401 Po tym pierwszym grzechu prawdziwa „inwazja" grzechu zalewa świat: bratobójstwo

popełnione przez Kaina na Ablu274; powszechne zepsucie będące następstwem grzechu275;

w historii Izraela grzech często jawi się przede wszystkim jako niewierność Bogu przymierza

i jako przekroczenie Prawa Mojżeszowego. Również po Odkupieniu przez Chrystusa grzech

ujawnia się wśród chrześcijan na wiele sposobów276. Pismo święte i Tradycja Kościoła nie

przestają przypominać tej obecności i powszechności grzechu w historii człowieka:

To, co wiemy dzięki Bożemu Objawieniu, zgodne jest z doświadczeniem. Człowiek

bowiem, wglądając w swoje serce, dostrzega, że jest skłonny także do złego i pogrążony

w wielorakim złu, które nie może pochodzić od dobrego Stwórcy. Wzbraniając się

często uznawać Boga za swój początek, burzy należyty stosunek do swego celu

ostatecznego, a także całe swoje uporządkowane nastawienie czy to w stosunku do

siebie samego, czy do innych ludzi i wszystkich rzeczy stworzonych277.

262 Por. Rdz 3, 5.

263 Św. Maksym Wyznawca, Ambiguorum liber: PG 91, 1156 C.

264 Por. Rz 3, 23.

265 Por. Rdz 3, 9-10.

266 Por. Rdz 3, 5.

267 Por. Rdz 3, 7.

268 Por. Rdz 3, 11-13.

269 Por. Rdz 3, 16.

270 Por. Rdz 3, 17. 19.

271 Por. Rdz 2, 17.

272 Por. Rdz 3, 19.

273 Por. Rz 5, 12.

274 Por. Rdz 4, 3-15.

275 Por. Rdz 6, 5. 12; Rz 1, 18-32.

276 Por. 1 Kor 1-6; Ap 2-3.

277 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 13.

Konsekwencje grzechu Adama dla ludzkości

402 Wszyscy ludzie są uwikłani w grzech Adama. Stwierdza to św. Paweł: „Przez

nieposłuszeństwo jednego człowieka wszyscy stali się grzesznikami" (Rz 5, 19); „Przez

jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć i w ten sposób śmierć

przeszła na wszystkich ludzi, ponieważ wszyscy zgrzeszyli..." (Rz 5, 12). Apostoł

przeciwstawia powszechności grzechu i śmierci powszechność zbawienia w Chrystusie: „Jak

przestępstwo jednego sprowadziło na wszystkich ludzi wyrok potępiający, tak czyn

sprawiedliwy Jednego (Chrystusa) sprowadza na wszystkich ludzi usprawiedliwienie dające

życie" (Rz 5, 18).

403 Za św. Pawłem Kościół zawsze nauczał, że ogromna niedola, która przytłacza ludzi,

oraz ich skłonność do zła i podleganie śmierci nie są zrozumiałe bez ich związku z grzechem

Adama i faktem, że on przekazał nam grzech, z którego skutkami rodzimy się wszyscy i który

jest „śmiercią duszy"278. Ze względu na tę pewność wiary Kościół udziela chrztu na

odpuszczenie grzechów nawet małym dzieciom, które nie popełniły grzechu osobistego279.

404 W jaki sposób grzech Adama stał się grzechem wszystkich jego potomków? Cały rodzaj

ludzki jest w Adamie sicut unum corpus unius hominis - „jak jedno ciało jednego

człowieka"280. Przez tę Jedność rodzaju ludzkiego" wszyscy ludzie są uwikłani w grzech

Adama, jak wszyscy są objęci sprawiedliwością Chrystusa. Przekazywanie grzechu

pierworodnego jest jednak tajemnicą, której nie możemy w pełni zrozumieć. Wiemy z

Objawienia, że Adam otrzymał świętość i sprawiedliwość pierwotną nie dla siebie samego,

ale dla całej natury ludzkiej; ulegając kusicielowi, Adam i Ewa popełnili grzech osobisty, ale

ten grzech dotyka natury ludzkiej, którą będą przekazywać w stanie upadku281. Grzech

będzie przekazywany całej ludzkości przez zrodzenie, to znaczy przez przekazywanie natury

ludzkiej pozbawionej pierwotnej świętości i sprawiedliwości. Dlatego grzech pierworodny

jest nazywany „grzechem" w sposób analogiczny; jest grzechem „zaciągniętym", a nie

„popełnionym", jest stanem, a nie aktem.

278 Sobór Trydencki: DS 1512.

279 Por. tamże, 1514.

280 Św. Tomasz z Akwinu, Quaestiones disputatae de mało, 4, 1.

281 Por. Sobór Trydencki: DS 1511-1512.

405 Chociaż grzech pierworodny jest grzechem własnym każdego282, to jednak w żadnym

potomku nie ma on charakteru winy osobistej. Jest pozbawieniem pierwotnej świętości i

sprawiedliwości, ale natura ludzka nie jest całkowicie zepsuta: jest zraniona w swoich siłach

naturalnych, poddana niewiedzy, cierpieniu i władzy śmierci oraz skłonna do grzechu (ta

skłonność do zła jest nazywana „pożądliwością"). Chrzest, dając życie łaski Chrystusa, gładzi

grzech pierworodny i na nowo kieruje człowieka do Boga, ale konsekwencje tego grzechu dla

osłabionej i skłonnej do zła natury pozostają w człowieku i wzywają go do walki duchowej.

406 Nauka Kościoła o przekazywaniu grzechu pierworodnego została sprecyzowana przede

wszystkim w V wieku, w szczególności pod wpływem refleksji św. Augustyna przeciw

pelagianizmowi, oraz w XVI wieku w opozycji do Reformacji protestanckiej. Pelagiusz

utrzymywał, że człowiek, opierając się na naturalnej sile swojej wolnej woli, bez koniecznej

pomocy łaski Bożej, może prowadzić życie moralnie dobre. Wpływ grzechu Adama

sprowadzał on jedynie do złego przykładu. Natomiast pierwsi reformatorzy protestanccy

nauczali, że człowiek jest radykalnie zepsuty, a jego wolność unicestwiona przez grzech

pierworodny. Utożsamili oni grzech odziedziczony przez każdego człowieka ze skłonnością

do zła (concupiscentia - pożądliwość), skłonnością, która miała być nie do przezwyciężenia.

Kościół wypowiedział się na temat sensu danych objawionych, dotyczących grzechu

pierworodnego, przede wszystkim na drugim Synodzie w Orange w 529 r.283 i na Soborze

Trydenckim w 1546 r.284

Ciężka walka...

407 Nauka o grzechu pierworodnym - związana z nauką o Odkupieniu przez Chrystusa -

daje jasne spojrzenie na sytuację człowieka i jego działanie w świecie. Przez grzech

pierwszych rodziców diabeł uzyskał pewnego rodzaju panowanie nad człowiekiem, chociaż

człowiek pozostaje wolny. Grzech pierworodny pociąga za sobą „niewolę pod panowaniem

tego, który ma władzę śmierci, to jest diabła"285. Nieuwzględnianie tego, że człowiek ma

naturę zranioną, skłonną do zła, jest powodem wielkich błędów w dziedzinie wy-chowania,

polityki, działalności społecznej286 i obyczajów.

408 Konsekwencje grzechu pierworodnego i wszystkich grzechów osobistych ludzi

powodują w świecie, ujmowanym jako całość, stan grzeszności, który może być określony

wyrażeniem św. Jana: „grzech świata" (J 1, 29). Wyrażenie to określa także negatywny

wpływ, jaki wywierają na osoby sytuacje wspólnotowe i struktury społeczne, które są

owocem grzechów ludzi287.

282 Por. Sobór Trydencki: DS 1513.

283 Por. Synod w Orange II: DS 371-372.

284 Por. Sobór Trydencki: DS 1510-1516.

285 Tamże, 1511; por. Hbr 2, 14.

286 Por. Jan Paweł II, enc. Centesimus annus, 25.

287 Por. Jan Paweł II, adhort. apost. Reconciliatio et paenitentia, 16.

409 Ta dramatyczna sytuacja świata, który „cały... leży w mocy Złego" (1 J 5, 19)288,

sprawia, że życie człowieka jest walką:

W ciągu bowiem całej historii ludzkiej toczy się ciężka walka przeciw mocom

ciemności; walka ta zaczęta ongiś u początku świata trwać będzie do ostatniego dnia,

według słowa Pana. Wplątany w nią człowiek wciąż musi się trudzić, aby trwać w

dobrym, i nie będzie mu dane bez wielkiej pracy oraz pomocy łaski Bożej osiągnąć

jedności w samym sobie289.

IV. „Nie pozostawiłeś go pod władzą śmierci"

410 Po swoim upadku człowiek nie został opuszczony przez Boga. Przeciwnie, Bóg wzywa

go290 i zapowiada mu tajemnicze zwycięstwo nad złem oraz podniesienie go z upadku291.

Fragment Księgi Rodzaju, który mówi na ten temat, został nazwany „Protoewangelią", będąc

pierwszą zapowiedzią Mesjasza Odkupiciela, walki między wężem i Niewiastą oraz

ostatecznego zwycięstwa jej potomka.

411 Tradycja chrześcijańska widzi w tym fragmencie zapowiedź „nowego’’ Adama"292,

który „stawszy się posłusznym aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej" (Flp 2, 8), naprawia

przeobficie nieposłuszeństwo Adama293. Wielu Ojców i Doktorów Kościoła widzi ponadto

w Niewieście zapowiedzianej przez „Protoewangelię" Matkę Chrystusa, Maryję, jako „nową

Ewę". Ona była Tą, która pierwsza i w jedyny sposób skorzystała ze zwycięstwa

odniesionego przez Chrystusa nad grzechem: Ona została zachowana od wszelkiej zmazy

grzechu pierworodnego294, a w czasie całego swojego życia ziemskiego, dzięki specjalnej

łasce Bożej, nie popełniła żadnego grzechu295.

412 Dlaczego jednak Bóg nie powstrzymał pierwszego człowieka od grzechu? Św. Leon

Wielki odpowiada: „Niewypowiedziana łaska Chrystusa dała nam większe dobra niż te,

których nas pozbawiła zawiść demona"296. Św. Tomasz z Akwinu mówi: „Nic nie

sprzeciwia się temu, żeby natura ludzka po grzechu została przeznaczona do jeszcze

wyższego celu. Bóg bowiem dopuszcza zło, aby wyprowadzić z niego jeszcze większe dobro.

Stąd słowa św. Pawła: «Gdzie wzmógł się grzech, tam jeszcze obficiej rozlała się łaska» (Rz

5, 20). A hymn wielkanocny Exsultet głosi: «O szczęśliwa wina, skoro ją zgładził tak wielki

Odkupiciel»"297.

288 Por. 1 P 5, 8.

289 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 37.

290 Por. Rdz 3, 9.

291 Por. Rdz 3, 15.

292 Por. 1 Kor 15, 21-22. 45.

293 Por. Rz 5, 19-20.

294 Por. Pius IX, bulla lneffabilis Deus: DS 2803.

295 Por. Sobór Trydencki: DS 1573.

296 Św. Leon Wielki, Sermones, 73, 4: PL 54, 396.

297 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, III, 1, 3, ad 3.

W skrócie

413 „Śmierci Bóg nie uczynił i nie cieszy się ze zguby żyjących... Śmierć weszła na świat

przez zawiść diabła" (Mdr 1, 13; 2, 24).

414 Szatan, czyli diabeł, i inne demony są upadłymi aniołami, którzy w sposób wolny

odrzucili służbę Bogu i Jego zamysłowi. Ich wybór przeciw Bogu jest ostateczny. Usiłują oni

przyłączyć człowieka do swego buntu przeciw Bogu.

415 „Jednakże człowiek, stworzony przez Boga w stanie sprawiedliwości, za poduszczeniem

Złego już na początku historii nadużył swej wolności, przeciwstawiając się Bogu i pragnąc

osiągnąć cel swój poza Nim"298.

416 Przez swój grzech Adam jako pierwszy człowiek utracił pierwotną świętość i

sprawiedliwość, które otrzymał od Boga nie tylko dla siebie, lecz dla wszystkich ludzi.

417 Adam i Ewa przekazali swojemu potomstwu naturę ludzką zranioną przez ich pierwszy

grzech, a więc pozbawioną pierwotnej świętości i sprawiedliwości. To pozbawienie jest

nazywane „grzechem pierworodnym".

418 Na skutek grzechu pierworodnego natura ludzka została osłabiona w swoich władzach,

poddana niewiedzy, cierpieniu i panowaniu śmierci; jest ona skłonna do grzechu

(tę skłonność nazywa się „pożądliwością").

419 „Uznajemy więc za Soborem Trydenckim, że grzech pierworodny wraz z naturą ludzką

jest przekazywany «przez zrodzenie, a nie przez na-śladowanie», i że jest on «własnym

grzechem każdego»"299.

420 Zwycięstwo nad grzechem odniesione na nowo przez Chrystusa dało nam większe dobra

niż te, których pozbawił nas grzech: „Gdzie... wzmógł się grzech, tam jeszcze obficiej rozlała

się łaska" (Rz 5, 20).

421 „Świat, który - jak wierzą chrześcijanie - z miłości Stwórcy powołany do bytu i

zachowywany, popadł wprawdzie w niewolę grzechu, lecz został wyzwolony przez Chrystusa

ukrzyżowanego i zmartwychwstałego, po złamaniu potęgi Złego"300.

298 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 13.

299 Paweł VI, Wyznanie wiary Ludu Bożego, 16.

300 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 2.

Rozdział drugi: WIERZĘ W JEZUSA CHRYSTUSA, SYNA BOŻEGO

JEDNORODZONEGO nr. 422-429

Dobra Nowina: Bóg zesłał swego Syna — „Ogłosić... niezgłębione bogactwo Chrystusa" — Chrystus:

Centrum katechezy

Artykuł 2: „I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego" nr. 430-455

I. Jezus

II. Chrystus

III. Jedyny Syn Boży

IV. Pan

W skrócie

Artykuł 3: „Jezus Chrystus począł się z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny"

Paragraf 1: Syn Boży stał się człowiekiem nr. 456-483

I. Dlaczego Słowo stało się ciałem?

II. Wcielenie

III. Prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek

IV. W jaki sposób Syn Boży jest człowiekiem?

Dusza i ludzkie poznanie Chrystusa — Ludzka wola Chrystusa — Prawdziwe ciało Chrystusa —

Serce Słowa Wcielonego

W skrócie

Paragraf 2: „Począł się z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny" nr. 484-511

I. Począł się z Ducha Świętego

II. ...narodził się z Maryi Dziewicy

Przeznaczenie Maryi — Niepokalane Poczęcie — „Niech mi się stanie według słowa twego..." —

Boskie macierzyństwo Maryi — Dziewictwo Maryi — Maryja - „zawsze Dziewica" — Dziewicze

macierzyństwo Maryi w zamyśle Bożym

W skrócie

Paragraf 3: Misteria życia Chrystusa nr. 512-570

I. Całe życie Chrystusa jest misterium

Wspólne cechy misteriów Jezusa — Nasza komunia z misteriami Jezusa

II. Misteria dziecięctwa i ukrytego życia Jezusa

Przygotowania — Misterium Bożego Narodzenia — Misteria dziecięctwa Jezusa

— Misteria ukrytego życia Jezusa

III. Misteria publicznego życia Jezusa

Chrzest Jezusa — Kuszenie Jezusa — „Bliskie jest Królestwo Boże" — Zapowiedź

Królestwa Bożego — Znaki Królestwa Bożego — „Klucze Królestwa" —Antycypacja

Królestwa; Przemienienie — Droga Jezusa do Jerozolimy — Mesjański wjazd Jezusa do

Jerozolimy

W skrócie

Artykuł 4: „Jezus Chrystus umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan,

umarł i pogrzebią nr. 571-573

Paragraf 1: Jezus i Izrael nr. 574-594

I. Jezus i Prawo

II. Jezus i Świątynia

III. Jezus i wiara Izraela w Boga Jedynego i Zbawiciela

W skrócie

Paragraf 2: Jezus umarł ukrzyżowany nr. 595-623

I. Proces Jezusa

Podziały wśród władz żydowskich wobec Jezusa — Żydzi nie ponoszą zbiorowej

odpowiedzialności za śmierć Jezusa — Wszyscy grzesznicy byli sprawcami męki Chrystusa

II. Odkupieńcza śmierć Chrystusa w Bożym zamyśle zbawienia

Jezus wydany „z woli, postanowienia i przewidzenia Boga" — „Umarł - zgodnie z Pismem -

za nasze grzechy" — „Bóg dla nas uczynił Go grzechem" — Boża inicjatywa powszechnej

miłości odkupieńczej

III. Chrystus ofiarował siebie samego swemu Ojcu za nasze grzechy

Całe życie Chrystusa jest ofiarowane Ojcu — „Baranek Boży, który gładzi grzech świata" —

Jezus dobrowolnie podejmuje odkupieńczą miłość Ojca — W czasie Ostatniej Wieczerzy

Jezus uprzedził dobrowolne ofiarowanie swego życia — Agonia w Getsemani — Śmierć

Chrystusa jest jedyną i ostateczną ofiarą — Jezus zastępuje swoim posłuszeństwem nasze

nieposłuszeństwo — Jezus spełnia swoją ofiarę na krzyżu — Nasze uczestnictwo w ofierze

Chrystusa

W skrócie

Paragraf 3: Jezus Chrystus został pogrzebany nr. 624-630

Chrystus w swoim ciele w grobie — „Nie dasz Świętemu Twemu ulec skażeniu" — „Pogrzebani z

Chrystusem"

W skrócie

Artykuł 5: „Jezus Chrystus zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał" nr. 631

Paragraf 1: Chrystus zstąpił do piekieł nr. 632-637

W skrócie

Paragraf 2: Trzeciego dnia zmartwychwstał nr.638-658

I. Wydarzenie historyczne i transcendentne

Pusty grób — Ukazywanie się Zmartwychwstałego — Stan człowieczeństwa Chrystusa

Zmartwychwstałego — Zmartwychwstanie jako wydarzenie transcendentne

II. Zmartwychwstanie - dzieło Trójcy Świętej

III. Sens i znaczenie zbawcze Zmartwychwstania

W skrócie

Artykuł 6: „Jezus wstąpił do nieba, siedzi po prawicy Boga, OjcaWszechmogącego"

nr. 659-667

W skrócie

Artykuł 7: „Stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych" nr. 668-682

I. Powróci w chwale

Chrystus króluje już przez Kościół — w oczekiwaniu aż wszystko zostanie Mu poddane —

Chwalebne przyjście Chrystusa - nadzieja Izraela — Ostatnia próba Kościoła

II. Aby sądzić żywych i umarłych

W skrócie

Rozdział drugi

WIERZĘ W JEZUSA CHRYSTUSA, SYNA BOŻEGO JEDNORODZONEGO

Dobra Nowina: Bóg zesłał swego Syna

422 „Gdy jednak nadeszła pełnia czasu, zesłał Bóg Syna swego, zrodzonego z niewiasty,

zrodzonego pod Prawem, aby wykupił tych, którzy podlegali Prawu, abyśmy mogli otrzymać

przybrane synostwo" (Ga 4, 4-5). Oto „Ewangelia o Jezusie Chrystusie, Synu Bożym" (Mk

1,1): Bóg nawiedził swój lud1. Wypełnił obietnice dane Abrahamowi i jego potomstwu2;

uczynił więcej, niż można było oczekiwać: zesłał swego „Syna umiłowanego" (Mk 1, 11).

423 Wierzymy i wyznajemy, że Jezus z Nazaretu, urodzony jako Żyd z córki Izraela w

Betlejem, w czasach króla Heroda Wielkiego i cezara Augusta I, z zawodu cieśla, który umarł

ukrzyżowany w Jerozolimie za czasów namiestnika Poncjusza Piłata, w czasie rządów cezara

Tyberiusza, jest odwiecznym Synem Bożym, który stał się człowiekiem. Wierzymy, że „od

Boga wyszedł" (J 13, 3), „z nieba zstąpił" (J 3, 13; 6, 33), „przyszedł w ciele" (1 J 4, 2),

ponieważ „Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę,

chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy... Z Jego pełności

wszyscyśmy otrzymali - łaskę po łasce" (J 1, 14. 16).

424 Poruszeni przez łaskę Ducha Świętego i pociągnięci przez Ojca, wierzymy i wyznajemy

o Jezusie: „Ty jesteś Mesjasz, Syn Boga żywego" (Mt 16, 16). Na skale tej wiary, wyznanej

przez św. Piotra, Chrystus założył swój Kościół3.

„Ogłosić... niezgłębione bogactwo Chrystusa" (Ef 3, 8)

425 Przekazywanie wiary chrześcijańskiej jest przede wszystkim głoszeniem Jezusa

Chrystusa, by prowadzić do wiary w Niego. Od początku pierwsi uczniowie zapałali

pragnieniem głoszenia Chrystusa: „Nie możemy nie mówić tego, cośmy widzieli i słyszeli"

(Dz 4, 20). Zapraszają oni ludzi wszystkich czasów, by weszli do radości ich komunii z

Chrystusem:

To wam oznajmiamy, co było od początku, cośmy usłyszeli o Słowie życia, co

ujrzeliśmy własnymi oczami, na co patrzyliśmy i czego dotykały nasze ręce - bo życie

objawiło się. Myśmy je widzieli, o nim świadczymy i głosimy wam życie wieczne,

które było w Ojcu, a nam zostało objawione - oznajmiamy wam, cośmy ujrzeli i

usłyszeli, abyście i wy mieli współuczestnictwo z nami. A mieć z nami

współuczestnictwo znaczy: mieć je z Ojcem i z Jego Synem, Jezusem Chrystusem.

Piszemy to w tym celu, aby nasza radość była pełna (1 J 1, 1-4).

1 Por. Łk 1, 68.

2 Por. Łk 1, 55.

3 Por. Mt 16, 18; Św. Leon Wielki, Sermones, 4, 3: PL 54, 151; 51, 1: PL 54, 309 B; 62, 2: PL 54, 350 C-351 A;

83, 3: PL 54, 432 A.

Chrystus: Centrum katechezy

426 „W samym centrum katechezy znajduje się przede wszystkim Osoba: Jezus Chrystus z

Nazaretu, Jednorodzony Syn Ojca... który cierpiał i umarł za nas i który teraz, ponieważ

zmartwychwstał, żyje z nami na zawsze... Katechizować... to odkrywać w Osobie Chrystusa

cały odwieczny zamysł Boży, który w Nim się wypełnił. To dążyć do zrozumienia znaczenia

czynów i słów Chrystusa oraz znaków dokonanych przez Niego"4. Celem katechezy jest

„doprowadzenie do komunii z Jezusem Chrystusem... Bo tylko On sam może prowadzić do

miłości Ojca w Duchu Świętym i uczestnictwa w życiu Trójcy Świętej"5.

427 „W katechezie przez nauczanie przekazywany jest Chrystus, Słowo Wcielone i Syn

Boży, wszystko zaś inne o tyle, o ile do Niego się odnosi; naucza sam Chrystus, a każdy inny

nauczający - jedynie w tej mierze, w jakiej jest Jego zwiastunem lub tłumaczem i w jakiej

Chrystus mówi przez jego usta... Trzeba więc, aby do każdego katechety można było

zastosować te niezgłębione słowa Jezusa: «Moja nauka nie jest moja, lecz Tego, który Mnie

posłał» (J 7, 16)"6.

428 Kto został powołany do „nauczania Chrystusa", powinien zatem starać się przede

wszystkim o tę „najwyższą wartość poznania Chrystusa"; trzeba zgodzić się wszystko stracić,

„bylebym pozyskał Chrystusa i znalazł się w Nim... przez poznanie Jego: zarówno mocy Jego

zmartwychwstania, jak i udziału w Jego cierpieniach - w nadziei, że upodabniając się do Jego

śmierci, dojdę jakoś do pełnego powstania z martwych" (Flp 3, 8-10).

429 Z tego przenikniętego miłością poznania Chrystusa rodzi się pragnienie głoszenia Go,

„ewangelizowania" i prowadzenia innych do „tak" wiary w Jezusa Chrystusa. Równocześnie

jednak daje się odczuć potrzeba coraz lepszego poznania tej wiary. W tym celu, idąc za

Symbolem Apostolskim, zostaną najpierw przedstawione główne tytuły Jezusa: Chrystus, Syn

Boży, Pan (artykuł drugi). Symbol Apostolski wyznaje następnie główne misteria życia

Jezusa: misterium Jego Wcielenia (artykuł trzeci), Jego Paschy (artykuł czwarty i piąty) i Jego

uwielbienia (artykuł szósty i siódmy).

4 Jan Paweł II, adhort. apost. Catechesi tradendae, 5.

5 Tamże.

6 Tamże, 6.

Artykuł drugi

„I W JEZUSA CHRYSTUSA, SYNA JEGO JEDYNEGO,

PANA NASZEGO"

I. Jezus

430 Jezus w języku hebrajskim oznacza: „Bóg zbawia". W chwili Zwiastowania anioł

Gabriel nadaje Mu jako własne imię Jezus, które wyraża zarówno Jego tożsamość, jak i

posłanie7. Ponieważ jedynie Bóg „może odpuszczać grzechy" (Mk 2, 7), to On w Jezusie,

swoim odwiecznym Synu, który stał się człowiekiem, „zbawi... lud od jego grzechów" (Mt 1,

21). W ten sposób w Jezusie Bóg wypełnia całą historię zbawienia dla dobra ludzi.

431 W historii zbawienia Bóg nie zadowolił się wyzwoleniem Izraela „z domu niewoli"

(Pwt 5, 6), wyprowadzając go z Egiptu. Zbawia go jeszcze od jego grzechu. Ponieważ grzech

jest zawsze obrazą wyrządzoną Bogu8, jedynie On może go zgładzić9. Dlatego Izrael,

uświadamiając sobie coraz bardziej powszechność grzechu, nie będzie mógł już szukać

zbawienia inaczej, jak tylko wzywając imienia Boga Odkupiciela10.

432 Imię Jezus oznacza, że samo imię Boga jest obecne w osobie Jego Syna1l, który stał się

człowiekiem dla powszechnego i ostatecznego odkupienia grzechów. Jest to imię Boże,

jedyne, które przynosi zbawienie12; mogą go wzywać wszyscy, ponieważ Syn Boży

zjednoczył się ze wszystkimi ludźmi przez Wcielenie13 w taki sposób, że „nie dano ludziom

pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy być zbawieni" (Dz 4, 12)14.

433 Arcykapłan raz w roku wzywał imienia Boga Zbawiciela dla wynagrodzenia za grzechy

Izraela, po pokropieniu przebłagalni w Miejscu Najświętszym krwią ofiary15. Przebłagalnia

była miejscem obecności Boga16. Gdy św. Paweł mówi o Jezusie, że „Jego to ustanowił Bóg

narzędziem przebłagania przez wiarę mocą Jego krwi" (Rz 3, 25), oznacza to, że w Jego

człowieczeństwie „Bóg jednał ze sobą świat" (2 Kor 5, 19).

7 Por. Łk 1, 31.

8 Por. Ps 51, 6.

9 Por. Ps 51, 12.

10 Por. Ps 79, 9.

11 Por. Dz 5, 41; 3 J 7.

12 Por. J 3, 18; Dz 2, 21.

13 Por. Rz 10, 6-13.

14 Por. Dz 9, 14; Jk 2, 7.

15 Por. Kpł 16, 15-16; Syr 50, 20; Hbr 9, 7.

16 Por. Wj 25, 22; Kpł 16, 2; Lb 7, 89; Hbr 9, 5. 17 Por. J 12, 28.

434 Zmartwychwstanie Jezusa otacza chwałą imię Boga Zbawiciela17, ponieważ odtąd

właśnie imię Jezus ukazuje w pełni najwyższą moc imienia, które jest „ponad wszelkie imię"

(Flp 2, 9). Złe duchy boją się Jego imienia18 i w Jego imię uczniowie dokonują cudów19,

ponieważ Ojciec udzieli im wszystkiego, o co Go poproszą w imię Jezusa20.

435 Imię Jezus znajduje się w centrum modlitwy chrześcijańskiej. Wszystkie modlitwy

liturgiczne kończą się formułą: „Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa". Punktem

kulminacyjnym modlitwy „Zdrowaś Maryjo" są słowa: „i błogosławiony owoc żywota

Twojego, Jezus". Wschodnia modlitwa serca, nazywana „modlitwą Jezusową", mówi: „Panie,

Jezu Chryste, Synu Boga żywego, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem". Wielu chrześcijan

umiera, jak św. Joanna d'Arc, z imieniem „Jezus" na ustach.

II. Chrystus

436 Chrystus jest greckim tłumaczeniem hebrajskiego pojęcia „Mesjasz", które znaczy

„namaszczony". Pojęcie to stało się imieniem własnym Jezusa, ponieważ On doskonale

wypełnił Boskie posłanie, które pojęcie to oznacza. Istotnie, w Izraelu namaszczano w imię

Boże tych, którzy zostali konsekrowani przez Boga do misji zleconej przez Niego. Byli to

królowie21, kapłani22, a w rzadkich przypadkach prorocy23. Takim namaszczonym miał być

przede wszystkim Mesjasz, którego Bóg miał posłać, by zapoczątkował ostatecznie Jego

Królestwo24. Mesjasz miał być namaszczony Duchem Pańskim25 równocześnie jako król i

kapłan26, ale także jako prorok27. Jezus wypełnił mesjańską nadzieję Izraela w potrójnej

funkcji kapłana, proroka i króla.

18 Por. Dz 16, 16-18; 19, 13-16.

19 Por. Mk 16, 17.

20 Por. J 15, 16.

21 Por. 1 Sm 9, 16; 10, 1; 16, 1. 12-13; 1 Kri 1, 39.

22 Por. Wj 29, 7; Kpł 8, 12.

23 Por. 1 Kri 19, 16.

24 Por. Ps 2, 2; Dz 4, 26-27.

25 Por. Iz 11, 2.

26 Por. Za 4, 14; 6, 13.

27 Por. Iz 61, 1; Łk 4, 16-21.

437 Anioł ogłosił pasterzom narodzenie Jezusa jako narodziny obiecanego Izraelowi

Mesjasza: „Dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan"

(Łk 2, 11). Od początku jest On Tym, „którego Ojciec poświęcił i posłał na świat" (J 10, 36),

który począł się jako „święty" (Łk 1, 35) w dziewiczym łonie Maryi. Józef został powołany

przez Boga, by wziął do siebie Maryję, swoją Małżonkę, „albowiem z Ducha Świętego jest

to, co się w Niej poczęło" (Mt 1, 20), oraz żeby Jezus, „zwany Chrystusem", narodził się z

Małżonki Józefa w mesjańskim potomstwie Dawida (Mt 1, 16)28.

438 Konsekracja mesjańska Jezusa ukazuje Jego Boskie posłanie. „Na to zresztą wskazuje

samo Jego imię, ponieważ w imieniu Chrystusa kryje się Ten, który namaścił, Ten, który

został namaszczony, i samo namaszczenie, którym został namaszczony. Tym, który namaścił,

jest Ojciec; Tym, który został namaszczony, jest Syn; a został namaszczony w Duchu, który

jest Namaszczeniem"29. Wieczna konsekracja mesjańska Syna objawiła się w czasie Jego

ziemskiego życia podczas chrztu udzielonego Mu przez Jana, gdy „Bóg namaścił (Go)

Duchem Świętym i mocą" (Dz 10, 38), „aby On się objawił Izraelowi" (J 1, 31) jako Mesjasz.

Jego dzieła i Jego słowa pozwolą poznać Go jako „Świętego Bożego" (Mk 1, 24; J 6, 69; Dz

3, 14).

439 Wielu żydów, a nawet niektórzy poganie podzielający ich nadzieję, rozpoznali w

Jezusie podstawowe cechy mesjańskiego „syna Dawida" obiecanego przez Boga Izraelowi30.

Jezus przyjął tytuł Mesjasza, do którego miał prawo31, ale nie bez pewnej rezerwy, ponieważ

ten tytuł był rozumiany przez pewną grupę Jemu współczesnych w sposób zbyt ludzki32,

przede wszystkim polityczny33.

440 Jezus przyjął wyznanie wiary Piotra, który uznał w Nim Mesjasza, zapowiadając bliską

mękę Syna Człowieczego34. Odsłonił autentyczną treść swojego mesjańskiego królowania,

zarówno w transcendentnej tożsamości Syna Człowieczego, „który z nieba zstąpił" (J 3,

13)35, jak też w swoim posłaniu odkupieńczym jako cierpiący Sługa: „Syn Człowieczy... nie

przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć i dać swoje życie na okup za wielu" (Mt 20,

28)36. Dlatego prawdziwe znaczenie Jego królowania ukazało się dopiero z wysokości

krzyża37. Po Jego zmartwychwstaniu natomiast Jego królowanie mesjańskie będzie już

mogło być ogłoszone przez Piotra wobec ludu Bożego: „Niech cały dom Izraela wie z

niewzruszoną pewnością, że tego Jezusa, którego wyście ukrzyżowali, uczynił Bóg i Panem, i

Mesjaszem" (Dz 2, 36).

28 Por. Rz 1, 3; 2 Tm 2, 8; Ap 22, 16.

29 Św. Ireneusz, Adversus haereses, III, 18, 3.

30 Por. Mt 2, 2; 9, 27; 12, 23; 15, 22; 20, 30; 21, 9. 15

31 Por. J 4, 25-26; 11, 27.

32 Por. Mt 22, 41-46.

33 Por. J 6, 15; Łk 24, 21.

34 Por. Mt 16, 16-23.

35 Por. J 6, 62; Dn 7, 13.

36 Por. Iz 53, 10-12.

37 Por. J 19, 19-22; Łk 23, 39-43.

III. Jedyny Syn Boży

441 W Starym Testamencie tytuł syna Bożego jest nadawany aniołom38, ludowi

wybranemu39, dzieciom Izraela40 oraz jego królom41. Oznacza on wówczas przybrane

synostwo, które wprowadza między Bogiem i stworzeniem związki szczególnej bliskości.

Gdy obiecany Król-Mesjasz jest nazywany „synem Bożym"42, to zgodnie z dosłownym

sensem tych tekstów, nie oznacza to w sposób konieczny, że byłby On kimś więcej niż

człowiekiem. Ci, którzy określili Jezusa jako Mesjasza Izraela43, być może nie zamierzali

przez to powiedzieć niczego więcej44.

442 Inaczej jest jednak w przypadku Piotra, gdy wyznaje Jezusa jako Chrystusa, Syna „Boga

żywego" (Mt 16, 16), ponieważ Jezus odpowiada mu uroczyście: „Nie objawiły ci tego ciało i

krew, lecz Ojciec mój, który jest w niebie" (Mt 16, 17). Tak samo powie Paweł o swoim

nawróceniu na drodze do Damaszku: „Gdy jednak spodobało się Temu, który wybrał mnie

jeszcze w łonie matki mojej i powołał łaską swoją, aby objawić Syna swego we mnie, bym

Ewangelię o Nim głosił poganom..." (Ga 1, 15-16). „Zaraz zaczął głosić w synagogach, że

Jezus jest Synem Bożym" (Dz 9, 20). Od początku45 będzie to centrum wiary apostolskiej46,

którą wyznał najpierw Piotr jako fundament Kościoła47.

443 Jeśli Piotr mógł rozpoznać transcendentny charakter Bożego synostwa Jezusa -

Mesjasza, to dlatego że On pozwolił mu wyraźnie to zrozumieć. Na pytanie oskarżycieli

przed Sanhedrynem: „Więc Ty jesteś Synem Bożym?", Jezus odpowiedział: „Tak. Jestem

Nim" (Łk 22, 70)48. Już wcześniej Jezus określił się jako „Syn", który zna Ojca49, który

różni się od „sług", posyłanych poprzednio przez Boga do Jego ludu50, i który przewyższa

samych aniołów51. Odróżnił swoje synostwo od synostwa swoich uczniów, nie mówiąc

nigdy „Ojcze nasz"52, z wyjątkiem sytuacji, gdy im polecił: „Wy zatem tak się módlcie:

Ojcze nasz" (Mt 6, 8-9); podkreślił także takie rozróżnienie: „Ojciec mój i Ojciec wasz" (J 20,

17).

38 Por. Pwt 32, 8 LXX; Hi 1, 6.

39 Por. Wj 4, 22; Oz 11, 1; Jr 3, 19; Syr 36, 11; Mdr 18, 13.

40 Por. Pwt 14, 1; Oz 2, 1.

41 Por. 2 Sm 7, 14; Ps 82, 6.

42 Por. 1 Krn 17, 13; Ps 2, 7.

43 Por. Mt 27, 54.

44 Por. Łk 23, 47.

45 Por. 1 Tes 1, 10.

46 Por. J 20, 31.

47 Por. Mt 16, 18.

48 Por. Mt 26, 64; Mk 14, 61.

49 Por. Mt 11, 27; 21, 37-38.

50 Por. Mt 21, 34-36.

51 Por. Mt 24, 36.

52 Por. Mt 5, 48; 6, 8; 7, 21; Łk 11, 13.

444 Ewangelie przytaczają w dwóch uroczystych chwilach - podczas Chrztu i Przemienienia

Chrystusa - głos Ojca, który określa Go jako swego „Syna umiłowanego"53. Sam Jezus

określa się jako „Jednorodzony" Syn Boga (J 3, 16) i przez ten tytuł potwierdza swoją

wieczną preegzystencję54. Domaga się On wiary „w imię Jednorodzonego Syna Bożego" (J

3, 18). To wyznanie chrześcijańskie pojawia się już w zawołaniu setnika wobec

ukrzyżowanego Jezusa: „Prawdziwie, ten człowiek był Synem Bożym" (Mk 15, 39). Tylko w

Misterium Paschalnym wierzący może nadać tytułowi „Syn Boży" pełne znaczenie.

445 Po zmartwychwstaniu Chrystusa Jego Boskie synostwo ukazuje się w mocy Jego

uwielbionego człowieczeństwa; Jezus został ustanowiony „według Ducha Świętości przez

powstanie z martwych pełnym mocy Synem Bożym" (Rz 1, 4)55. Apostołowie będą mogli

wyznać: „Oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen

łaski i prawdy" (J 1, 14).

IV. Pan

446 W greckim tłumaczeniu ksiąg Starego Testamentu niewypowiedziane imię, pod którym

Bóg objawił się Mojżeszowi56: JHWH, zostało oddane przez Kyrios (Pan). Pan staje się od

tej chwili powszechnym imieniem określającym Boskość Boga Izraela. Nowy Testament

posługuje się tytułem „Pan" w sensie ścisłym tak w odniesieniu do Ojca, jak również, co jest

nowością, w odniesieniu do Jezusa, uznanego w ten sposób za samego Boga57.

447 Sam Jezus przypisuje sobie w sposób ukryty ten tytuł, gdy dyskutuje z faryzeuszami o

sensie Psalmu 110 58, a także w sposób bezpośredni, gdy zwraca się do Apostołów59. W

czasie całego życia publicznego Jezusa znaki Jego panowania nad naturą, nad chorobami, nad

demonami, nad śmiercią i grzechem, ukazywały Jego Boską najwyższą władzę.

448 Bardzo często w Ewangeliach ludzie zwracają się do Jezusa, nazywając Go „Panem".

Tytuł ten świadczy o szacunku i zaufaniu tych, którzy zbliżają się do Jezusa oraz oczekują od

Niego pomocy i uzdrowienia60. Wypowiadany za natchnieniem Ducha Świętego, ten tytuł

wyraża uznanie Boskiego misterium Jezusa61. W spotkaniu z Jezusem zmartwychwstałym

staje się adoracją: „Pan mój i Bóg mój!" (J 20, 28). Przybiera wtedy znamię miłości i

przywiązania, które pozostanie charakterystyczne dla tradycji chrześcijańskiej: „To jest Pan!"

(J 21, 7).

53 Por. Mt 3, 17; 17, 5.

54 Por. J 10, 36.

55 Por. Dz 13, 33.

56 Por. Wj 3, 14.

57 Por. 1 Kor 2, 8.

58 Por. Mt 22, 41-46; por. także Dz 2, 34-36; Hbr 1,13.

59 Por. J 13, 13.

60 Por. Mt 8, 2; 14, 30; 15, 22 i in.

61 Por. Łk 1, 43; 2, 11.

449 Przypisując Jezusowi Boski tytuł Pana, pierwsze wyznania wiary Kościoła od początku

stwierdzają62, że moc, cześć i chwała należne Bogu Ojcu przysługują także Jezusowi63,

ponieważ istnieje On „w postaci Bożej" (Flp 2, 6), a Ojciec potwierdził to panowanie Jezusa,

wskrzeszając Go z martwych i wywyższając Go w swojej chwale64.

450 Od początku historii chrześcijańskiej stwierdzenie panowania Jezusa nad światem i nad

historią65 oznacza także uznanie, że człowiek nie może w sposób absolutny poddać swojej

wolności osobistej żadnej władzy ziemskiej, ale wyłącznie Bogu Ojcu i Panu Jezusowi

Chrystusowi: Cezar nie jest „Panem"66. „Kościół... wierzy, że klucz, ośrodek i cel całej

ludzkiej historii znajduje się w jego Panu i Nauczycielu"67.

451 Modlitwa chrześcijańska jest przeniknięta tytułem „Pan", czy to będzie zaproszenie do

modlitwy: „Pan z wami", czy jej zakończenie „przez naszego Pana Jezusa Chrystusa", czy

wreszcie pełne ufności i nadziei wołanie: Maran atha (Pan przychodzi!) lub Marana tha

(Przyjdź, Panie!) (1 Kor 16, 22); „Amen. Przyjdź, Panie Jezu!" (Ap 22, 20).

W skrócie

452 Imię „Jezus" oznacza „Bóg zbawia". Dziecię narodzone z Dziewicy Maryi jest nazwane

imieniem „Jezus", „On bowiem zbawi swój lud od jego grzechów" (Mt 1, 21): „Nie dano

ludziom pod niebem żadnego innego imienia, w którym moglibyśmy być zbawieni" (Dz 4, 12).

453 Imię „Chrystus" oznacza „Namaszczony", „Mesjasz". Jezus jest Chrystusem, ponieważ

„Bóg namaścił (Go) Duchem Świętym i mocą" (Dz 10, 38). On był „Tym, który ma przyjść"

(Łk 7,19), przedmiotem „nadziei Izraela" (Dz28, 20).

454 Imię „Syn Boży" oznacza jedyną i wieczną relację Jezusa Chrystusa do Boga, Jego

Ojca: On jest jedynym Synem Ojca68 i samym Bogiem69. Wiara, że Jezus Chrystus jest

Synem Bożym, jest konieczna, by być chrześcijaninem70.

455 Imię „Pan" oznacza Boskie panowanie. Wyznawać lub wzywać Jezusa jako Pana,

oznacza wierzyć w Jego Boskość. „Nikt... nie może powiedzieć bez pomocy Ducha Świętego:

«Panem jest Jezus»" (1 Kor 12, 3).

62 Por. Dz 2, 34-36.

63 Por. Rz 9, 5; Tt 2, 13; Ap 5, 13.

64 Por. Rz 10, 9; 1 Kor 12, 3; Flp 2, 9-11.

65 Por. Ap 11, 15.

66 Por. Mk 12, 17; Dz 5, 29.

67 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 10; por. 45.

68 Por. J 1, 14. 18; 3, 16. 18.

69 Por. J 1, 1.

70 Por. Dz 8, 37; 1 J 2, 23

Artykuł trzeci

„JEZUS CHRYSTUS POCZĄŁ SIĘ Z DUCHA ŚWIĘTEGO, NARODZIŁ SIĘ Z

MARYI PANNY"

Paragraf pierwszy

SYN BOŻY STAŁ SIĘ CZŁOWIEKIEM

I. Dlaczego Słowo stało się ciałem?

456 Odpowiadając na to pytanie, wyznajemy w Credo Nicejsko-Konstantynopolitańskim:

„Dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba. I za sprawą Ducha Świętego przyjął

ciało z Maryi Dziewicy".

457 Słowo stało się ciałem, aby nas zbawić i pojednać z Bogiem. Bóg „sam nas umiłował i

posłał Syna swojego jako ofiarę przebłagalną za nasze grzechy" (1 J 4, 10). „Ojciec zesłał

Syna jako Zbawiciela świata" (1 J 4, 14). „On się objawił po to, aby zgładzić grzechy" (1 J 3,

5).

Nasza chora natura wymagała uzdrowienia; upadła - potrzebowała podniesienia, martwa

- wskrzeszenia. Utraciliśmy posiadanie dobra, trzeba było je nam przywrócić. Byliśmy

zamknięci w ciemnościach, trzeba było przynieść nam światło. Będąc w niewoli,

oczekiwaliśmy Zbawiciela; jako więźniowie potrzebowaliśmy pomocy, jako niewolnicy

wyzwoliciela. Czy te powody były bez znaczenia? Czy nie zasługiwały one na

wzruszenie Boga, na to, by zniżył się aż do poziomu naszej ludzkiej natury i nawiedził

ją, skoro ludzkość znajdowała się w tak opłakanym i nieszczęśliwym stanie?71

458 Słowo stało się ciałem, abyśmy poznali w ten sposób miłość Bożą: „W tym objawiła się

miłość Boga ku nam, że zesłał Syna swego Jednorodzonego na świat, abyśmy życie mieli

dzięki Niemu" (1 J 4, 9). „Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego

dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne" (J 3, 16).

459 Słowo stało się ciałem, by być dla nas wzorem świętości: „Weźcie moje jarzmo na siebie

i uczcie się ode Mnie..." (Mt 11, 29). „Ja jestem drogą i prawdą, i życiem. Nikt nie przychodzi

do Ojca inaczej jak tylko przeze Mnie" (J 14, 6). Na Górze Przemienienia Ojciec daje

polecenie: „Jego słuchajcie" (Mk 9, 7)72. Jest On rzeczywiście wzorem błogosławieństw i

normą nowego Prawa: „To jest moje przykazanie, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja

was umiłowałem" (J 15, 12). Miłość ta zakłada rzeczywistą ofiarę z siebie w pójściu za

Nim73.

460 Słowo stało się ciałem, by uczynić nas „uczestnikami Boskiej natury" (2 P 1, 4). „Taka

jest racja, dla której Słowo stało się człowiekiem, Syn Boży Synem Człowieczym: aby

człowiek, jednocząc się ze Słowem i przyjmując w ten sposób synostwo Boże, stał się synem

Bożym"74. „Istotnie, Syn Boży stał się człowiekiem, aby uczynić nas Bogiem"75. Unigenitus

Dei Filius, suae divinitatis volens nos esse participes, naturam nostram assumpsit, ut homines

deos faceret factus homo - „Jednorodzony Syn Boży, chcąc uczynić nas uczestnikami swego

Bóstwa, przyjął naszą naturę, aby stawszy się człowiekiem, uczynić ludzi bogami"76.

II. Wcielenie

461 Opierając się na słowach św. Jana („Słowo stało się ciałem", J 1, 14), Kościół nazywa

„Wcieleniem" fakt, że Syn Boży przyjął naturę ludzką, by dokonać w niej naszego zbawienia.

Kościół opiewa misterium Wcielenia w hymnie przytoczonym przez św. Pawła:

To dążenie niech was ożywia; ono też było w Chrystusie Jezusie. On, istniejąc w

postaci Bożej, nie skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił

samego siebie, przyjąwszy postać sługi, stawszy się podobnym do ludzi. A w

zewnętrznym przejawie uznany za człowieka, uniżył samego siebie, stawszy się

posłusznym aż do śmierci - i to śmierci krzyżowej (Flp 2, 5-8)77.

462 O tej samej tajemnicy mówi List do Hebrajczyków:

Przeto przychodząc na świat, mówi (Chrystus): Ofiary ani daru nie chciałeś, aleś Mi

utworzył ciało; całopalenia i ofiary za grzech nie podobały się Tobie. Wtedy rzekłem:

Oto idę... abym spełniał wolę Twoją, Boże (Hbr 10, 5-7, cytując Ps 40, 7-9 LXX).

71 Św. Grzegorz z Nyssy, Oratio catechetica, 15: PG 45, 48 B.

72 Por. Pwt 6, 4-5.

73 Por. Mk 8, 34.

74 Św. Ireneusz, Adversus haereses, III, 19, 1.

75 Św. Atanazy, De incarnatione, 54, 3: PG 25, 192 B.

76 Św. Tomasz z Akwinu, Opuscułum 57 in fest o Corporis Christi, 1.

77 Por. Liturgia Godzin, Kantyk w I Nieszporach niedzieli.

463 Wiara w prawdziwe Wcielenie Syna Bożego jest znakiem wyróżniającym wiarę

chrześcijańską: „Po tym poznajecie Ducha Bożego: każdy duch, który uznaje, że Jezus

Chrystus przyszedł w ciele, jest z Boga" (1 J 4, 2). Takie jest od samego początku radosne

przekonanie Kościoła, gdy sławi „wielką tajemnicę pobożności" - Chrystusa, który „objawił

się w ciele" (1 Tm 3, 16).

III. Prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek

464 Jedyne i całkowicie wyjątkowe wydarzenie Wcielenia Syna Bożego nie oznacza, że

Jezus Chrystus jest częściowo Bogiem i częściowo człowiekiem, ani że jest ono wynikiem

niejasnego pomieszania tego, co Boskie, i tego, co ludzkie. Syn Boży stał się prawdziwie

człowiekiem, pozostając prawdziwie Bogiem. Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i

prawdziwym człowiekiem. Kościół musiał bronić tej prawdy wiary i wyjaśniać ją w

pierwszych wiekach, odpowiadając na herezje, które ją fałszowały.

465 Pierwsze herezje negowały nie tyle Bóstwo Chrystusa, ile raczej Jego prawdziwe

człowieczeństwo (doketyzm gnostycki). Od czasów apostolskich wiara chrześcijańska kładła

nacisk na prawdziwe Wcielenie Syna Bożego, który „przyszedł w ciele"78. W trzecim wieku

Kościół na synodzie w Antiochii musiał orzec przeciw Pawłowi z Samosaty, że Jezus

Chrystus jest Synem Bożym przez naturę, a nie przez przybranie (adopcję). Pierwszy sobór

powszechny w Nicei w 325 r. wyznaje w swoim Credo, że Syn Boży jest „zrodzony, a nie

stworzony, współistotny Ojcu" (homousios), i potępia Ariusza, który przyjmował, że „Syn

Boży pochodził z nicości"79 i „z innej substancji niż Ojciec"80.

466 Herezja nestoriańska widziała w Chrystusie osobę ludzką połączoną z Osobą Boską

Syna Bożego. Przeciwstawiając się tej herezji, św. Cyryl Aleksandryjski i trzeci sobór

powszechny w Efezie w 431 r. wyznali, że „Słowo, jednocząc się przez unię hipostatyczną z

ciałem ożywianym duszą rozumną, stało się człowiekiem"81. Człowieczeństwo Chrystusa nie

ma innego podmiotu niż Boska Osoba Syna Bożego, który przyjął je i uczynił swoim od

chwili swego poczęcia. Na tej podstawie Sobór Efeski ogłosił w 431 r., że Maryja stała się

prawdziwie Matką Bożą przez ludzkie poczęcie Syna Bożego w swoim łonie: „(Nazywa się

Ją Matką Bożą) nie dlatego, że Słowo Boże wzięło od Niej swoją Boską naturę, ale dlatego że

narodziło się z Niej święte ciało obdarzone duszą rozumną, z którym Słowo zjednoczone

hipostatycznie narodziło się, jak się mówi, według ciała"82.

78 Por. 1 J 4, 2-3; 2 J 7.

79 Sobór Nicejski I: DS 130.

80 Tamże, 126.

81 Sobór Efeski: DS 250.

82 Sobór Efeski: DS 251.

467 Monofizyci twierdzili, że natura ludzka jako taka przestała istnieć w Chrystusie, gdyż

została przyjęta przez Boską Osobę Syna Bożego. Przeciwstawiając się tej herezji, czwarty

sobór powszechny w Chalcedonie w 451 r. wyznał:

Idąc za świętymi Ojcami, uczymy jednogłośnie wyznawać, że jest jeden i ten sam Syn,

nasz Pan Jezus Chrystus, doskonały w Bóstwie i doskonały w człowieczeństwie,

prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, złożony z duszy rozumnej i z ciała, współistotny

Ojcu co do Bóstwa, współistotny nam co do człowieczeństwa, „we wszystkim... z

wyjątkiem grzechu" (Hbr 4, 15). Przed wiekami zrodzony z Ojca jako Bóg, w ostatnich

czasach narodził się dla nas i dla naszego zbawienia jako człowiek z Maryi Dziewicy,

Bożej Rodzicielki.

Jeden i ten sam Chrystus Pan, Syn Jednorodzony, ma być uznany w dwóch naturach bez

pomieszania, bez zamiany, bez podziału i bez rozłączenia. Nigdy nie została usunięta

różnica natur przez ich zjednoczenie, lecz właściwości każdej z nich są zachowane i

zjednoczone w jednej osobie i w jednej hipostazie83.

468 Po Soborze Chalcedońskim niektórzy uważali ludzką naturę Chrystusa za jakiś rodzaj

podmiotu osobowego. Piąty sobór powszechny w Konstantynopolu w 553 r. wyznał przeciw

nim o Chrystusie: „Jest tylko jedna hipostaza (czyli osoba), którą jest nasz Pan Jezus

Chrystus, Jeden z Trójcy Świętej'84. Wszystko w człowieczeństwie Chrystusa powinno więc

być przypisywane Jego Osobie Boskiej jako właściwemu podmiotowi85, nie tylko cuda, lecz

także cierpienia86, a nawet śmierć: „Nasz Pan Jezus Chrystus, który w swoim ciele został

ukrzyżowany, jest prawdziwym Bogiem, Panem chwały i Jednym z Trójcy Świętej"87.

469 Kościół wyznaje w ten sposób, że Jezus jest niepodzielnie prawdziwym Bogiem i

prawdziwym człowiekiem. Jest On prawdziwie Synem Bożym, który stał się człowiekiem,

naszym bratem, nie przestając przez to być Bogiem, naszym Panem:

„Niezmienny w swoim Bóstwie, przyjął to, co ludzkie" - śpiewa liturgia rzymska88.

Liturgia św. Jana Chryzostoma głosi i śpiewa: „O Synu Jedyny i Słowo Boga, będąc

nieśmiertelny, raczyłeś dla naszego zbawienia przyjąć ciało ze świętej Bożej

Rodzicielki i zawsze Dziewicy Maryi. Bez żadnej odmiany stałeś się człowiekiem i

zostałeś ukrzyżowany. O Chryste Boże, który przez swoją śmierć zniweczyłeś śmierć,

który jesteś Jednym z Trójcy Świętej, uwielbiony z Ojcem i Duchem Świętym, zbaw

nas!"89

83 Sobór Chalcedoński: DS 301-302.

84 Sobór Konstantynopolitański II: DS 424.

85 Por. Sobór Efeski: DS 255.

86 Por. Sobór Konstantynopolitański II: DS 424.

87 Tamże, 432.

88 Liturgia Godzin, I, Antyfona do pieśni Zachariasza z Jutrzni 1 stycznia; por. św. Leon Wielki, Sermones, 21,

2-3: PL 54, 12 A.

89 Liturgia bizantyjska, troparion O Monoghenis.

IV. W jaki sposób Syn Boży jest człowiekiem?

470 Ponieważ w tajemniczym zjednoczeniu Wcielenia „przybrana natura nie uległa

zniszczeniu"90, Kościół doszedł w ciągu wieków do wyznania pełnej rzeczywistości ludzkiej

duszy Chrystusa, z jej działaniami rozumu i woli, oraz Jego ludzkiego ciała. Równocześnie

jednak za każdym razem musiał przypominać, że ludzka natura Chrystusa należy na własność

do Boskiej Osoby Syna Bożego, przez którą została przyjęta. Wszystko to, kim On jest, i to,

co czyni w niej, należy do „Jednego z Trójcy". Syn Boży udziela więc swojemu

człowieczeństwu swojego osobowego sposobu istnienia w Trójcy. Zarówno w swojej duszy,

jak w swoim ciele Chrystus wyraża więc po ludzku Boskie życie Trójcy91:

Syn Boży... ludzkimi rękoma pracował, ludzkim myślał umysłem, ludzką działał wolą,

ludzkim sercem kochał, urodzony z Maryi Dziewicy, stał się prawdziwie jednym z nas,

we wszystkim do nas podobnym oprócz grzechu92.

Dusza ludzka i ludzkie poznanie Chrystusa

471 Apolinary z Laodycei przyjmował, że w Chrystusie Słowo zastąpiło duszę lub ducha.

Przeciw temu błędowi Kościół wyznał, że wieczny Syn przyjął także rozumną duszę

ludzką93.

472 Dusza ludzka, którą przyjął Syn Boży, jest wyposażona w prawdziwe ludzkie poznanie.

Jako takie nie mogło być ono nieograniczone; realizowało się w warunkach historycznych

Jego istnienia w czasie i przestrzeni. Dlatego Syn Boży, stając się człowiekiem, mógł

wzrastać „w mądrości, w latach i w łasce" (Łk 2, 52), a także zdobywać wiadomości o tym,

czego, będąc człowiekiem, trzeba uczyć się w sposób doświadczalny94. Odpowiadało to

rzeczywistości Jego dobrowolnego uniżenia w „postaci sługi" (Flp 2, 7).

473 Równocześnie jednak to prawdziwe ludzkie poznanie Syna Bożego wyrażało Boskie

życie Jego Osoby95. „Ludzka natura Syna Bożego, nie sama przez się, ale przez swoje

zjednoczenie ze Słowem, poznawała i ukazywała w sobie wszystko, co przysługuje Bogu"96.

Przede wszystkim odnosi się to do wewnętrznego i bezpośredniego poznania Ojca przez Syna

Bożego, który stał się człowiekiem97. Syn ujawniał także w swoim ludzkim poznaniu Boską

zdolność przenikania myśli ukrytych w ludzkich sercach98.

90 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 22.

91 Por. J 14, 9-10.

92 Sobór Watykański II, konst. Gaudium et spes, 22.

93 Por. Damazy I, List do biskupów wschodnich: DS 149.

94 Por. Mk 6, 38; 8, 27; J 11, 34 i in.

95 Por. św. Grzegorz Wielki, list Sicut aqua: DS 475.

96 Św. Maksym Wyznawca, Quaestiones et dubia, 66: PG 90, 840 A.

97 Por. Mk 14, 36; Mt 11, 27; J 1, 18; 8, 55.

98 Por. Mk 2, 8; J 2, 25; 6, 61.

474 Na mocy zjednoczenia z Boską mądrością w Osobie Słowa Wcielonego ludzkie

poznanie Chrystusa w pełni uczestniczyło w znajomości wiecznych zamysłów, które

przyszedł objawić99. Jezus wprawdzie stwierdza, że nie zna tych zamysłów100, ale w innym

miejscu wyjaśnia, że nie otrzymał polecenia, by to objawić101.

Ludzka wola Chrystusa

475 W podobny sposób Kościół wyznał na szóstym soborze powszechnym102, że Chrystus

posiada dwie wole i dwa działania naturalne, Boskie i ludzkie, nie przeciwstawne, ale

współdziałające. Słowo, które stało się ciałem, chciało więc po ludzku - w posłuszeństwie

swemu Ojcu - tego wszystkiego, co w sposób Boski razem z Ojcem i Duchem Świętym

zdecydowało dla naszego zbawienia103. Ludzka wola Chrystusa „idzie za Jego wolą Bożą,

nie sprzeciwiając się jej ani nie opierając, ale raczej podporządkowując się tej Boskiej i

wszechmocnej woli"104.

Prawdziwe ciało Chrystusa

476 Ponieważ Słowo stało się ciałem, przyjmując prawdziwe człowieczeństwo, przyjęło

także jego ograniczenia105. Na tej podstawie ludzkie oblicze Jezusa może być

„przedstawiane"106. Na siódmym soborze powszechnym Kościół uznał za dozwolone

ukazywanie go na świętych obrazach107.

477 Równocześnie Kościół zawsze twierdził, że w ciele Jezusa Bóg, „będąc niewidzialny,

ukazał się naszym oczom"108. Indywidualne cechy ciała Chrystusa rzeczywiście wyrażają

Boską Osobę Syna Bożego. Uczynił On swoimi rysy swojego ludzkiego ciała do tego stopnia,

że namalowane na świętym obrazie mogą być otaczane kultem, ponieważ wierzący, który

czci Jego obraz, „czci osobę, którą obraz przedstawia"109.

99 Por. Mk 8, 31; 9, 31; 10, 33-34; 14, 18-20. 26-30.

100 Por. Mk 13, 32.

101 Por. Dz 1, 7.

102 Sobór Konstantynopolitański III (681).

103 Por. Sobór Konstantynopolitański III: DS 556-559.

104 Tamże, 556.

105 Por. Synod Laterański (649): DS 504.

106 Por. Ga 3, 1.

107 Sobór Nicejski II (787): DS 600-603.

108 Mszał Rzymski, II Prefacja o Narodzeniu Pańskim.

109 Sobór Nicejski II (787): DS 601.

Serce Słowa Wcielonego

478 Jezus w czasie swego ziemskiego życia, swojej agonii i swojej męki poznał i umiłował

nas wszystkich i każdego z osobna oraz wydał się za każdego z nas: „Syn Boży... umiłował

mnie i samego siebie wydał za mnie" (Ga 2, 20). Umiłował nas wszystkich ludzkim sercem. Z

tego powodu Najświętsze Serce Jezusa, przebite za nasze grzechy i dla naszego

zbawienia110, „jest uważane za znak i wyjątkowy symbol tej miłości, którą Boski Odkupiciel

miłuje nieustannie Wiecznego Ojca i wszystkich ludzi bez wyjątku"111.

W skrócie

479 W czasie ustalonym przez Boga wcielił się Jedyny Syn Ojca, wieczne Słowo, to znaczy

Słowo i substancjalny Obraz Ojca; nie tracąc natury Boskiej, przyjął naturę ludzką.

480 Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem w jedności swojej

Osoby Boskiej; z tej racji jest On jedynym Pośrednikiem między Bogiem i ludźmi.

481 Chrystus ma dwie natury, Boską i ludzką, nie pomieszane, ale zjednoczone w jednej

Osobie Syna Bożego.

482 Chrystus, będąc prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem, ma ludzki rozum i

wolę, doskonale zgodne oraz podporządkowane Jego Boskiemu rozumowi i woli, które

posiada wspólnie z Ojcem i Duchem Świętym.

483 Wcielenie stanowi więc tajemnicę przedziwnego zjednoczenia natury Boskiej i natury

ludzkiej w jedynej Osobie Słowa.

Paragraf drugi

„POCZĄŁ SIĘ Z DUCHA ŚWIĘTEGO, NARODZIŁ SIĘ Z MARYI PANNY"

I. Począł się z Ducha Świętego...

484 Zwiastowanie Maryi zapoczątkowuje „pełnię czasu" (Ga 4, 4), to znaczy wypełnienie

czasu obietnic i przygotowań. Maryja jest powołana do poczęcia Tego, w którym zamieszka

„cała Pełnia: Bóstwo, na sposób ciała" (Kol 2, 9). Boska odpowiedź na Jej pytanie: „Jakże się

to stanie, skoro nie znam męża?" (Łk 1, 34), mówi o mocy Ducha Świętego: „Duch Święty

zstąpi na Ciebie" (Łk 1, 35).

110 Por. J 19, 34.

111 Pius XII, enc. Haurietis aquas: DS 3924; por. tenże, enc. Mystici Corporis: DS 3812.

485 Posłanie Ducha Świętego jest zawsze połączone z posłaniem Syna i skierowane do

niego112. Duch Święty, który jest „Panem i Ożywicielem", zostaje posłany, aby uświęcić

łono Maryi Dziewicy i w sposób Boski uczynić je płodnym; sprawia On, że Maryja poczęła

wiecznego Syna Ojca w człowieczeństwie, które wziął od Niej.

486 Jedyny Syn Ojca, poczęty jako człowiek w łonie Maryi Dziewicy, jest „Chrystusem", to

znaczy namaszczonym przez Ducha Świętego113 od początku swego ziemskiego życia,

chociaż będzie objawiał się stopniowo: pasterzom114, mędrcom115, Janowi

Chrzcicielowi116, uczniom117. Całe życie Jezusa Chrystusa będzie więc ukazywać, że „Bóg

namaścił (Go) Duchem Świętym i mocą" (Dz 10, 38).

II. ...narodził się z Maryi Dziewicy

487 Wiara katolicka w odniesieniu do Maryi opiera się na wierze w Chrystusa, a to, czego

naucza ona o Maryi, wyjaśnia z kolei wiarę w Chrystusa.

Przeznaczenie Maryi

488 „Zesłał Bóg Syna swego" (Ga 4, 4), lecz by „utworzyć Mu ciało"118, chciał wolnej

współpracy stworzenia. W tym celu Bóg odwiecznie wybrał na Matkę swego Syna córkę

Izraela, młodą Żydówkę z Nazaretu w Galilei, Dziewicę poślubioną „mężowi, imieniem

Józef, z rodu Dawida; a Dziewicy było na imię Maryja" (Łk 1, 26-27).

Było zaś wolą Ojca miłosierdzia, aby Wcielenie poprzedziła zgoda Tej, która

przeznaczona została na matkę, by w ten sposób, podobnie jak niewiasta przyczyniła się

do śmierci, tak również niewiasta przyczyniła się do życia119.

489 Posłanie Maryi zostało przygotowane w Starym Przymierzu przez posłanie wielu

świętych kobiet. Mimo swojego nieposłuszeństwa Ewa już na początku otrzymuje obietnicę

potomstwa, które odniesie zwycięstwo nad Złym120, oraz obietnicę, że będzie matką

wszystkich żyjących121. Na mocy tej obietnicy Sara poczęła syna mimo swego podeszłego

wieku122. Wbrew wszelkim ludzkim oczekiwaniom Bóg wybiera to, co było uważane za

niemocne i słabe123, by pokazać wierność swojej obietnicy: Annę, matkę Samuela124,

Deborę, Rut, Judytę i Esterę oraz wiele innych kobiet. Maryja „zajmuje pierwsze miejsce

wśród pokornych i ubogich Pana, którzy z ufnością oczekują od Niego zbawienia i dostępują

go. Wraz z Nią wreszcie, wzniosłą Córą Syjonu, po długim oczekiwaniu spełnienia obietnicy,

przychodzi pełnia czasu i nastaje nowa ekonomia zbawienia"125.

112 Por. J 16, 14-15.

113 Por. Mt 1, 20; Łk 1, 35.

114 Por. Łk 2, 8-20.

115 Por. Mt 2, 1-12.

116 Por. J 1, 31-34.

117 Por. J 2, 11.

118 Por. Hbr 10, 5.

119 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 56; por. 61.

120 Por Rdz 3, 15

121 Por. Rdz 3, 20.

122 Por. Rdz 18, 10-14; 21, 1-2.

123 Por. 1 Kor 1, 27.

124 Por. 1 Sm 1.

125 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 55.

Niepokalane Poczęcie

490 Aby być Matką Zbawiciela, „została obdarzona przez Boga godnymi tak wielkiego

zadania darami"126. W chwili Zwiastowania anioł Gabriel pozdrawia Ją jako „pełną łaski"

(Łk 1, 28). Istotnie, by móc dać dobrowolne przyzwolenie wiary na zapowiedź swego

powołania, było konieczne, aby Maryja była całkowicie przeniknięta przez łaskę Bożą.

491 W ciągu wieków Kościół uświadomił sobie, że Maryja, napełniona „łaską" przez Boga

(Łk 1, 28), została odkupiona od chwili swego poczęcia. Właśnie to wyraża dogmat

Niepokalanego Poczęcia, ogłoszony w 1854 r. przez papieża Piusa IX:

Najświętsza Maryja Dziewica od pierwszej chwili swego poczęcia, przez łaskę i

szczególny przywilej Boga wszechmogącego, na mocy przewidzianych zasług Jezusa

Chrystusa, Zbawiciela rodzaju ludzkiego, została zachowana nienaruszona od wszelkiej

zmazy grzechu pierworodnego127.

492 Maryja została „ubogacona od pierwszej chwili poczęcia blaskami szczególnej zaiste

świętości"128; świętość ta pochodzi w całości od Chrystusa; jest Ona „odkupiona w sposób

wznioślejszy ze względu na zasługi swego Syna"129. Bardziej niż wszystkie inne osoby

stworzone Ojciec napełnił Ją „wszelkim błogosławieństwem... na wyżynach niebieskich - w

Chrystusie" (Ef 1, 3). Wybrał Ją „z miłości przed założeniem świata, aby była święta i

nieskalana przed Jego obliczem"130.

126 Tamże, 56.

127 Pius IX, bulla Ineffabilis Deus: DS 2803.

128 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 56.

129 Tamże, 53.

130 Por. Ef 1, 4.

493 Ojcowie Tradycji wschodniej nazywają Maryję „Całą Świętą" (Panaghia), czczą Ją jako

„wolną od wszelkiej zmazy grzechowej, jakby utworzoną przez Ducha Świętego i

ukształtowaną jako nowe stworzenie"131. Dzięki łasce Bożej Maryja przez całe życie

pozostała wolna od wszelkiego grzechu osobistego.

„Niech mi się stanie według słowa twego..."

494 Na zapowiedź, że porodzi „Syna Najwyższego", nie znając męża, mocą Ducha

Świętego132, Maryja odpowiedziała „posłuszeństwem wiary" (Rz 1, 5), pewna, że „dla

Boga... nie ma nic niemożliwego": „Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według

twego słowa" (Łk 1, 37-38). W ten sposób, zgadzając się na słowo Boże, Maryja stała się

Matką Jezusa i przyjmując całym sercem Bożą wolę zbawienia, w czym nie przeszkodził Jej

żaden grzech, oddała się całkowicie osobie i dziełu swego Syna, by dzięki łasce Bożej, pod

zwierzchnictwem Syna i w zjednoczeniu z Nim, służyć tajemnicy Odkupienia133.

Jak powiada św. Ireneusz, „będąc posłuszną, stała się przyczyną zbawienia zarówno dla

siebie, jak i dla całego rodzaju ludzkiego". Toteż niemało Ojców starożytnych w swoim

nauczaniu chętnie wraz z nim stwierdza: „Węzeł splątany przez nieposłuszeństwo Ewy

rozwiązany został przez posłuszeństwo Maryi; co związała przez niewierność dziewica

Ewa, to dziewica Maryja rozwiązała przez wiarę"; przeprowadziwszy zaś to porównanie

z Ewą, nazywają Maryję „matką żyjących" i niejednokrotnie stwierdzają: „śmierć przez

Ewę, życie przez Maryję"134.

Boskie macierzyństwo Maryi

495 Maryja, nazywana w Ewangeliach „Matką Jezusa" (J 2, 1; 19, 25)135, już przed

narodzeniem swego Syna jest ogłoszona przez Elżbietę, pod natchnieniem Ducha Świętego,

„Matką mojego Pana" (Łk 1, 43). Istotnie, Ten, którego poczęła jako człowieka z Ducha

Świętego i który prawdziwie stał się Jej Synem według ciała, nie jest nikim innym jak

wiecznym Synem Ojca, drugą Osobą Trójcy Świętej. Kościół wyznaje, że Maryja jest

rzeczywiście Matką Bożą (Theotokos)136.

Dziewictwo Maryi

496 Już w pierwszych Symbolach wiary137 Kościół wyznawał, że Jezus został poczęty

jedynie przez moc Ducha Świętego w łonie Dziewicy Maryi, stwierdzając także aspekt

cielesny tego wydarzenia: Jezus został poczęty „z Ducha Świętego, bez nasienia

męskiego"138. Ojcowie Kościoła widzą w dziewiczym poczęciu znak, że to rzeczywiście Syn

Boży przyszedł w człowieczeństwie podobnym do naszego.

W ten sposób mówi św. Ignacy Antiocheński (początek II wieku): „Jesteście mocno

przekonani, że nasz Pan jest rzeczywiście z rodu Dawida według ciała139; Synem

Bożym według woli i mocy Bożej140; prawdziwie narodzonym z Dziewicy... On był

prawdziwie w swoim ciele przybity do krzyża pod Poncjuszem Piłatem... prawdziwie

cierpiał, także prawdziwie zmartwychwstał"141.

131 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 56.

132 Por. Łk 1, 28-37.

133 Por. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 56.

134 Tamże.

135 Por. Mt 13, 55; por. św. Ireneusz, Adversus haereses, III, 22, 4.

136 Por. Sobór Efeski: DS 251.

137 Por. DS 10-64.

138 Synod Laterański (649): DS 503.

139 Por. Rz 1, 3.

140 Por. J 1, 13.

141 Św. Ignacy Antiocheński, Epistula ad Smyrnaeos, 1-2.

497 Opowiadania ewangeliczne142 uznają dziewicze poczęcie za dzieło Boże,

przekraczające wszelkie rozumienie i wszelkie ludzkie możliwości143: „Z Ducha Świętego

jest to, co się w Niej poczęło" - mówi anioł do Józefa o Maryi, jego Małżonce (Mt 1, 20).

Kościół widzi w tym wypełnienie Bożej obietnicy danej przez proroka Izajasza: „Oto

Dziewica pocznie i porodzi Syna" (Iz 7, 14; zgodnie z greckim tłumaczeniem Mt 1, 23).

498 Zaniepokojenie wywoływał niekiedy fakt milczenia Ewangelii św. Marka i Listów

Nowego Testamentu o dziewiczym poczęciu przez Maryję. Można było także stawiać sobie

pytanie, czy nie chodzi tu o jakieś legendy lub konstrukcje teologiczne bez podstaw

historycznych. Trzeba na to odpowiedzieć, że wiara w dziewicze poczęcie Jezusa spotkała się

z żywą opozycją, drwinami i niezrozumieniem ze strony niewierzących, żydów i pogan144.

Nie była ona motywowana mitologią pogańską czy jakąś adaptacją ówczesnych idei. Sens

tego wydarzenia jest dostępny tylko dla wiary, która widzi go „w powiązaniu tajemnic

między sobą"145, w całości misteriów Chrystusa, od Wcielenia aż do Paschy. Już św. Ignacy

Antiocheński świadczy o tym powiązaniu: „Książę tego świata nie znał dziewictwa Maryi i

Jej rozwiązania, jak również śmierci Pana; te trzy niezwykłe tajemnice wypełniły się w

milczeniu Boga"146.

Maryja - „zawsze Dziewica"

499 Pogłębienie wiary w dziewicze macierzyństwo Maryi doprowadziło Kościół do

wyznania Jej rzeczywistego i trwałego dziewictwa147, także w zrodzeniu Syna Bożego, który

stał się człowiekiem148. Istotnie, narodzenie Chrystusa „nie naruszyło Jej dziewiczej

czystości, lecz ją uświęciło"149. Liturgia Kościoła czci Maryję jako Aeiparthenos, „zawsze

Dziewicę"150.

142 Por. Mt 1, 18-25; Łk 1, 26-38.

143 Por. Łk 1, 34.

144 Por. św. Justyn, Dialogus cum Tryphone Judaeo, 99, 7; Orygenes, Contra Celsum, 1, 32, 69 i in.

145 Sobór Watykański I: DS 3016.

146 Św. Ignacy Antiocheński, Epistula ad Ephesios, 19, 1; por. 1 Kor 2, 8.

147 Por. Sobór Konstantynopolitański II: DS 427.

148 Por. św. Leon Wielki, list Lectis dilectionis tuae: DS 291, 294; Pelagiusz I, list Humani generis: DS 442;

Synod Laterański (649): DS 503; Synod Toledański XVI: DS 571; Pius IV, konst. Cum quorumdam hominum:

DS 1880.

149 Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 57.

150 Por. tamże, 52.

500 Niekiedy jest wysuwany w tym miejscu zarzut, że Pismo święte mówi o braciach i

siostrach Jezusa151. Kościół zawsze przyjmował, że te fragmenty nie odnoszą się do innych

dzieci Maryi Dziewicy. W rzeczywistości Jakub i Józef, „Jego bracia" (Mt 13, 55), są synami

innej Marii, należącej do kobiet usługujących Chrystusowi152, określanej w znaczący sposób

jako „druga Maria" (Mt 28, 1). Chodzi tu o bliskich krewnych Jezusa według wyrażenia

znanego w Starym Testamencie153.