ducha Świętego, który przemienia nasze
serce.
576. Czy jest możliwe modlić się w każdym momencie? 2742-2745, 2757
Modlitwa jest zawsze możliwa, ponieważ czas chrześcijanina jest czasem Chrystusa
Zmartwychwstałego, który jest z nami „przez wszystkie dni" (Mt 28,20). I dlatego modlitwa
i życie chrześcijanina są nierozłączne.
Można modlić się często i gorąco. Nawet na targu czy w czasie samotnej przechadzki, siedząc
w swoim sklepiku czy też kupując lub sprzedając, a nawet przy gotowaniu (św. Jan
Chryzostom).
577. Czym jest modlitwa Godziny Jezusa? 2604, 2746-2751,2758
Nazywana jest w ten sposób arcykapłańska modlitwa Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy.
Jezus, Najwyższy Kapłan Nowego Przymierza, zwraca się w niej do Ojca, gdy nadeszła
Godzina Jego przejścia do Ojca, Godzina Jego Ofiary.
DZIAŁ DRUGI: MODLITWA PAŃSKA: OJCZE NASZ
Ojcze nasz
„Streszczenie całej Ewangelii"
„Ojcze nasz, któryś jest w niebie"
Siedem próśb
Ojcze nasz
Ojcze nasz, któryś jest w niebie,
święć się imię Twoje;
przyjdź Królestwo Twoje;
bądź wola Twoja jako w niebie,
tak i na ziemi.
Chleba naszego powszedniego
daj nam dzisiaj;
i odpuść nam nasze winy,
jako i my odpuszczamy naszym
winowajcom;
i nie wódź nas na pokuszenie,
ale nas zbaw ode Złego. Amen.
Pater noster
Pater noster, qui es in caelis,
sanctificétur Nomen Tuum;
advéniat Regnum Tuum;
fiat voluntas Tua, sicut in caelo
et in terra.
Panem nostrum quotidiànum
da nobis hódie;
et dimitte nobis débita nostra
sicut et nos dimittimus
debitóribus nostris;
et ne nos indùcas in tentatiónem,
sed libera nos a Malo. Amen.
578. Jak powstała modlitwa Ojcze nasz? 2759-2760, 2773
Jezus nauczył nas tej niezastąpionej modlitwy chrześcijańskiej Ojcze nasz, gdy pewnego dnia
jeden z jego uczniów, widząc Go modlącego się, powiedział: „Panie, naucz nas modlić się"
(Łk 11,1). Tradycja liturgiczna Kościoła przyjęła tekst św. Mateusza (Mt 6,9-13).
„STRESZCZENIE CAŁEJ EWANGELII"
579. Jakie miejsce zajmuje Ojcze nasz w Piśmie Świętym? 2761-2764, 2774
Ojcze nasz jest „streszczeniem całej Ewangelii" (Tertulian), „najdoskonalszą z modlitw"
(św. Tomasz z Akwinu). Umieszczona w centrum Kazania na Górze (Mt 5-7), przedstawia
w formie modlitwy istotną treść Ewangelii.
580. Dlaczego nazywa się „Modlitwą Pańską"? 2765-2766, 2775
Ojcze nasz nazywana jest „Oratio dominica", to jest „Modlitwą Pańską", ponieważ nauczył
nas jej sam Pan Jezus.
581. Jakie miejsce zajmuje Ojcze nasz w modlitwie Kościoła? 2767-2772, 2776
Modlitwa Pańska jest w najwyższym stopniu modlitwą Kościoła: „przekazywana" jest
w chrzcie, aby ukazać nowe narodzenie się do życia Bożego dzieci Bożych; w Eucharystii
objawia się jej pełny sens, ponieważ ukazuje eschatologiczny charakter zawartych w niej
próśb, w oczekiwaniu nadejścia Pana; stanowi też integralną część Liturgii Godzin.
„OJCZE NASZ, KTÓRYŚ JEST W NIEBIE"
582. Dlaczego „ośmielamy się zbliżyć z całą ufnością" do Pana? 2777-2778, 2797
Ponieważ Jezus, nasz Odkupiciel, wprowadza nas przed oblicze Ojca, a Jego Duch czyni nas
Jego dziećmi. Dlatego możemy prosić naszego Ojca ze szczerą i synowską ufnością, radosną
pewnością i pokorną śmiałością, z pewnością bycia kochanym.
583. Dlaczego możemy wzywać Boga jako „Ojca"? 2779-2785, 2789, 2798-2800
Możemy wzywać Boga jako „Ojca", ponieważ został On nam objawiony przez Jego Syna,
który stał się człowiekiem, a Jego Duch daje nam Go poznać. Wzywanie Ojca pozwala
nam wejść w Jego misterium z ciągle nowym zachwytem i wzbudza w nas pragnienie, by
postępować jak dzieci Boże. Dzięki Modlitwie Pańskiej jesteśmy więc świadomi, że jesteśmy
dziećmi Ojca w Synu.
584. Dlaczego mówimy Ojcze „nasz"? 2786-2790, 2801
Zaimek „nasz" wyraża całkowicie nową relację do Boga. Kiedy modlimy się do Ojca,
adorujemy Go i wielbimy z Synem i z Duchem Świętym. Jesteśmy w Chrystusie „jego"
ludem, a On jest „naszym" Bogiem od teraz i na całą wieczność. Mówimy Ojcze „nasz",
ponieważ Kościół w Chrystusie jest wspólnotą mnóstwa braci, których ożywia „jeden duch
i jedno serce" (Dz 4,32).
585. Z jakim duchem wspólnoty i posłania winniśmy modlić się do „naszego" Ojca?
2791-2793, 2801
Skoro modlitwa do „naszego" Ojca jest wspólnym dobrem wszystkich ochrzczonych, czują
oni w sobie naglące wezwanie, by uczestniczyć w modlitwie Jezusa o jedność Jego uczniów.
Modlić się do „naszego" Ojca znaczy modlić się ze wszystkimi i za wszystkich ludzi, aby
poznali jedynego i prawdziwego Boga i by wszyscy byli „zgromadzeni w jedno".
586. Co znaczy wyrażenie „któryś jest w niebie"? 2794-2796, 2802
To biblijne wyrażenie nie oznacza jakiegoś miejsca, lecz sposób istnienia. Bóg jest ponad
wszystkim. Wyrażenie to wskazuje na majestat, świętość Boga, jak również na Jego obecność
w sercach ludzi sprawiedliwych. Niebo, dom Ojca, jest prawdziwą „ojczyzną", do której
zdążamy z nadzieją, podczas gdy znajdujemy się jeszcze na ziemi. Żyjemy już w nim ukryci
„z Chrystusem w Bogu" (Kol 3,3).
SIEDEM PRÓŚB
587. Jak ułożona jest Modlitwa Pańska? 2803-2806, 2857
Modlitwa Pańska zawiera siedem próśb do Boga Ojca. Trzy pierwsze, teologalne, prowadzą
nas do chwały Ojca: właściwą cechą miłości jest przede wszystkim myśleć o Tym, którego
kochamy. Wskazują nam, o co w sposób szczególny powinniśmy modlić się: o uświęcenie
Jego imienia, przyjście Jego Królestwa i wypełnienie woli Bożej. Cztery pozostałe prośby
przedstawiają Ojcu miłosierdzia nasze nędze i nasze oczekiwania. Prosimy Go, aby nas
karmił, aby nam przebaczył, pozwolił przezwyciężyć pokusy i wyzwolił nas od Złego.
588. Co oznacza pierwsza prośba: „Święć się imię Twoje"? 2807-2812, 2858
Święcić imię Boga oznacza przede wszystkim wielbić Boga w Jego świętości. Bóg objawił
swoje święte imię Mojżeszowi i chciał, aby Jego lud był Mu poświęcony, jako „naród
święty", gdyż mieszka w nim imię Boże. W szczególności w imieniu Jezusa, naszego Boga,
objawił się jako Zbawiciel.
589. Jak uświęcane jest imię Boga w nas i w świecie? 28i3-2815
Święcić imię Boga, który nas „powołuje do świętości" (1 Tes 4,7), oznacza pragnienie, aby
konsekracja chrzcielna ożywiła całe nasze życie. Od naszego życia i od naszej modlitwy
zależy, czy imię Boże będzie poznane i święcone przez wszystkich ludzi.
590. O co prosi Kościół, modląc się: „Przyjdź Królestwo Twoje"? 28I6-2821, 2859
Kościół prosi o ostateczne przyjście Królestwa Bożego w chwili powrotu Chrystusa
w chwale. Lecz Kościół prosi także, aby Królestwo Boże wzrastało już od dzisiaj,
według błogosławieństw, dzięki uświęceniu ludzi w Duchu i dzięki ich wysiłkom na
rzecz sprawiedliwości i pokoju. Ta prośba jest wołaniem Ducha i Oblubienicy: „Przyjdź,
Panie Jezu!" (Ap 22,20).
591. Dlaczego mamy prosić: „Bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi"?
2822-2827, 2860
Wolą naszego Ojca jest, „by wszyscy ludzie zostali zbawieni" (1 Tm 2,3). Po to przyszedł
Jezus: aby wypełnić w sposób doskonały zbawczą wolę Ojca. Modlimy się do Boga Ojca,
by złączył naszą wolę z wolą swego Syna, na przykładzie Najświętszej Maryi i świętych.
Prosimy, aby Jego dobroczynny zamysł mógł urzeczywistnić się w pełni na ziemi i w niebie.
To dzięki modlitwie jesteśmy w stanie „rozpoznać, jaka jest wola Boża" (Rz 12,2) i otrzymać
„wytrwałość" do jej wypełnienia (por. Hbr 10,36).
592. Jaki sens ma prośba: „Chleba powszedniego daj nam dzisiaj"? 2828-2834, 2861
Prosząc z głęboką ufnością dzieci Bożych o pokarm konieczny do życia dla wszystkich,
potrzebny dla ich własnego utrzymania, wyznajemy, jak Bóg, nasz Ojciec, jest dobry ponad
wszelką dobroć. Ta prośba wzywa nas także do przekazywania i dzielenia się z innymi, by
obfitość jednych mogła zaradzić potrzebom drugich.
593. Jaki jest sens specyficznie chrześcijański tej prośby? 2835-2837, 2861
Ponieważ „nie samym chlebem żyje człowiek, lecz każdym słowem, które pochodzi z ust
Bożych" (Mt 4,4), prośba ta dotyczy w równym stopniu głodu słowa Bożego i Ciała
Chrystusa przyjmowanego w Eucharystii, jak również głodu Ducha Świętego. Prosimy
o to z pełnym zaufaniem dzisiaj, to jest „dzisiaj" Boga, a to zostaje nam dane w sposób
szczególny w Eucharystii, która jest przedsmakiem uczty nadchodzącego Królestwa.
594. Dlaczego mówimy: „Odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym
winowajcom"? 2838-2839, 2862
Prosząc Boga Ojca o przebaczenie, uznajemy się przed Nim za grzeszników. Lecz
wyznajemy jednocześnie Jego miłosierdzie, ponieważ w Jego Synu i przez sakramenty
„mamy odkupienie - odpuszczenie grzechów" (Kol 1,14). Nasza prośba jednak zostanie
wysłuchana tylko pod warunkiem, że najpierw my sami ze swej strony przebaczyliśmy
naszym winowajcom.
595. Czy możliwe jest przebaczenie? 2840-2845, 2862
Boże miłosierdzie nie może przeniknąć do naszych serc, jeśli nie potrafimy przebaczyć
także naszym nieprzyjaciołom. Jeśli nawet człowiekowi wydaje się niemożliwe sprostać
temu wymaganiu, jednak serce, które ofiaruje się Duchowi Świętemu, może - jak
Chrystus - miłować aż do końca, przemieniać ranę we współczucie, zastępować obrazę
wstawiennictwem. Przebaczenie, które uczestniczy w Bożym miłosierdziu, jest szczytem
modlitwy chrześcijańskiej.
596. Co oznacza: „Nie wódź nas na pokuszenie"? 2846-2849, 2863
Prosimy Boga Ojca, by nie pozostawił nas samych i we władaniu pokusy. Prosimy Ducha
Świętego, abyśmy umieli rozróżniać, z jednej strony między próbę, konieczną do wzrostu
w nas dobra, a pokusę, która prowadzi do grzechu i śmierci, i z drugiej strony między być
kuszonym a przyzwolić na kuszenie. Prośba ta jednoczy nas z Chrystusem, który
przezwyciężył pokusy dzięki swojej modlitwie. Wzywa nas do czujności i wytrwania aż do
końca.
597. Dlaczego kończymy prosząc: „Ale nas zbaw ode Złego"? 2850-2854, 2864
Zło, o którym mówi ta prośba, oznacza Szatana, który sprzeciwia się Bogu i który jest
„zwodzącym całą zamieszkałą ziemię" (Ap 12,9). Zwycięstwo nad diabłem dokonało się raz
na zawsze przez Chrystusa. My jednak prosimy, by cała rodzina ludzka została wyzwolona od
Szatana i jego dzieł. Błagamy także o cenny dar pokoju i łaskę wytrwałego oczekiwania na
powrót Chrystusa, który uwolni nas ostatecznie od Złego.
598. Co oznacza końcowe Amen? 2855-2856, 2865
Kończąc modlitwę, mówisz: „Amen", potwierdzając tym Amen, które znaczy „Niech się tak
stanie", całą treść modlitwy, jakiej nauczył nas Pan (św. Cyryl Jerozolimski).
DODATEK
A) Modlitwy wspólne
B) Prawdy nauki katolickiej
A) MODLITWY WSPÓLNE
MODLITWY WSPÓLNE PRECES COMMUNES
Znak Krzyża
W imię Ojca
i Syna,
i Ducha Świętego. Amen.
Chwała Ojcu
Chwała Ojcu
i Synowi,
i Duchowi Świętemu.
Jak była na początku
teraz i zawsze,
i na wieki wieków. Amen.
Zdrowaś Maryjo
Zdrowaś Maryjo, łaski pełna,
Pan z Tobą.
Błogosławionaś Ty
między niewiastami
i błogosławiony owoc żywota
Twojego, Jezus.
Święta Maryjo, Matko Boża,
módl się za nami grzesznymi
teraz i w godzinę śmierci naszej.
Amen.
Aniele Boży
Aniele Boży,
Stróżu mój,
Ty zawsze przy mnie stój.
Rano, wieczór, we dnie, w nocy
bądź mi zawsze ku pomocy.
Strzeż duszy, ciała mego
i doprowadź mnie do żywota
wiecznego. Amen.
Wieczny odpoczynek
Wieczny odpoczynek racz im dać.
Panie.
A światłość wiekuista niechaj im
świeci.
Niech odpoczywają w pokoju
wiecznym. Amen.
Anioł Pański
K. Anioł Pański zwiastował
Pannie Maryi.
W. I poczęła z Ducha Świętego
Zdrowaś Maryjo...
K. Oto ja służebnica Pańska,
W. Niech mi się stanie według
słowa Twego.
Zdrowaś Maryjo...




B) PRAWDY NAUKI KATOLICKIEJ
Dwa przykazania miłości
1. Będziesz miłował Pana Boga twego z całego serca swego, z całej duszy swojej, z całej myśli swojej i ze
wszystkich sił swoich
2. Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego.
Złota reguła (Mt7,12)
Wszystko więc, co byście chcieli, żeby wam ludzie czynili, i wy im czyńcie!
Osiem błogosławieństw (Mt 5,3-12)
1. Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie.
2. Błogosławieni, którzy płaczą, albowiem oni będą pocieszeni.
3. Błogosławieni cisi, albowiem oni na własność posiądą ziemię.
4. Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni.
5. Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią.
6. Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą.
7. Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój, albowiem oni będą nazwani synami Bożymi.
8. Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości, albowiem do nich należy królestwo
niebieskie.
Błogosławieni jesteście, gdy [ludzie] wam urągają i prześladują was, i gdy z mego powodu mówią kłamliwie
wszystko złe na was. Cieszcie się i radujcie, albowiem wielka jest wasza nagroda w niebie.
Przykazania kościelne
1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych.
2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do sakramentu pokuty.
3. Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przyjąć Komunię świętą.
4. Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a w okresach pokuty
powstrzymywać się od udziału w zabawach.
5. Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła.
Cnoty teologalne
1. Wiara
2. Nadzieja
3. Miłość
Cnoty kardynalne
1. Roztropność
2. Sprawiedliwość
3. Umiarkowanie.
4. Męstwo
Siedem darów Ducha Świętego
1. Mądrość
2. Rozum
3. Rada
4. Męstwo
5. Umiejętność
6. Pobożność
7. Bojaźń Boża.
Owoce Ducha Świętego
1. Miłość
2. Radość
3. Pokój
4. Cierpliwość
5. Uprzejmość
6. Dobroć
7. Wspaniałomyślność
8. Łaskawość
9. Wierność
10. Skromność
11. Wstrzemięźliwość
12. Czystość.
Uczynki miłosierne co do ciała
1. Głodnych nakarmić
2. Spragnionych napoić
3. Nagich przyodziać
4. Podróżnych w dom przyjąć
5. Więźniów pocieszać
6. Chorych nawiedzać
7. Umarłych pogrzebać
Uczynki miłosierne co do duszy
1. Grzesznych upominać
2. Nieumiejętnych pouczać
3. Wątpiącym dobrze radzić
4. Strapionych pocieszać
5. Krzywdy cierpliwie znosić
6. Urazy chętnie darować
7. Modlić się za żywych i umarłych
Siedem grzechów głównych
1. Pycha
2. Chciwość
3. Nieczystość
4. Gniew
5. Zazdrość
6. Nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu
7. lenistwo.
Rzeczy ostateczne
1. Śmierć
2. Sąd
3. Potępienie
4. Zbawienie
INDEKS ANALITYCZNY
Numery odsyłają do pytań
A B C D E F G H I J K L £ M N O P R S S T U W Z
A
Abraham 8, 26, 79, 360, 536
Adam 7, 75, 76, 106
Adopcja synowska 50, 131,230
Adoracja (uwielbienie) 58,61,112, 198,221, 245, 281, 286, 351,443, 552, 556
Adwent 102
Agnostycyzm 44, 445
Akt (czyn) ludzki 76, 344, 363, 368, 369
Akty penitenta 302,303
Aktywność świeckich 189, 191 (zob. Działalność świeckich, Praca)
Ambona 246
Amen 217,598
Anafora 277
Analogia 19
Anioł/owie 59, 60, 61, 74, 81, 94, 97, 209, 234, 446
Apostolski 174, 176 (zob. Kościół)
Apostolstwo 188
Apostoł/owie 12, 15, 109,120,127, 132, 174, 175, 176, 180, 222, 234,247, 254,
265, 272, 273, 276, 298, 307, 326, 331, 421
Ateizm 445
B
Bałwochwalstwo 445, 446
Bezbożność 445
Biblia 84 (zob. Pismo Święte)
Bierzmowanie 224, 227, 250, 251, 265-270, 292, 354
Biskup/i 12, 16, 162, 167, 174, 176, 179, 180, 183, 184, 185, 186, 187, 235, 246, 270, 278, 307, 308, 317, 318,
326, 327, 329, 330, 331, 332, 352 (zob. Święcenia, sakrament)
Biskup Rzymu 16, 162, 174, 180, 182, 183, 184, 185, 187 (zob. Papież)
Bliźni (zob. Miłość)
Bluźnierstwo 116,447
Błogosławieństwa ewangeliczne 359, 360, 361
Błogosławieństwo 221, 351, 551
Boże Narodzenie 103
Bóg 1, 2, 3, 6, 18, 25-30, 37, 38, 39,40, 41, 42, 46, 47,48, 50, 51, 52, 53, 54, 57, 59, 66-67, 70, 71, 72, 74, 78, 97,
112, 119, 137, 147, 200, 213, 358, 360, 401, 405,412,415,435-436,437, 442-446, 534-535, 586
- Jedyny 37, 43, 113, 116,412 (zob. Trójca Święta)
C
Cel ostateczny 360
Celebracja/celebrować 233-249
Celebracja eucharystyczna 275, 277-278 (zob. Msza Św., Eucharystia)
Celibat 334, 342, 491
Charakter sakramentalny 227, 263, 268, 328, 335
Charyzmat prawdy 16
Charyzmaty 159,160,194,424
Chleb 237, 273, 277, 279, 283, 284, 592-593
Choroba 313, 316 (zob. Chory, Namaszczenie chorych)
Chory, chorzy 286, 313-320,471 (zob. Namaszczenie chorych)
Chrystus 1,6, 12, 38,45,46, 53, 57, 58, 82,97-101,109,117-122,131,142-143, 149, 156, 157,158, 181, 189, 206,
207, 218-225, 227, 229-230, 231-232, 233, 235, 236, 237, 240, 242, 243, 244, 246, 262, 267, 271-274,
276, 280, 281, 282,283-285,287,292,295,297,298,299,302,306,307,312,315,319,320, 322, 323, 324,
327, 328, 330, 335, 336, 357, 359, 362, 366, 420, 421, 422, 426,428, 456, 491, 560 (zob. Mesjasz,
Jezus Chrystus)
Chrzcielnica 246
Chrzest 34, 44, 147, 163, 177, 200, 224, 227, 250, 251, 252-264, 292, 297, 352, 354, 422 (zob. Sakramenty)
- Jezusa 105, 254
- Jana Chrzciciela 254
Chrześcijanin/ie 82, 163, 168
- niekatolicy 293, 345
Chwała Boża 53
Chwała przyszła 294
Ciało 202
- człowieka 69, 110, 202, 203, 204, 205, 356, 358,474
- ludzkie Chrystusa 90, 92, 124, 129, 130
- Chrystusa w Eucharystii 271, 282, 593 (zob. Przeistoczenie)
Cierpienie 56, 72, 77, 281, 314
- Chrystusa 117, 119
Cnota/y 159,371,377
- teologalne 263, 384, 385, 558
- kardynalne 378,379
Cuda 108
Cudzołóstwo 347,492,493
Czas 131, 137, 149, 243, 322
Czas liturgiczny 241
Człowiek 1, 2, 3, 4, 5, 6, 11, 25, 59, 62-63, 66-72, 202-203, 205-206, 212, 213, 337-339, 342, 344, 347, 358,
365, 401-414, 415-420
- Chrystus człowiek 87-92
Czyn (akt) ludzki 76, 344, 363, 368, 369
Czynność/ działanie 238, 363, 364
Czystość 178,488-494, 529-530
Czyściec 210, 211
D
Dar/y 194, 268, 323, 357, 374, 389, 441 (zob. Bóg i Duch Święty)
Dawid 8, 538
Dekalog 418, 436-441 (zob. Przykazania)
Depozyt wiary 14, 15, 16
Diabeł 75, 125 (zob. Szatan)
Diakonat 325,334
Diakon/i 179, 260, 327, 330
Diecezja 167
Dobra Nowina 79, 80 (zob. Ewangelia, Nowy Testament)
Dobra ziemskie 194,362
Dobro 58, 359, 363, 375,416
-wspólne 365,373,407-410
Dobroć Boga 416, 592 (zob. Bóg)
Dorośli 259
Doświadczenia naukowe 475
Droga Krzyżowa 353
Duch Święty 1, 6, 12, 15, 18, 19, 42, 45, 47, 85, 91, 94, 130, 132, 136-146, 155, 156, 159, 160, 161, 164, 192,
221, 222, 223, 230-231, 235, 252, 254, 256, 260, 263, 265, 267-268, 283, 298, 357, 366, 384, 387,
389, 390, 422, 427, 549, 557, 561 (zob. Trójca Święta)
Dusza
- człowieka 69, 70, 203, 205, 208, 356, 358, 473
- Chrystusa 90, 125, 130, 282
Działalność świeckich 189, 191 (zob. Aktywność świeckich)
Dziecko/dzieci 338, 345, 346, 456, 459, 461, 500-501 (zob. Wychowanie, Rodzina, Rodzice, Małżeństwo)
Dzieci Boże 1, 147, 154, 258, 268, 357
Dziecięctwo, Jezusa 103
Dziewica Maryja 88, 94,95, 98-99, 294
Dziewictwo 342,491
Dziękczynienie 221, 555
E
Egzorcyzm 352
Egzystencja (zob. Życie)
Ekskomunika 308
Eliasz 110,539
Embrion ludzki 472
Epifania 103
Episkopat 325, 334 (zob. Biskup)
Eucharystia 120, 186, 188, 194, 211, 220, 222, 224, 243, 245, 250, 251, 254,
271-294, 320, 328, 354,432,453, 567
Eutanazja 470
Ewa 7, 75
Ewangelia/e 22, 261, 328, 359, 419, 579 (zob. Dobra Nowina, Nowy Testament, Pismo Święte)
Ewangelizacja 80, 172, 190
F
Formuły (zob. Symbole)
- sakramentalne 256, 260, 267
- wiary 31 Funkcje (zob. Urząd)
G
Głoszenie (przepowiadanie) 80, 172, 184 (zob. Ewangelizacja)
Godność 2, 358, 365, 373, 444,487
Gołębica 139
Grób Chrystusa 124, 128
Grzech/y 1, 57, 73-76, 97, 108, 116, 117, 118, 121, 122, 131, 191, 200-201, 206, 213, 263, 281, 291, 292, 295,
297, 298, 300, 303, 304-306, 308, 309, 313, 314, 338, 347, 363, 366, 391-397,492
Grzech pierworodny 75, 76-78, 96, 258, 263
Grzesznik/grzesznicy 107, 117, 118, 165,299
H
Harmonia 72
Hierarchia 179, 180
Historia 128
Historia zbawienia 51
Hostia konsekrowana 286
I
Imię
- Boga 38, 40, 254, 256, 447, 588-589
- Jezusa 81, 560
- chrześcijanina 264
Inicjacja chrześcijańska (zob. Wtajemniczenie chrześcijańskie)
Inseminacja sztuczna 499
Integralność cielesna 477
Istnienie Boga (zob. Bóg)
J
Jałmużna 211, 301
Jan Chrzciciel 102, 105, 141, 254
Jedność Kościoła 161-163
Jedność chrześcijan 164
Jezus Chrystus 9, 10, 22, 45, 46, 57, 79, 80, 81-84, 85-95, 98-100, 101-111, 112-124, 125-131,132-135,
143,144, 146, 148,149,150, 154, 155,156-158, 171-172, 173, 175, 179, 189-191, 204, 206, 224,
255, 262, 263, 265, 338, 340, 341, 342, 352, 360, 434-435, 450, 541-542, 543-544, 578, 580,
582 (zob. Chrystus, Syn Boży, Mesjasz)
Józef, święty 104
K
Kanon Pisma Świętego 20
Kapłan/kapłaństwo 263, 278, 302, 303, 308, 317, 324, 343 (zob. Święcenia, sakrament, Prezbiter, Biskup)
Kara 263, 310, 312, 468-469
Kardynalne (zob. Cnoty)
Katecheza (katechizacja) 80, 190
Katechumen 262
Katechumenat 259
Katedra 246
Katolicki Kościół 166-168
Kielich 273
Kobieta 71, 337-339, 342, 344
Kolegium apostolskie 109, 162
Kolegium biskupów 180, 182, 183, 185, 326
Komunia świętych 194-195,211
Konsekracja 237, 277 (zob. Przeistoczenie)
Kościół 1, 9, 14, 15, 24, 30, 32, 48, 61, 109, 133, 137, 143, 144, 145, 147-152, 153-160, 161-193, 195, 196-197,
200-201, 209, 217, 218-220, 223, 224, 226, 230, 231, 233, 235, 242-243, 244, 248-249, 255, 259, 260,
262, 265, 268, 271, 274, 276, 278, 281, 286, 289, 290, 291, 292, 293, 294, 295, 299, 306, 310, 311, 312,
315, 319, 321, 322, 325, 326, 327, 329, 330, 333, 336, 340, 341, 343, 348, 349, 350, 351, 352, 353, 366,
420-433, 438, 444, 548-549 (zob. Lud Boży)
Kościoły wschodnie, wierni 293
Krew 120, 254, 282, 283 (zob. Eucharystia)
Królestwo Boże 107, 108, 109, 11, 134, 258, 314, 590
Krzyż 108,110,122,126,254,428
Krzyżmo 246, 247, 270 (zob. Bierzmowanie)
Kult 198, 218, 227, 244, 274, 277, 328, 351, 443,444, 446
Kultura/y 236, 247, 248, 249
Kuszenie 74, 75, 596
- Jezusa 106
Kwaszony chleb 276
L
Liturgia 218-220, 221-223, 233, 234, 558
- niebieska 234
Liturgia Godzin 243, 567
Lud Boży 148, 153, 154, 155, 177-178, 179, 184, 244, 274, 323 (zob. Kościół)
Ludzkość (zob. Rodzaj ludzki)
Ł
Łamanie chleba 237, 273, 275, 284
Łaska 72, 73, 75, 131, 186, 195, 206, 222, 229, 259, 262, 263, 266, 267, 269, 271, 291, 292, 297, 300, 310, 341,
357, 359, 362, 366, 378, 404, 419, 420, 422-425, 429
- sakramentalna 230-231, 318, 319, 346,424
- habitualna, uświęcająca, przebóstwiająca 423
- aktualna 424
M
Macierzyństwo duchowe Maryi 100
Małżeństwo 321, 337-349, 502
- instytucją Bożą 337-340
- sakramentem 321, 341-350
- mieszane 345
- różnicy religii 345
Małżonkowie 337, 343, 344, 345, 346 (zob. Małżeństwo)
Matka Boża 88, 95, 196, 234 (zob. Matka Najświętsza)
Matka Najświętsza 26, 85, 88, 94, 95, 96-100, 104, 142, 196-199, 234, 240, 429, 546-547, 562-563
Mądrość 389
Medycyna 471
Mesjasz 8, 78, 82, 111 (zob. Chrystus)
Męczennicy 234, 262
Męka i śmierć Chrystusa 112-124, 314, 319, 392, 543 (zob. Chrystus, Jezus Chrystus)
Męstwo, cnota kardynalna 379, 382
Mężczyzna 71, 333, 337-339, 342, 344
Miłosierdzie Boże 307, 339, 391
Miłość 161, 192, 194, 271, 375, 385, 387,404,420, 426, 428, 442
- miłosiernego Boga 300 (zob. Bóg)
- Kościoła (zob. Kościół)
- małżeńska 344, 347,495-496 (zob. Małżeństwo)
- wobec Boga 401,418,420,4353,436,442-446
- wobec bliźniego 292, 337, 401, 418, 420, 435,436,455-533
Misja/e (posłanie)
- Kościoła 144, 150, 173, 193, 201, 250
- Ducha Świętego 6, 9, 144
- Syna Bożego, Chrystusa 9, 144
- Apostołów 175, 176, 322
- Papieża 182
- osób wyświęconych 181, 321, 322
- związanych małżeństwem 321
Modlitwa 56, 147, 186, 243, 245, 281, 291, 301, 318, 349, 351, 355, 374, 443, 534-598 (zob. Ojcze nasz,
Psalmy, Liturgia Godzin)
Modlitwa eucharystyczna 277, 283
Modlitwa konsekracyjna 331
Modlitwa za zmarłych 211
Mojżesz 8, 38, 114, 436, 537, 588
Moralność 185, 367-369, 370-371, 372, 429 (zob. Prawo moralne)
Msza 275, 432 (zob. Eucharystia)
Muzyka liturgiczna 239
N
Nadzieja 132, 161, 300, 385, 387, 442
Namaszczenie 139, 266, 267, 318
Namaszczenie chorych, sakrament 224, 250, 313-319
Naśladowanie Chrystusa 123,434
Natchnienie 18, 140
Natura
- Boska 48, 88, 89
- ludzka 88, 89
Natura ludzka i grzech pierworodny 77, 297, 338
Nauka społeczna Kościoła 503, 509-520
Nawrócenie 107, 116, 165, 296, 297, 299, 427
Niebo 209, 586
Niedziela 241, 276, 289,432, 452-454, 567
Nienawiść 370
Nieomylność 185
Nieposłuszeństwo (zob. Posłuszeństwo)
Nierozerwalność 338, 346, 347, 495 (zob. Małżeństwo)
Niesprawiedliwość (zob. Prawo, Sprawiedliwość)
Niewiedza (ignorancja) 364, 376
Niewierność 339
Noe 7
Norma 375 (zob. Prawo moralne)
Nowy Testament 22, 23, 140,148, 217 (zob. Pismo Święte, Nowe Przymierze)
O
Obecność Chrystusa w Eucharystii 274 282, 285
Objawienia prywatne 10
Objawienie Boże 4, 6-9, 11, 15, 16, 22,40,41, 42, 73, 535-547
Obietnica/e (przyrzeczenie) 360, 443
Obowiązek 289, 290, 305, 342, 439, 440
Obrazy święte 92, 240
Obrzezanie 103
Obrzęd 256, 267 (zob. Liturgia)
Oczyszczenie 165, 195, 208, 209, 210, 314, 355
Odkupiciel (zob. Chrystus)
Odkupienie 65, 219, 220
Odpowiedzialność 363-364, 399
Odpusty 312
Odpuszczenie (przebaczenie) 50, 200, 201, 230, 296, 304-306, 310, 319, 594--595
- grzechów 200-201, 263, 310 (zob. Pokuta i pojednanie)
Ofiara 443
- Chrystusa 119, 120, 122, 130, 273, 280,429
- Krzyża 122, 271, 280, 324
- eucharystyczna 271, 275, 280, 281, 356
- wiernych 189,235,429
Ofiarowanie w świątyni 103
Ogień 139,237
Oglądanie (widzenie) Boga 125, 362, 533
Ojciec (zob. Rodzice)
Ojciec, Bóg 1,46,48, 52, 83, 88, 90,91, 94,95,98,101,102,105,106,107, 110, 115, 118, 119, 121, 122, 130,132,
136, 137, 154, 206, 221, 280, 582-585
Ojcowie Kościoła 243
Ojcze Nasz, modlitwa 544, 569, 578-598 Olej 237, 246, 318 (zob. Krzyżmo, Sakramenty)
Ołtarz 246, 288
Opatrzność 55-58 (zob. Bóg)
Osoba 66, 358, 372, 373, 401-404, 487, 488 (zob. Człowiek, Społeczeństwo)
Osoby Boskie 47, 48-49, 52 (zob. Trójca Święta)
Ostatnia Wieczerza 120, 272, 276
Owoce Ducha Świętego 390
P
Pamiątka 120, 271, 275, 280 (zob. Eucharystia)
Pan 38, 84 (zob. Chrystus, Bóg)
Państwo 406, 472, 483-484, 494 (zob. Społeczność)
Papież 180, 182-185, 326 (zob. Biskup Rzymu)
Paraklet 138 (zob. Duch Święty)
Paruzja 134 (zob. Przyjście chwalebne Chrystusa, Pełnia czasów)
Pascha (Wielkanoc) 237, 241, 290, 298, 432
Pasterska posługa 327, 328, 330
Pełnia czasów 1
Pieczęć sakramentalna 309 Piekło 74, 125,212-213
Piekło (Kraina zmarłych) 125
Pielgrzymka, życie jako 294
Pielgrzymki 353
Pięćdziesiątnica 142, 144, 149, 255, 265, 267
Piotr, apostoł 81, 109, 127, 162, 187
Pismo Święte 13, 14, 17, 18-24, 62, 74, 217, 239, 240 (zob. Biblia)
Plan/zamysł Boga 1, 6, 97, 118, 276, 324, 337, 338, 456
Płodność 347,495
Pobożność ludowa 353
Poczęcie
- Jezusa 94, 98
- Maryi 96
Podobieństwo 358
Poganie 102
Pogrzeb 354-356 (zob. Zmarli)
Pojednanie 200, 296, 310 (zob. Pokuta i pojednanie)
Pokój 480-486
Pokuta wewnętrzna 300
Pokuta zewnętrzna 301
Pokuta i pojednanie, sakrament 200, 224, 250, 291, 296-312, 432
Poligamia 347
Politeizm 445
Pomocniczość 402,403
Posługa Kościoła 181, 331 (zob. Misja)
- rządzenia 326
- nauczania 326
- uświęcania 326
Posłuszeństwo 178 459,464-465
- wiary 25, 26
Post 291,301,432
Postacie eucharystyczne 283, 284, 285
Postanowienie 300
Pośrednik (zob. Chrystus)
Potępienie 135,208, 212,214
Powołanie 188,535
Powszedni (zob. Grzech)
Poznanie
- Boga, Chrystusa 90
- człowieka
Pożądliwość 77, 297, 527, 531
Praca 186,281,432,513-517
Pragnienie 2, 361, 370 (zob. Pożądliwość)
Prawda 4, 18, 41, 47,444, 521-526
Prawo/a 8, 365, 406,410,444, 504, 512
- Boże 373
- Stare, Izraela 8, 79, 113, 114, 340,418-419,435, 436
- Nowe, Ewangelii 420, 421, 434
- naturalne 416, 430
- moralne 415-418
Prezbiter 179, 235, 246, 260, 270, 278, 307, 308, 317, 327, 328, 352 (zob. Kapłan)
Prezbiterat 325, 328, 334
Prezbiterium 329
Procesja 286
Profesja rad ewangelicznych 178, 192
Prorok/prorocy 8, 102, 140, 265, 313, 340, 539
Prośba, modlitwa 553
Przeistoczenie 283
Przemienienie 83, 110
Przepowiadanie (głoszenie) 80, 172, 184 (zob. Słowo Boże)
Przerywanie ciąży 470
Przeszczep organów 476
Przyjęcie/przyjmować 190
Przyjście chwalebne Chrystusa 133, 214, 242, 271 (zob. Adwent)
Przykazanie/a, dziesięć 418, 442-446, 447-449, 450-454, 455-465, 466-486,487-502, 503-520, 521-525,
527-530, 531-533 (zob. Dekalog)
Przykazania kościelne 431, 432 (zob. Przykazania)
Przykazanie miłości 420
Przykład 186
Przylgnięcie 25
Przymierze 7, 51, 340
- Stare 8, 51,102, 114, 169, 234, 236, 237, 253, 265, 276, 324, 418, 436,437, 450 (zob. Stary Testament)
- Nowe 8, 162, 234, 244, 340 (zob. Nowy Testament)
Przymus 364
Przysięga 448-449
Psalmy 243, 540
R
Rachunek sumienia 303, 304, 374 (zob. Pokuta i pojednanie)
Radość 370
Regulacja poczęć 496-498
Religia/e 169, 170
Relikwie, cześć 353
Rodzaj ludzki 68, 76, 152 (zob. Człowiek)
Rodzice 259, 455, 459, 460, 461 (zob. Dziecko/dzieci, Rodzina)
Rodzice chrzestni 259
Rodzina 189, 350,402,453, 456-462, 565 (zob. Małżeństwo)
Rok liturgiczny 242 (zob. Adwent, Boże Narodzenie, Wielki Post, Wielkanoc, Pięćdziesiątnica)
Rozgrzeszenie 302, 308, 311, 349 (zob. Pokuta i pojednanie)
Roztropność, cnota kardynalna 379, 380
Rozum 3,4,28,29,358
Rozwód 347, 349, 502
Równość 412,413
Różaniec 198, 353, 563, 567
Rzeczywistość ziemska 188
S
Sakrament/y 146, 159, 168, 186, 194, 220, 222, 224-232, 248, 249, 250-350, 354, 357
Sakramentalia 351
Samobójstwo 470
Sanktuarium 353
Sąd 134,135
- sumienia 376
- Boga, Chrystusa 205, 207, 208, 214, 215, 216
Separacja małżonków 348
Serce Jezusa 93
Słabość 202
Słowo 238
Słowo Boskie 9, 46, 86, 89, 137, 202 (zob. Chrystus)
Słowo Boże 9, 13, 16, 18, 21, 23, 28, 32, 159, 186, 190, 277, 374, 429, 558, 570, 593 (zob. Pismo Święte,
Objawienie Boże)
Słowo Wcielone 9, 18, 67, 91
Sługa (Chrystus) 118
Służba 323
Smutek 370
Sobór/y 88, 185,446
Solidarność 414, 518
Społeczność 191, 402-403, 405-410,411-414, 457-458, 463-465
Spowiedź 296, 303, 304, 305, 306, 311, 316, 432 (zob. Pokuta i pojednanie)
Sprawiedliwość Boża 75, 307
Sprawiedliwość, cnota kardynalna 379, 381
Sprawiedliwość społeczna 404,411-414, 509-519
Starość 316
Stary Testament 21, 22, 23,45, 118, 140, 141, 142, 148, 313, 340,446, 538
Stolica Apostolska 308
Strach (lęk) 364,370
Struktury grzechu 400
Stworzenie/a 46, 50, 51, 52, 54, 55, 59, 62, 63, 64, 65, 67, 236, 337
Stwórca 46, 50, 54, 66-72, 202, 416 (zob. Bóg)
Sukcesja apostolska 12, 161, 167, 176, 222, 248, 326, 332
Sumienie 359,372-377
Symbol Apostolski 35
Symbol Nicejsko-Konstantynopolitański 35
Symbole wiary 33-35, 357
Syn Boży 1, 42, 83, 85, 90, 137 (zob. Chrystus, Jezus Chrystus, Słowo)
Szabat 450-452
Szacunek (zob. Godność)
Szafarz/e sakramentów 225, 260, 270, 278, 293, 307 (zob. Sakramenty)
Szatan/i 74, 106, 108 (zob. Diabeł)
Szczęście (wieczne) 1, 208, 209, 210, 214, 358, 359, 360, 361, 363, 415
Ś
Ślub 443
Śmierć 72, 77, 78, 125, 131, 205-206, 208, 213, 308, 311, 314, 316, 320, 354, 355,471, 476
-Chrystusa 112, 115,117, 118, 119,124,125, 149,252,271,314,354,
Śmiertelny (zob. Grzech)
Śpiew 239
Świadectwo 190, 193, 268, 522
Świadek/wie 343
Świat 3, 50, 52, 54, 62, 134,481-482
Światło 237
Świątynia 244-246
- Jerozolimska 113, 114, 115, 538
- Nowego Przymierza 244
- Ducha Świętego 147, 159
Świeccy 178, 188
Święcenia
- biskupie 326
- prezbiteratu 328
- diakonatu 330
Święcenia, sakrament 176, 179, 181, 224, 227, 235, 321-336
Święto/a 289, 432,450-454, 567
Świętość 75, 165, 188, 190, 231, 264, 274, 346, 428
Świętość Kościoła 165
Świętowanie 453
Święty/ci 165,209,240,242, 264,294,312,429,564
T
Tabernakulum 246, 286
Tajemnica (misterium)
- Boga 4, 5, 40, 44-49, 144 (zob. Trójca Święta)
- Jezusa, Chrystusa 86, 89, 100, 101, 102, 103, 225
- Paschalna 122-125, 126, 218, 222, 223, 233-249
- Kościoła 151
- człowieka 67
- zła 57
Tajemnica spowiedzi 309
Testament (zob. Stary Testament i Nowy Testament)
Tradycja 11-14, 17, 19, 20, 32, 557-566
- Tradycja apostolska 12, 13, 20
Trójca Święta 27, 32, 34, 44-49, 52, 82, 83, 110, 130, 136, 137, 144, 153, 161, 165,195,198,209,385,428,534
(zob. Bóg, Ojciec, Syn Boży, Słowo Boskie, Duch Święty)
U
Ubogi/ubodzy 520
Ubóstwo 178,532
Ucieczka i powrót z Egiptu 103
Uczestnictwo w życiu społecznym 405-411, 463-464
Uczniowie Chrystusa 127, 128, 129
Uczta paschalna 271, 276, 287
Uczucia 370-371, 378
Uczynki 208,211
Ufność 300, 573, 575 (zob. Nadzieja)
Umiarkowanie, cnota kardynalna 379, 383
Upadek 73-78 (zob. Grzech pierworodny)
Uporczywa terapia 471
Urząd (funkcja, misja)
- kapłański 155, 177, 189, 218, 326, 335
- prorocki 155, 177, 190, 326, 335
- królewski 155, 177, 191, 326, 335
Urząd Nauczycielski 10, 15, 16, 17, 19, 430, 559
Usprawiedliwienie 131, 263, 422, 423
Uwielbienie, modlitwa 556
W
Wada/y 117,371,398
Wcielenie 45, 50, 85-95, 101, 131, 242
Wiara 25, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33-35, 36, 43, 48, 86, 112, 126, 184-185, 194,
208, 211, 228, 240, 259, 349, 385, 386, 442 (zob. Wierzyć)
Wiarołomstwo 449
Wiatyk 320
Wieczerza Pańska 120, 275
Wielki Post 301
Wierny/i 177, 185, 227, 231, 281, 289, 315, 357
Wierzyć 27, 255 (zob. Wiara)
Wina (zob. Grzech)
Wino 237, 273, 277, 279
Władza święta 323
Władza w Kościele 187
Własność prywatna 504-506
Włączenie w Kościół 263, 291
Włożenie rąk 139, 237, 265, 267
Wniebowstąpienie Chrystusa 132 (zob. Chrystus)
Wniebowzięcie Maryi 197
Woda 139, 237, 253, 254, 256, 260
Wojna 483-486
Wola
- Boska i ludzka w Chrystusie 91, 121
- człowieka 358
Wola Boża 591
Wolność człowieka 56, 363-366, 425
Wspólnota (komunia)
- kościelna 250, 321
- między chrześcijanami 263
- eucharystyczna 277, 290-293, 305, 349
Wspólnota ludzka 401-414
Wspólnoty kościelne 293
Współczucie 314
Współistotny 88 (zob. Trójca Święta)
Współpraca, sakrament święceń 328
Wstawiennictwo 132, 195, 197, 264, 315, 554
Wstydliwość 530
Wtajemniczenie chrześcijańskie 250, 251-294, 295
Wychowanie 338, 346, 349, 374, 460-461, 565 (zob. Dzieci, Rodzice, Małżeństwo)
Wyznanie grzechów 303 (zob. Pokuta i pojednanie, Spowiedź)
Wyznanie wiary 33, 36-37, 168, 259
Zabijać 466-467
Zabobon 445
Zabójstwo 369,470
Zadośćuczynienie 302, 303
Zapłata 208,214
Zapłodnienie sztuczne 499
Zasługa 426-427
Zbawienie 67, 119, 171, 230, 237, 261, 262, 314, 321, 366
Zdrowie fizyczne 319,474
Zgoda małżeńska 344, 346
Zgorszenie 473
Zło 57-58, 108, 359, 363, 372, 375, 376, 416, 597 (zob. Dobro)
Złota zasada 375
Złożenie do grobu 124
Zły 74, 352
Zmarli 312,479
Zmartwychwstanie Chrystusa 50, 57, 58, 109, 110, 112, 126-131, 149, 204, 252, 271, 354, 452
Zmartwychwstanie umarłych 131, 202-206, 214, 320, 355
Znaki 108, 127,224,314
Znak/i sakramentalne 236, 237, 254
Zwiastowanie 81, 94 (zob. Matka Najświętsza)
Zwierzęta 507
Ż
Żal (skrucha) 300,303
Życie
- ludzkie 466-467
- nowe 135, 136, 146, 251, 263, 297, 354, 357, 359
- moralne chrześcijanina 429, 433
- konsekrowane 192,193
- wieczne 207, 232, 271, 294, 320
Żydzi 169,276